#Truyệnngắn #Hưcấu #Sángtác Nội dung truyện ngắn trên chỉ mang tính giải trí, hư cấu.
— Mẹ, đứng dậy đi! Chúng ta về ngay bây giờ!
Tiếng tôi vang lên giữa sân nhà họ Trình, át cả tiếng cụng chén, tiếng cười nói và tiếng nhạc chúc thọ đang phát từ hai chiếc loa lớn đặt trước đại sảnh.
Hơn sáu mươi người trong căn nhà cổ đồng loạt quay đầu nhìn ra.
Dưới mái hiên phía đông, mẹ chồng tôi, bà Trình Tú Lan, đang ngồi một mình bên chiếc bàn gỗ thấp. Trước mặt bà là một bát cơm đã khô mặt, đĩa rau cải luộc nguội ngắt, vài miếng đậu phụ xào còn sót lại và một bát canh loãng đóng váng.
Trong khi đó, bên trong đại sảnh, mười hai mâm tiệc bày kín cá hấp, vịt quay, thịt kho, tôm, cua và những chai rượu đắt tiền.
Mẹ chồng tôi vội kéo tay áo tôi, giọng nhỏ đến mức gần như van xin:
— Tiểu Ninh, con đừng làm lớn chuyện. Hôm nay là ngày mừng thọ cụ nội. Mẹ ngồi đây cũng được.
Tôi nhìn đôi bàn tay bà đang run lên vì lạnh. Cuối tháng Mười, vùng nông thôn Hà Bắc đã bắt đầu rét. Gió luồn qua sân gạch, cuốn theo lá khô và mùi thức ăn từ trong nhà bay ra. Bà chỉ mặc chiếc áo len màu nâu đã cũ, bên ngoài khoác áo dạ mỏng mà tôi mua cho từ ba năm trước.
Chiếc khăn quàng mới tôi đưa bà lúc lên đường không thấy đâu.
Tôi cố nén giận, hỏi:
— Khăn của mẹ đâu?
Bà né tránh ánh mắt tôi.
Một cô bé khoảng mười ba tuổi đang bưng nước từ bếp đi ngang qua, khẽ nói:
— Bác gái cả lấy cho cô Hai quàng rồi. Cô ấy bảo khăn mới, để bà ngồi bếp sẽ ám mùi dầu.
Câu nói vừa dứt, một người phụ nữ mặc áo nhung đỏ từ trong đại sảnh bước ra. Đó là bác dâu cả của chồng tôi, bà Vương Quế Phân.
Bà ta nhíu mày nhìn tôi:
— Con bé giúp việc không biết chuyện thì đừng nghe nó nói linh tinh. Chị em trong nhà mượn nhau cái khăn thì có gì đáng kể?
Tôi quay sang nhìn bà ta:
— Vậy còn mâm cơm này?
Vương Quế Phân thản nhiên:
— Trong nhà hết chỗ. Em dâu con sức khỏe yếu, lại không uống rượu, ngồi đây cho yên tĩnh. Thức ăn chẳng phải vẫn đầy đủ sao?
Tôi cúi xuống nhìn mâm cơm.
Một con ruồi mùa lạnh bò chậm trên mép đĩa. Bát canh không còn hơi nóng. Đôi đũa dùng một lần đã bị cong.
Tôi hỏi lại:
— Đây là thức ăn dành cho khách dự tiệc sao?
Bà ta bắt đầu mất kiên nhẫn:
— Con là dâu ở thành phố, có thể không quen quy củ nông thôn. Hôm nay nhà đông người, ai ngồi đâu thì ngồi. Đừng vì một chỗ ngồi mà làm mất vui.
Tôi bật cười.
— Quy củ nào quy định con dâu góa bụa phải ngồi ngoài hiên ăn cơm thừa, còn những người chưa từng chăm sóc cụ nội ngày nào lại ngồi giữa nhà nâng chén?
Không khí trong sân lập tức đông cứng.
Mẹ chồng tôi tái mặt:
— Tiểu Ninh!
Trong đại sảnh, chồng tôi, Trình Hạo, vừa nghe tiếng ồn đã vội bước ra. Theo sau anh là hai con của chúng tôi, Tiểu Vũ mười một tuổi và An An bảy tuổi.
Trình Hạo nhìn mâm cơm, sắc mặt lập tức thay đổi.
— Mẹ, sao mẹ lại ngồi đây?
Mẹ chồng tôi cúi đầu:
— Mẹ tự chọn. Trong nhà ồn quá, mẹ không quen.
Tôi nhìn thẳng vào chồng:
— Anh tin không?
Anh im lặng.
Từ giữa đại sảnh, một người đàn ông bụng lớn, đeo dây chuyền vàng bước ra. Đó là bác cả Trình Quốc Lương, anh trai chồng của mẹ tôi.
Ông ta cầm chén rượu, giọng đầy vẻ bề trên:
— Trình Hạo, vợ cháu mới về nhà họ Trình lần đầu sau nhiều năm, không hiểu chuyện thì cháu phải giải thích. Hôm nay là đại thọ chín mươi của bà nội. Đừng để chuyện nhỏ làm cụ mất vui.
Tôi nhìn qua vai ông ta.
Ở vị trí cao nhất trong đại sảnh, cụ bà Trình đang ngồi trên ghế gỗ chạm khắc, mặc áo bông đỏ. Tuổi đã cao, tai cụ không còn thính, nhưng ánh mắt vẫn tỉnh táo. Cụ đang nghiêng đầu nhìn ra sân, dường như muốn hiểu chuyện gì xảy ra.
Trình Quốc Lương quay lại, cười lớn với khách:
— Không có gì đâu! Con dâu ở thành phố ít về quê, nhìn thấy mâm cơm quê nên chưa quen thôi. Mọi người tiếp tục ăn uống!
Tiếng cười lác đác vang lên, nhưng không ai thật sự tiếp tục nâng đũa.
Tôi cúi xuống, nắm tay mẹ chồng.
Tay bà lạnh buốt.
— Mẹ, đứng dậy.
Bà kéo tay lại:
— Con đừng bướng. Chúng ta đi hơn bốn trăm cây số mới tới. Bà nội đã chờ lâu lắm rồi.
— Mẹ về đây để chúc thọ cụ, không phải để người ta làm nhục.
Vương Quế Phân lập tức cao giọng:
— Ai làm nhục bà ấy? Đừng nói khó nghe như vậy! Chúng tôi đã cho bà ấy ăn, còn muốn thế nào nữa?
Tôi quay phắt lại:
— “Cho bà ấy ăn”?
Tôi nhấn từng chữ:
— Đây là em dâu của bà, là mẹ ruột của Trình Hạo, là người đã thay cả nhà chăm sóc cụ nội suốt tám năm khi cụ bị bệnh. Bà dùng từ “cho ăn” với bà ấy sao?
Vương Quế Phân sững lại vài giây rồi bĩu môi:
— Chăm sóc người già trong nhà vốn là bổn phận. Có gì đáng kể công?
Tôi nhìn quanh đại sảnh.
— Đúng, chăm sóc người già là bổn phận. Vậy tám năm đó, bổn phận của các vị ở đâu?
Một người chú họ lên tiếng:
— Con dâu trẻ tuổi, ăn nói phải biết trên dưới.
Tôi đáp ngay:
— Kính trên không có nghĩa là nhắm mắt trước điều sai. Các vị muốn được người khác kính trọng thì trước tiên phải biết tôn trọng người thân của mình.
Trình Hạo bước đến đứng cạnh tôi. Anh nhìn bác cả, giọng thấp nhưng cứng rắn:
— Bác cả, cháu chỉ hỏi một câu. Ai sắp xếp mẹ cháu ngồi ở đây?
Không ai trả lời.
Một lát sau, Vương Quế Phân khoanh tay:
— Tôi sắp xếp. Thì sao? Nhà đông, ghế thiếu. Em dâu cháu lại là người ngoài…
— Bà nói ai là người ngoài?
Giọng cụ bà Trình từ trong đại sảnh bất ngờ vang lên.
Mọi người im bặt.
Cụ chống gậy, cố đứng dậy. Hai người bên cạnh vội đỡ nhưng cụ gạt ra, chậm rãi bước về phía cửa. Ánh mắt đục vì tuổi già của cụ lướt qua từng khuôn mặt, cuối cùng dừng trên mâm cơm nguội dưới mái hiên.
Cụ hỏi:
— Tú Lan ngồi đó từ lúc nào?
Không ai dám đáp.
Cụ lại hỏi, giọng run nhưng rõ:
— Ai bảo nó là người ngoài?
Vương Quế Phân vội cười:
— Mẹ, chị hiểu lầm rồi. Con chỉ nói…
— Tôi chưa điếc!
Cụ nện đầu gậy xuống nền gạch.
— Ngày tôi nằm bệnh, các người nói bận làm ăn, bận cưới con, bận chăm cháu. Chỉ có Tú Lan từ thành phố về, ngày nào cũng lau người, nấu cháo, giặt quần áo cho tôi. Chồng nó mất chưa đầy một năm, trong lòng đau như cắt, vậy mà vẫn thức cả đêm bên giường tôi. Bây giờ các người bảo nó là người ngoài?
Trình Quốc Lương liếc vợ, sắc mặt khó coi.
— Mẹ, hôm nay đông khách. Có chuyện gì chúng ta nói sau.
Cụ bà quay sang nhìn con trai cả:
— Nói sau để các người tiếp tục giấu tôi sao?
Tôi cảm nhận bàn tay mẹ chồng siết chặt tay mình.
Bà khẽ lắc đầu, nước mắt đã lưng tròng:
— Bà nội, hôm nay là ngày vui. Bà đừng giận. Con ngồi đâu cũng được.
Cụ nhìn bà thật lâu, rồi nói:
— Con lúc nào cũng nói ngồi đâu cũng được, ăn gì cũng được, chịu thiệt một chút cũng được. Chính vì con cứ nhường nên người ta mới tưởng con không biết đau.
Câu nói ấy khiến mẹ chồng tôi bật khóc.
Tôi chưa từng thấy bà khóc trước mặt đông người.
Ba mươi năm làm dâu nhà họ Trình, bà luôn giữ vẻ mềm mỏng, nhẫn nhịn. Chồng mất sớm, bà một mình nuôi Trình Hạo học đại học, chưa từng than vãn. Anh em nhà chồng cần tiền cưới con, bà cho vay. Cụ nội ốm, bà bỏ công việc ở thành phố về quê chăm sóc. Đến khi cụ khỏe hơn, bà lại lặng lẽ trở về căn hộ nhỏ của chúng tôi, không nhắc một lời về những tháng ngày vất vả.
Trước khi lên đường, bà còn dặn tôi mua hai hộp nhân sâm, một chiếc áo bông mới và phong bao mười nghìn tệ làm quà chúc thọ.
Suốt quãng đường hơn bốn trăm cây số, bà liên tục kể chuyện ngày trước, nói cụ nội thích ăn bánh hoa quế, nói bác cả tuy nóng tính nhưng vẫn là người nhà, nói cô em chồng tuy ít liên lạc nhưng lúc nhỏ từng rất thân thiết.
Bà mong được trở về.
Vậy mà người thân bà mong gặp lại đã xếp bà bên mâm cơm nguội dưới mái hiên.
Tôi không thể ở lại thêm một phút nào.
Tôi quay sang chồng:
— Anh lấy hành lý. Em đưa mẹ và các con ra xe.
Trình Hạo gật đầu ngay.
Bác cả chắn trước cửa:
— Khoan đã! Cả nhà cháu vừa đến đã bỏ đi, người ngoài nhìn vào sẽ nói nhà họ Trình chúng ta thế nào?
Tôi nhìn ông ta:
— Bác sợ người ngoài nói, nhưng lại không sợ mẹ cháu đau lòng sao?
— Đây là chuyện trong nhà!
— Chính vì là chuyện trong nhà nên càng không thể coi như không thấy.
Trình Quốc Lương hạ giọng:
— Cháu dâu, bác biết cháu thương mẹ chồng. Nhưng đừng quá cực đoan. Mâm cơm chỉ là sơ suất. Cháu đưa cả nhà đi giữa tiệc mừng thọ, chẳng khác nào tát vào mặt trưởng bối.
Tôi đáp:
— Một mâm cơm có thể là sơ suất. Nhưng chiếc ghế bị mang đi, khăn quàng bị lấy, quà chúng tôi mang về bị để trong kho, tên mẹ bị gạch khỏi danh sách con cháu dâng trà… tất cả đều là sơ suất sao?
Mẹ chồng giật mình nhìn tôi:
— Sao con biết?
Tôi lấy từ túi áo ra tờ giấy màu đỏ đã bị vò nhẹ.
Lúc vừa đến, tôi thấy tờ danh sách dâng trà đặt trên bàn tiếp khách. Tên của tất cả con trai, con dâu, cháu chắt đều có, riêng tên bà Trình Tú Lan bị một nét bút đen gạch ngang.
Bên cạnh còn ghi thêm hai chữ: “không cần”.
Tôi giơ tờ giấy lên trước mặt mọi người.
— Ai viết?
Vương Quế Phân lập tức quay mặt đi.
Cô em chồng Trình Ngọc Mai ngồi trong đại sảnh lúc này mới đứng lên:
— Chị dâu cả chỉ thấy chị Hai lâu rồi không ở quê, sợ nghi lễ rườm rà làm chị ấy khó xử nên mới bỏ tên. Em nghĩ cũng không có ý gì.
Tôi nhìn cô ta:
— Không có ý gì mà lúc mẹ tôi mang quà vào, cô nói để ngoài kho vì sợ đồ thành phố không hợp bày trong đại sảnh?
Trình Ngọc Mai đỏ mặt:
— Tôi chỉ thuận miệng nói thôi.
Tiểu Vũ bỗng kéo tay tôi:
— Mẹ, lúc nãy con nghe cô ấy nói với một người rằng bà nội con đến đây chỉ để lấy lòng cụ, muốn được chia nhà cũ.
Mặt Trình Ngọc Mai trắng bệch.
— Trẻ con nghe nhầm!
Tiểu Vũ nhìn thẳng cô ta:
— Con không nghe nhầm. Cô còn nói bố con sống ở thành phố nhiều năm, lần này trở về chắc chắn có mục đích.
Trình Hạo từ trong phòng bước ra, tay xách vali. Anh đặt mạnh vali xuống sân.
— Cô út, cô thật sự nói như vậy?
Trình Ngọc Mai lúng túng:
— Anh đừng nghe trẻ con. Em chỉ nói đùa.
— Mẹ anh gửi tiền thuốc cho bà nội mỗi tháng. Tám năm trước, khi bà nội nằm liệt giường, mẹ anh nghỉ việc về chăm. Ngôi nhà này sửa mái, thay cửa, lắp máy sưởi đều có tiền của mẹ anh. Cô dựa vào đâu nói mẹ anh muốn lấy nhà?
Trình Quốc Lương thấy tình hình càng lúc càng căng, lập tức quát:
— Đủ rồi! Ngày vui mà cãi nhau vì vài câu nói. Trình Hạo, cháu đưa vợ con vào trong. Bác sẽ bảo người dọn thêm một mâm.
Tôi cười lạnh:
— Không cần.
— Cháu còn muốn thế nào?
— Tôi muốn biết vì sao cả nhà lại đồng lòng làm nhục mẹ tôi.
Vương Quế Phân bực bội:
— Cô đừng dùng hai chữ “làm nhục” mãi! Nói thật nhé, em dâu cô nhiều năm không về quê. Mỗi lần gọi điện chỉ hỏi sức khỏe bà nội, chưa bao giờ hỏi anh chị sống ra sao. Bây giờ nghe nói nhà cũ sắp được thu hồi, đất có thể được bồi thường, lập tức cả nhà kéo về. Ai mà không nghi ngờ?
Mẹ chồng tôi ngẩng lên:
— Chị nói nhà cũ sắp được thu hồi?
Cả sân im phăng phắc.
Trình Quốc Lương quay sang quát vợ:
— Bà im đi!
Nhưng đã muộn.
Tôi nhìn sắc mặt từng người, cuối cùng cũng hiểu.
Không phải chỉ vì thiếu ghế.
Không phải chỉ vì nhà đông.
Cũng không phải một phút sơ suất.
Ngôi nhà tổ nằm trên khu đất rộng gần một nghìn mét vuông, sát con đường mới đang được mở rộng. Có lẽ nhà họ Trình vừa nhận được thông tin về việc quy hoạch, khoản bồi thường có thể rất lớn. Họ sợ mẹ chồng tôi trở về để đòi phần của chồng quá cố.
Vì thế, họ cố tình làm bà mất mặt, muốn bà tự hiểu rằng mình không còn vị trí trong gia đình này.
Tôi hỏi:
— Các người nghĩ mẹ tôi về vì tiền bồi thường?
Trình Ngọc Mai chống chế:
— Không ai nói vậy. Nhưng phòng người vẫn hơn.
Mẹ chồng tôi đứng lặng.
Nước mắt trên má đã khô, chỉ còn ánh mắt như vừa bị ai rút hết sức sống.
Bà hỏi rất khẽ:
— Anh cả, các người thật sự nghĩ như vậy sao?
Trình Quốc Lương tránh ánh mắt em dâu:
— Tú Lan, đừng nghe chị dâu con nói linh tinh. Chuyện đất cát còn chưa rõ.
— Tôi không hỏi chuyện đất.
Bà nhìn thẳng ông ta.
— Tôi hỏi, các người có nghĩ tôi đưa con cháu về đây vì muốn tranh tài sản không?
Không ai trả lời.
Sự im lặng kéo dài chính là câu trả lời rõ nhất.
Mẹ chồng tôi cúi xuống nhìn đôi giày đã dính bụi sau chuyến đi dài. Bà khẽ gật đầu, như thể cuối cùng đã hiểu một chuyện mà mình không muốn hiểu suốt nhiều năm.
— Được. Tôi hiểu rồi.
Bà quay sang cụ nội, cố nở nụ cười:
— Bà nội, con xin lỗi. Hôm nay con không thể ở lại ăn cơm với bà. Áo bông và thuốc bổ con để trong kho. Khi trời lạnh, bà nhớ mặc thêm áo. Thuốc phải hỏi bác sĩ rồi mới dùng, đừng uống tùy tiện.
Cụ bà nắm tay bà:
— Con không được đi.
— Bà nội…
— Con đi rồi, tôi còn mặt mũi nào sống trong căn nhà này?
Cụ quay lại đại sảnh, chỉ đầu gậy về phía những người đang đứng im.
— Các người nghe cho rõ. Tú Lan không về đây tranh giành bất cứ thứ gì. Căn nhà này, khu đất này, từ lâu đã không còn thuộc về tôi để các người muốn chia thế nào thì chia.
Một tiếng xôn xao nổi lên.
Trình Quốc Lương biến sắc:
— Mẹ nói gì vậy?
Cụ bà không trả lời.
Cụ nắm chặt tay mẹ chồng tôi, giọng yếu dần:
— Tú Lan, con đưa tôi đi cùng.
Mọi người sững sờ.
Vương Quế Phân vội chạy tới:
— Mẹ, mẹ đang nói gì thế? Hôm nay khách khứa đông đủ, mẹ đi đâu?
Cụ gạt tay bà ta:
— Tôi đi đến nơi người ta còn coi tôi là người thân.
Trình Quốc Lương cuống lên:
— Mẹ, chuyện nhỏ thôi, sao mẹ làm lớn như vậy?
— Chuyện nhỏ?
Cụ nhìn mâm cơm nguội dưới mái hiên, giọng nghẹn lại:
— Hôm nay các người có thể cho Tú Lan ngồi ăn cơm thừa. Ngày mai tôi già yếu hơn nữa, có phải cũng bị đẩy ra góc sân không?
Không ai dám nói.
Tôi bước tới đỡ cánh tay còn lại của cụ:
— Bà nội, đường xa, sức khỏe của bà…
— Tôi không sợ đường xa. Tôi chỉ sợ ở lại đây rồi một ngày nào đó chết mà không biết con cháu thật lòng hay chỉ chờ chia đất.
Câu nói khiến không khí trong sân nặng nề đến ngạt thở.
Cụ bà bảo người giúp việc vào phòng lấy chiếc túi vải nhỏ. Trình Quốc Lương ngăn lại, nhưng cụ nện gậy xuống nền:
— Ai cản tôi, từ nay đừng gọi tôi là mẹ!
Mười phút sau, giữa ánh mắt kinh ngạc của họ hàng và khách dự tiệc, tôi đỡ mẹ chồng cùng cụ nội ra chiếc xe bảy chỗ đậu ngoài cổng.
Hai đứa trẻ ngồi hàng ghế sau, im lặng khác thường.
Trình Hạo xếp hành lý vào cốp, rồi quay lại nhìn căn nhà tổ. Nơi ấy từng là ký ức tuổi thơ đẹp nhất của anh. Nhưng lúc này, dưới những dải lụa đỏ và đèn lồng chúc thọ, nó lại lạnh lẽo đến xa lạ.
Trình Quốc Lương chạy theo, bám vào cửa xe:
— Trình Hạo, cháu thật sự muốn đưa bà nội đi sao? Hàng xóm đang nhìn đấy!
Trình Hạo nhìn bàn tay bác mình đang giữ cửa, nói từng chữ:
— Chính vì hàng xóm đang nhìn nên bác mới sợ. Nếu không có ai nhìn, bác có quan tâm mẹ cháu bị đối xử thế nào không?
Ông ta cứng họng.
Vương Quế Phân đứng sau cổng, cao giọng:
— Đi thì đi! Nhưng sau này đừng quay về đòi một đồng tiền nào!
Mẹ chồng tôi nhắm mắt lại.
Tôi định xuống xe, nhưng bà giữ tay tôi:
— Thôi con. Không cần nói nữa.
Tôi khởi động xe.
Trước khi cửa kính đóng lại, cụ nội bất ngờ quay đầu nói với con trai cả:
— Quốc Lương, sáng mai đến thành phố tìm tôi. Mang theo toàn bộ giấy tờ căn nhà và sổ sách tiền thuốc tám năm qua. Có một việc, đáng lẽ tôi phải làm từ lâu rồi.
Trình Quốc Lương tái mặt.
— Mẹ muốn làm gì?
Cụ không đáp.
Chiếc xe chậm rãi rời khỏi cổng nhà họ Trình.
Qua gương chiếu hậu, tôi thấy những dải lụa đỏ trước sân dần khuất sau con đường làng phủ đầy bụi. Mẹ chồng ngồi bên cạnh, hai tay đặt trên đầu gối, lặng lẽ nhìn ra cửa sổ.
Tôi biết bà đang cố không khóc.
Chạy được gần hai mươi cây số, tôi tấp xe vào trạm nghỉ.
Trình Hạo xuống mua nước nóng và thức ăn. Hai đứa trẻ đã ngủ thiếp đi. Cụ nội cũng mệt, tựa lưng nhắm mắt.
Tôi quay sang mẹ chồng:
— Mẹ có giận con không?
Bà lắc đầu.
— Mẹ chỉ thấy xấu hổ. Con đi đường xa đưa mẹ về, lại gặp chuyện như vậy.
— Người làm sai mới phải xấu hổ.
Bà nhìn tôi thật lâu, rồi bỗng hỏi:
— Tiểu Ninh, nếu hôm nay con không nhìn thấy, mẹ có lẽ vẫn ngồi ăn hết bát cơm ấy.
Tôi nắm tay bà:
— Con biết.
— Tại sao con không trách mẹ yếu đuối?
— Vì con biết mẹ không yếu đuối. Mẹ chỉ quá coi trọng tình thân.
Bà cúi đầu.
— Nhưng tình thân mà chỉ có một người gìn giữ thì có còn là tình thân không?
Tôi không trả lời được.
Một lát sau, bà mở túi xách, lấy ra chiếc hộp gỗ nhỏ đã cũ.
— Đây là thứ bà nội lén đưa cho mẹ lúc lên xe.
Tôi nhìn chiếc hộp.
Bên trong có một chiếc chìa khóa đồng, một quyển sổ tiết kiệm cũ và một phong thư đã ố vàng. Trên phong thư là nét chữ của bố chồng tôi, người đã mất mười hai năm trước.
Mẹ chồng run tay mở thư.
Chỉ mới đọc vài dòng, sắc mặt bà đã thay đổi.
— Không thể nào…
Tôi ghé lại:
— Có chuyện gì vậy mẹ?
Bà đưa thư cho tôi.
Trong thư, bố chồng tôi viết rằng mười lăm năm trước, khi xưởng gạch của bác cả Trình Quốc Lương đứng trước nguy cơ phá sản, ông đã bán căn nhà riêng ở thành phố, rút toàn bộ tiền tiết kiệm và vay thêm ngân hàng để giúp anh trai trả nợ.
Đổi lại, cụ nội cùng Trình Quốc Lương ký giấy cam kết: phần đất phía đông của nhà tổ, bao gồm căn nhà ba gian và khu vườn, thuộc quyền sử dụng của bố chồng tôi. Nếu ông mất, quyền lợi ấy chuyển cho vợ và con trai.
Nhưng sau khi bố chồng qua đời, không ai từng nhắc tới bản cam kết.
Cuối thư, ông viết:
“Lan à, anh không nói chuyện này vì không muốn anh em trong nhà bất hòa. Nhưng nếu sau này mẹ con em gặp khó khăn, hãy mở ngăn đáy chiếc rương gỗ trong phòng cũ của anh. Giấy tờ đều ở đó.”
Mẹ chồng tôi cắn môi:
— Phòng cũ của bố con… đã bị bác cả sửa thành phòng chứa rượu từ lâu.
Cụ nội không biết đã tỉnh từ lúc nào. Cụ chậm rãi nói:
— Giấy tờ không còn ở đó.
Mẹ chồng quay lại:
— Bà nội?
Cụ nhìn chiếc chìa khóa đồng trong hộp:
— Ba năm trước, Quốc Lương lén mở rương. Tôi nhìn thấy. Đêm ấy, tôi đã lấy giấy tờ chuyển sang một nơi khác.
Trình Hạo vừa trở lại xe, nghe thấy câu cuối cùng.
— Bà để ở đâu?
Cụ nhìn anh, ánh mắt sâu thẳm:
— Trong két sắt của hợp tác xã tín dụng cũ. Chìa khóa ở đây. Nhưng muốn lấy ra cần có chữ ký của tôi và một người làm chứng.
Tôi hỏi:
— Tại sao bà không nói sớm?
Cụ thở dài:
— Vì bà sợ một khi giấy tờ được lấy ra, anh em các con sẽ thật sự trở mặt. Bà nghĩ chỉ cần mình còn sống, căn nhà vẫn là của chung, mọi người sẽ không tranh giành.
Cụ quay mặt nhìn màn đêm ngoài cửa kính.
— Bà đã sai. Lòng tham không đợi người già nhắm mắt mới xuất hiện.
Mẹ chồng nắm tay cụ:
— Con không cần đất. Con chưa từng nghĩ sẽ lấy gì từ nhà này.
Cụ lắc đầu:
— Con không cần là chuyện của con. Nhưng thứ thuộc về con, người khác không có quyền giẫm lên rồi bảo con phải biết điều.
Trình Hạo ngồi vào ghế trước, vẻ mặt nặng nề.
— Bà nội, nếu bác cả biết giấy tờ còn tồn tại, chắc chắn bác sẽ không để yên.
Cụ khẽ nhắm mắt:
— Vì vậy sáng mai, chúng ta phải đi lấy trước khi ông ta kịp làm điều gì.
Tôi nhìn đồng hồ.
Gần chín giờ tối.
Từ đây về thành phố còn hơn ba trăm cây số. Nhưng hợp tác xã tín dụng mà cụ nhắc đến nằm tại thị trấn cách nhà tổ chưa đầy bốn mươi cây số.
Tôi nhìn chồng.
Anh hiểu ý tôi ngay.
— Chúng ta không về thành phố nữa.
Mẹ chồng ngạc nhiên:
— Vậy đi đâu?
Tôi khởi động xe, quay đầu về hướng thị trấn.
— Tìm khách sạn nghỉ qua đêm. Sáng mai đến lấy giấy tờ.
Cụ nội nhìn tôi, trong mắt thoáng qua sự tán thưởng.
Nhưng chưa đầy năm phút sau, điện thoại Trình Hạo reo liên tục.
Bác cả gọi.
Cô út gọi.
Họ hàng gọi.
Anh không nghe.
Đến cuộc gọi thứ mười ba, một tin nhắn hiện lên:
“Bà nội sức khỏe yếu, các người tự ý đưa bà đi. Nếu xảy ra chuyện, cả nhà phải chịu trách nhiệm. Mau đưa bà về ngay.”
Tiếp theo là một tin nhắn khác từ Vương Quế Phân:
“Giấy tờ cũ không có giá trị đâu. Đừng tưởng cầm vài tờ giấy là có thể lấy đất nhà họ Trình.”
Tôi nhìn màn hình, lạnh sống lưng.
— Họ biết rồi.
Cụ nội siết chặt đầu gậy.
— Trong nhà có người nghe lén lúc bà nói chuyện với Tú Lan.
Trình Hạo quay sang tôi:
— Nhanh lên. Chúng ta phải đến thị trấn trước họ.
Con đường quốc lộ tối đen kéo dài trước mắt.
Phía sau, từ xa xuất hiện ánh đèn của hai chiếc xe đang chạy rất nhanh.
Trình Hạo nhìn gương chiếu hậu, sắc mặt căng thẳng:
— Có thể là bác cả.
Tôi siết tay lái.
Mẹ chồng quay đầu nhìn hai đứa trẻ đang ngủ, rồi nhìn cụ nội.
Lần đầu tiên trong suốt chuyến đi, giọng bà không còn run rẩy.
— Tiểu Ninh, cứ lái đi. Đừng quay lại.
Chiếc xe lao vào màn đêm, mang theo bốn thế hệ của một gia đình và một bí mật đã bị chôn giấu suốt mười lăm năm.
Không ai biết rằng những tờ giấy trong chiếc két sắt kia không chỉ liên quan đến một phần đất.
Nó còn có thể phơi bày nguyên nhân thật sự khiến bố chồng tôi qua đời, món nợ mà bác cả chưa từng hoàn trả, cùng một lời hứa đã bị cả nhà cố tình quên lãng.
CHƯƠNG 2: NHỮNG TỜ GIẤY BỊ CHÔN GIẤU
Khách sạn nhỏ duy nhất còn phòng nằm phía sau bến xe thị trấn Thanh Hà.
Chúng tôi đến nơi gần mười giờ đêm. Biển hiệu ngoài cửa nhấp nháy, hành lang thoang thoảng mùi thuốc khử trùng. Tôi thuê hai phòng liền nhau, để cụ nội và mẹ chồng nghỉ một phòng, vợ chồng tôi cùng hai con ở phòng bên cạnh.
Trình Hạo vừa đóng cửa đã kéo rèm, nhìn xuống đường.
Hai chiếc xe chúng tôi thấy trên quốc lộ không đi theo vào thị trấn. Có thể chỉ là người qua đường, cũng có thể bác cả đã đoán được mục đích nhưng chưa biết chúng tôi ở đâu.
Tôi pha nước ấm cho hai con uống. Tiểu Vũ vẫn còn lo lắng:
— Mẹ, chúng ta làm sai sao?
Tôi ngồi xuống ngang tầm mắt con:
— Con nghĩ chúng ta sai ở đâu?
— Hôm nay là sinh nhật cụ. Chúng ta bỏ đi làm mọi người không vui.
Tôi vuốt tóc con:
— Rời khỏi nơi người thân bị đối xử tệ không phải là phá hỏng ngày vui. Người phá hỏng ngày vui là người đã làm điều sai rồi bắt người khác im lặng.
An An ôm gối hỏi:
— Bà nội có khóc nữa không?
— Bà sẽ buồn một thời gian.
— Vì sao những người kia không thích bà?
Tôi chưa biết trả lời thế nào thì Trình Hạo lên tiếng:
— Không phải họ không thích bà. Có người vì ích kỷ nên quên mất cách yêu thương người thân.
Tiểu Vũ suy nghĩ rồi hỏi:
— Bố có từng quên không?
Câu hỏi khiến Trình Hạo im lặng.
Anh ngồi xuống mép giường, nhìn hai con:
— Có. Bố từng nghĩ bà nội mạnh mẽ, chuyện gì cũng tự lo được, nên nhiều lúc không để ý bà đã chịu thiệt. Đó cũng là một cách quên.
Tôi nhìn chồng.
Anh không phải người con bất hiếu. Từ khi kết hôn, anh luôn đưa lương cho mẹ, thường xuyên gọi điện hỏi thăm. Nhưng anh quen với việc mẹ mình nhẫn nhịn. Mỗi lần bà nói “mẹ ổn”, anh liền tin rằng bà thật sự ổn.
Có lẽ tất cả chúng tôi đều từng vô tình dựa vào sự chịu đựng của bà.
Khi hai đứa trẻ ngủ, tôi và Trình Hạo sang phòng bên.
Cụ nội chưa ngủ. Cụ ngồi tựa đầu giường, còn mẹ chồng đang dùng khăn ấm lau chân cho cụ.
Khung cảnh ấy khiến tôi chợt hiểu vì sao nhiều năm qua cụ luôn thương mẹ chồng hơn những người con dâu khác. Không phải vì bà khéo miệng. Bà gần như không biết nói lời lấy lòng. Bà chỉ âm thầm chăm sóc, làm từng việc nhỏ mà không đòi ai ghi nhận.
Cụ nhìn chúng tôi:
— Ngồi đi. Có những chuyện đêm nay bà phải nói rõ.
Trình Hạo kéo ghế:
— Bà nội, bố cháu đã giúp bác cả bao nhiêu tiền?
Cụ thở dài.
— Một triệu hai trăm nghìn tệ.
Mẹ chồng sững người:
— Không thể nào. Khi bán nhà, anh ấy chỉ nói dùng tiền đầu tư cùng bạn.
— Nó giấu con vì sợ con không đồng ý.
Cụ nhìn con dâu:
— Khi ấy xưởng gạch của Quốc Lương nợ tiền nguyên liệu, tiền công và tiền vay. Chủ nợ ngày nào cũng đến nhà. Quốc Cường bán căn hộ ở Thạch Gia Trang được tám trăm nghìn, lấy thêm hai trăm nghìn tiền tiết kiệm, rồi vay hai trăm nghìn từ bạn bè.
Trình Quốc Cường là tên bố chồng tôi.
Cụ tiếp tục:
— Nó đưa hết cho anh trai, chỉ giữ lại một ít để thuê nhà. Quốc Lương hứa ba năm sẽ trả. Nó còn nói nếu không trả được thì giao phần đất phía đông cho em trai.
Mẹ chồng lắc đầu:
— Quốc Cường chưa từng nói với con.
— Nó sợ con lo. Cũng sợ con trách anh trai nó.
Giọng cụ nghẹn lại:
— Sau đó xưởng gạch làm ăn khá lên. Quốc Lương mua xe, xây nhà mới cho con trai, nhưng tiền của em trai thì không trả. Mỗi lần Quốc Cường hỏi, nó lại bảo đang khó khăn.
Trình Hạo siết chặt nắm tay:
— Vậy tại sao bố cháu không kiện?
— Vì anh em ruột. Vì bà đã cầu xin nó đừng làm chuyện ra tòa.
Cụ cúi đầu.
— Bà là người có lỗi. Bà sợ gia đình tan vỡ, nên bảo Quốc Cường chờ thêm. Không ngờ sau đó nó đổ bệnh.
Mẹ chồng khẽ hỏi:
— Bệnh của anh ấy có liên quan đến khoản nợ sao?
Cụ im lặng rất lâu.
— Năm đó, người cho Quốc Cường vay hai trăm nghìn liên tục đòi tiền. Nó không dám nói con biết, ban ngày đi làm, buổi tối chạy thêm xe giao hàng. Một đêm trời mưa, nó ngã bệnh trên đường. Khi vào bệnh viện, bác sĩ nói nó đã kiệt sức từ lâu.
Mẹ chồng đưa tay che miệng.
Bố chồng tôi qua đời vì xuất huyết não. Khi ấy, ai cũng nói do bệnh bất ngờ, không thể trách ai.
Nhưng hóa ra trước đó ông đã sống trong áp lực nợ nần và lao lực nhiều tháng.
Cụ nội lau nước mắt:
— Sau tang lễ, Quốc Lương hứa sẽ trả lại tiền cho mẹ con cháu. Nó quỳ trước linh cữu em trai mà thề. Nhưng chưa đầy nửa năm, nó nói xưởng lại thua lỗ, không có khả năng trả. Tú Lan khi ấy một mình nuôi Trình Hạo học đại học, còn phải trả tiền thuê nhà. Vậy mà nó vẫn không mở miệng đòi.
Mẹ chồng khàn giọng:
— Con không biết.
— Bà biết con không biết. Quốc Lương và vợ nó cũng biết. Vì vậy họ càng muốn giấu.
Cụ chỉ chiếc hộp gỗ.
— Trong két sắt có giấy vay nợ, giấy cam kết giao đất, bản sao hợp đồng bán nhà của Quốc Cường và một cuốn sổ ghi những lần nó chuyển tiền cho anh trai.
Trình Hạo hỏi:
— Chỉ cần những giấy tờ đó là có thể chứng minh phần đất thuộc về mẹ cháu sao?
— Còn một thứ nữa.
Cụ lấy từ túi áo trong ra một tờ giấy gấp tư.
Đó là bản di chúc viết tay, có chữ ký của cụ và hai người làm chứng.
Nội dung ghi rõ: phần tài sản thuộc quyền định đoạt của cụ trong nhà tổ sẽ được chia làm ba. Một phần cho Trình Quốc Lương, một phần cho Trình Ngọc Mai, một phần cho Trình Tú Lan và Trình Hạo nhằm bù lại khoản tiền Trình Quốc Cường đã bỏ ra cứu gia đình.
Trình Hạo đọc xong, lập tức đặt xuống.
— Cháu không cần.
Cụ nhìn anh:
— Cháu giống mẹ cháu. Lúc nào cũng nói không cần.
— Cháu thật sự không cần đất của bà. Cháu chỉ muốn họ xin lỗi mẹ cháu.
— Xin lỗi mà không phải trả giá thì quá dễ.
Cụ nói chậm rãi:
— Bà chia tài sản không phải để con cháu tranh nhau, mà để người đã chịu thiệt không tiếp tục bị coi là ngu ngốc.
Mẹ chồng cầm tay cụ:
— Bà nội, con chăm bà không phải vì tài sản.
— Bà biết.
— Nếu con nhận, người ta sẽ càng nói con có mục đích.
Cụ nhìn bà:
— Người đã muốn nói xấu con thì dù con tay trắng họ vẫn nói. Con nhường hết, họ không cảm kích, chỉ nghĩ con dễ bắt nạt. Hôm nay con đã thấy rồi.
Mẹ chồng cúi đầu, không nói nữa.
Đúng sáu giờ sáng hôm sau, tiếng gõ cửa dồn dập vang lên.
Trình Hạo lập tức tỉnh dậy. Anh nhìn qua mắt thần, sắc mặt thay đổi.
— Bác cả.
Ngoài hành lang, Trình Quốc Lương đi cùng con trai là Trình Vĩ và hai người đàn ông họ hàng.
Tôi sang phòng cụ nội. Vừa thấy chúng tôi, bà đã hiểu.
— Mở cửa.
Trình Hạo lo lắng:
— Bà nội, để cháu nói chuyện với họ.
— Chuyện này do bà gây ra vì đã im lặng quá lâu. Bà phải tự nói.
Cửa mở.
Trình Quốc Lương bước vào, khuôn mặt hốc hác sau một đêm không ngủ.
— Mẹ, mẹ theo con về. Khách khứa hôm qua đều hỏi. Cả làng đang đồn chúng ta bất hòa.
Cụ ngồi thẳng lưng:
— Họ đồn sai sao?
— Chỉ là hiểu lầm.
— Mâm cơm nguội là hiểu lầm? Gạch tên Tú Lan khỏi danh sách là hiểu lầm? Nói nó về tranh đất cũng là hiểu lầm?
Trình Quốc Lương nhìn mẹ chồng tôi:
— Tú Lan, chị dâu con nóng tính, nói không suy nghĩ. Anh thay bà ấy xin lỗi. Em đừng chấp.
Mẹ chồng khẽ đáp:
— Anh xin lỗi vì chị ấy nói sai, hay vì bà nội bỏ đi khiến anh mất mặt?
Ông ta sững người.
Có lẽ đây là lần đầu tiên trong mấy chục năm, mẹ chồng tôi hỏi thẳng như vậy.
Trình Quốc Lương hạ giọng:
— Chúng ta là người một nhà, cần gì phân biệt.
— Khi cần tôi chăm bà nội, chúng ta là người một nhà. Khi nói đến đất đai, tôi lại là người ngoài. Rốt cuộc lúc nào mới là người một nhà?
Ông ta không đáp được.
Trình Vĩ bước lên:
— Thím Hai, bố cháu đã xin lỗi rồi. Thím còn muốn gì nữa? Chẳng lẽ thật sự định lấy đất tổ?
Tôi nhìn cậu ta:
— Cậu nói chuyện với trưởng bối như vậy sao?
Trình Vĩ cười nhạt:
— Chị dâu, đây là chuyện nhà họ Trình. Chị mới là người không nên xen vào.
Trình Hạo đứng chắn trước mặt tôi:
— Cô ấy là vợ tôi, là mẹ của các con tôi. Chuyện của mẹ tôi cũng là chuyện của cô ấy.
Trình Vĩ quay sang anh:
— Anh sống ở thành phố lâu rồi nên quên gốc. Nhà tổ phải thuộc về con trai trưởng. Từ xưa đến nay vẫn vậy.
Cụ nội đập gậy xuống sàn:
— Tôi còn sống mà cậu đã thay tôi quyết định nhà thuộc về ai?
Trình Vĩ vội cúi đầu:
— Cháu không có ý đó.
Cụ nhìn con trai cả:
— Quốc Lương, con đến đây vì lo cho mẹ hay vì sợ mẹ lấy giấy tờ?
Trình Quốc Lương biến sắc.
— Giấy tờ gì?
— Đừng giả vờ.
— Mẹ, những chuyện cũ đã qua mười mấy năm. Giấy vay nợ cũng hết thời hạn rồi. Hơn nữa, số tiền đó là em trai giúp anh làm ăn, đâu phải toàn bộ là tiền vay.
Mẹ chồng tôi nhìn ông ta không chớp mắt:
— Vậy anh thừa nhận đã nhận tiền?
Ông ta nhận ra mình lỡ lời.
Trình Hạo lấy điện thoại ra:
— Cháu đã ghi âm.
Trình Vĩ lập tức lao tới:
— Anh ghi âm người nhà?
Tôi chặn trước mặt anh ta:
— Vì người nhà các cậu đang cố chối bỏ sự thật.
Hai người họ hàng đi cùng nhìn nhau rồi lùi lại. Có lẽ ban đầu họ chỉ nghĩ đây là chuyện đưa cụ về, không ngờ lại dính đến khoản tiền lớn.
Trình Quốc Lương cố giữ bình tĩnh:
— Được, anh thừa nhận năm đó Quốc Cường có đưa tiền. Nhưng xưởng gạch là việc làm ăn chung. Nó cũng có cổ phần. Làm ăn thua lỗ thì cùng chịu, không thể đổ hết lên đầu anh.
Cụ nội tức đến run người:
— Con còn dám nói vậy?
Cụ chỉ vào ông ta:
— Xưởng gạch từ đầu đến cuối đứng tên con. Quốc Cường chưa từng nhận một đồng lợi nhuận. Giấy vay nợ do chính tay con viết!
Trình Quốc Lương im lặng.
Cụ tiếp tục:
— Em trai con chết rồi, con tưởng không ai biết sự thật nên muốn nói gì cũng được phải không?
Ông ta bỗng quỳ xuống trước giường.
— Mẹ, con biết con sai. Nhưng bao nhiêu năm nay con cũng chăm sóc mẹ, sửa nhà, tổ chức mừng thọ. Nếu chuyện cũ bị đào lên, gia đình con sẽ mất hết.
Cụ cười buồn:
— Con sợ mất nhà, mất đất, mất thể diện. Con có từng nghĩ Tú Lan đã mất chồng, mất nhà, còn phải một mình nuôi con không?
— Con sẽ bù cho em ấy.
— Bù thế nào?
Ông ta nhìn mẹ chồng tôi:
— Anh đưa cho em ba trăm nghìn tệ. Chuyện đất đai coi như kết thúc. Sau này chúng ta vẫn là người nhà.
Tôi không kìm được:
— Một triệu hai trăm nghìn từ mười lăm năm trước, chưa tính lãi, chưa tính căn nhà đã bán, chưa tính phần đất đã cam kết, bây giờ bác đưa ba trăm nghìn để mua sự im lặng?
Trình Vĩ quát:
— Chị đừng quá đáng!
Trình Hạo bước tới:
— Người quá đáng không phải vợ tôi.
Mẹ chồng vẫn ngồi im.
Một lúc lâu sau, bà hỏi:
— Anh cả, năm Quốc Cường mất, anh có đến bệnh viện không?
— Có.
— Anh đứng ngoài hành lang nói với tôi rằng chi phí điều trị quá cao, bảo tôi nên chuẩn bị tinh thần. Khi ấy, trong tài khoản tôi chỉ còn hơn hai mươi nghìn. Tôi đã vay khắp nơi. Anh có nhớ không?
Trình Quốc Lương cúi đầu.
— Trong khi đó, anh đang giữ hơn một triệu tiền của anh ấy.
— Anh lúc đó thật sự không có tiền mặt.
— Nhưng hai tháng sau, anh mua xe mới cho Trình Vĩ.
Trình Vĩ vội nói:
— Xe đó mua trả góp.
Mẹ chồng nhìn cậu ta:
— Ta không hỏi cháu.
Rồi bà quay lại Trình Quốc Lương.
— Anh biết điều khiến tôi đau nhất là gì không? Không phải tiền. Không phải đất. Mà là anh đã đứng trước giường bệnh của em trai mình, nhìn tôi đi vay từng đồng, vẫn im lặng.
Ông ta không ngẩng đầu.
— Sau khi Quốc Cường mất, tôi từng nghĩ anh không giúp vì anh cũng khó khăn. Tôi chưa từng trách anh. Mỗi dịp lễ, tôi vẫn gửi quà về. Bà nội bệnh, tôi vẫn về chăm vì nghĩ anh phải lo làm ăn. Tôi luôn tìm lý do cho anh.
Giọng bà nghẹn lại.
— Hóa ra chỉ có tôi tự lừa mình.
Căn phòng im lặng.
Trình Quốc Lương khàn giọng:
— Anh xin lỗi.
Mẹ chồng lau nước mắt:
— Lời xin lỗi này đến quá muộn rồi.
Cụ nội đứng dậy:
— Đi thôi. Hợp tác xã tám giờ mở cửa.
Trình Quốc Lương bật dậy:
— Mẹ nhất định phải lấy giấy tờ sao?
— Phải.
— Mẹ muốn đẩy con vào đường cùng?
Cụ nhìn con trai:
— Không ai đẩy con. Con tự đi đến đây bằng từng lần nói dối của mình.
Chúng tôi rời khách sạn lúc bảy giờ bốn mươi.
Hợp tác xã tín dụng cũ nằm trong một con phố nhỏ gần chợ. Tòa nhà đã đổi thành chi nhánh ngân hàng địa phương, nhưng khu két lưu trữ cũ vẫn còn hoạt động.
Cụ nội xuất trình giấy tờ tùy thân và chiếc chìa khóa đồng. Nhân viên kiểm tra hồ sơ, yêu cầu cụ ký xác nhận. Người làm chứng được ghi trong hợp đồng gửi két là ông Triệu Văn Đức, cựu trưởng thôn.
Cụ gọi điện.
Ông Triệu đã ngoài bảy mươi, nghe chuyện liền đến ngay. Vừa nhìn thấy Trình Quốc Lương đứng ngoài sảnh, ông chỉ lắc đầu.
— Quốc Lương, năm đó chính tôi chứng kiến cậu ký giấy. Cậu còn nói nếu không trả được tiền sẽ giao đất cho em trai. Bây giờ định nuốt lời sao?
Trình Quốc Lương cứng mặt:
— Chú Triệu, chuyện gia đình cháu, chú đừng xen vào.
Ông Triệu đáp:
— Nếu không muốn người ngoài xen vào thì đừng nhờ người ngoài làm chứng.
Két sắt được mở lúc tám giờ bốn mươi.
Bên trong là một túi hồ sơ bọc vải dầu, một hộp thiếc nhỏ và cuốn sổ màu xanh.
Nhân viên ngân hàng mang mọi thứ vào phòng riêng.
Giấy tờ vẫn còn nguyên.
Hợp đồng vay tiền có chữ ký, dấu tay của Trình Quốc Lương và chữ ký của hai người làm chứng. Bản cam kết giao phần đất phía đông được lập cùng ngày, có sơ đồ ranh giới rõ ràng.
Cuốn sổ màu xanh ghi từng khoản tiền bố chồng chuyển cho bác cả, cả tiền mặt lẫn chuyển khoản.
Trong hộp thiếc còn có một chiếc máy ghi âm nhỏ kiểu cũ.
Cụ nội nhìn thấy nó thì sững lại:
— Đây là của Quốc Cường.
Trình Hạo thay pin. Máy vẫn hoạt động.
Đoạn ghi âm cuối cùng được thực hiện khoảng ba tháng trước khi bố chồng qua đời.
Giọng ông yếu nhưng rõ:
“Anh cả, em không ép anh trả hết ngay. Nhưng tiền vay bạn bè sắp đến hạn. Anh trả em hai trăm nghìn trước được không?”
Giọng Trình Quốc Lương đáp:
“Xưởng vừa có đơn hàng lớn, tiền đều nằm trong hàng. Chú chờ thêm ba tháng.”
“Em đã chờ bốn năm rồi.”
“Anh em ruột mà tính toán như người ngoài làm gì? Sau này nhà đất của bố mẹ chẳng phải đều có phần chú sao?”
“Em chỉ muốn lấy lại tiền để trả nợ.”
“Chú bán nhà rồi thì thuê ở thêm vài năm có sao? Tú Lan đi làm, Trình Hạo cũng sắp tốt nghiệp. Nhà chú đâu đến mức chết đói.”
Sau đó là một khoảng im lặng.
Giọng bố chồng tôi nói:
“Anh, em giúp anh khi anh sắp mất tất cả. Bây giờ em chỉ xin lại một phần tiền của chính mình.”
Trình Quốc Lương lạnh lùng:
“Đừng nói như thể anh nợ mạng chú. Tiền làm ăn có lúc lời lúc lỗ. Chú tự nguyện đưa, bây giờ đừng ép anh.”
Đoạn ghi âm kết thúc.
Mẹ chồng ngồi chết lặng.
Trình Hạo quay mặt đi, hai mắt đỏ hoe.
Còn bác cả đứng ngoài cửa phòng, sắc mặt xám ngoét.
Ông ta không biết chiếc máy ghi âm tồn tại.
Cụ nội nhắm mắt, nước mắt chảy xuống những nếp nhăn.
— Quốc Cường đưa thứ này cho bà trước khi mất. Nó nói nếu một ngày anh trai vẫn không chịu nhận lỗi, hãy giao cho Tú Lan. Nhưng bà mềm lòng, nghĩ chuyện đã qua thì thôi.
Cụ đấm nhẹ vào ngực mình.
— Bà đã giữ nó quá lâu.
Trình Quốc Lương bước vào, giọng hoảng hốt:
— Mẹ, con xin mẹ. Đừng đưa những thứ này ra ngoài.
Cụ hỏi:
— Tại sao? Vì con biết mình đã làm gì sao?
— Nếu chuyện này lộ ra, Trình Vĩ sẽ không ngẩng đầu lên được. Các cháu của con còn đi học. Vợ con sẽ phát bệnh. Mẹ muốn cả nhà con tan nát sao?
Tôi nhìn ông ta:
— Khi chú Hai mất, bác có từng nghĩ gia đình ông ấy sẽ tan nát không?
Ông ta quay sang mẹ chồng:
— Tú Lan, em nói đi. Anh biết em hiền nhất. Em sẽ không đẩy anh vào đường cùng.
Mẹ chồng chậm rãi đứng lên.
Bà không khóc nữa.
— Anh cả, chính vì tôi hiền nên anh mới nghĩ có thể lấy đi mọi thứ mà không cần trả giá.
— Anh sẽ trả tiền.
— Tiền phải trả. Lời xin lỗi cũng phải nói. Nhưng không phải chỉ xin lỗi tôi.
Bà nhìn Trình Hạo.
— Anh phải đến trước mộ Quốc Cường, nói rõ từng chuyện. Phải thừa nhận anh đã khiến em trai ôm nợ đến lúc qua đời.
Trình Quốc Lương tái mặt:
— Em muốn anh quỳ trước mộ nó?
— Tôi không yêu cầu anh quỳ. Tôi chỉ yêu cầu anh nói thật.
— Còn đất?
Mẹ chồng nhìn giấy cam kết trên bàn.
— Phần đất thuộc về Quốc Cường, tôi sẽ nhận.
Câu nói khiến tất cả bất ngờ, kể cả tôi.
Bà tiếp tục:
— Nhưng tôi không nhận cho riêng mình. Tôi sẽ dùng phần đất ấy làm nhà dưỡng lão nhỏ cho người già trong làng, đặc biệt là những người không có con cháu chăm sóc.
Cụ nội nhìn bà, đôi mắt sáng lên.
— Con nghĩ kỹ chưa?
— Rồi.
Bà quay sang bác cả:
— Anh sợ tôi về tranh nhà. Vậy tôi sẽ cho anh thấy tôi muốn dùng nó làm gì. Không ai trong chúng ta được bán phần đất ấy để lấy tiền riêng.
Trình Quốc Lương lắp bắp:
— Xây nhà dưỡng lão cần rất nhiều tiền.
— Tôi có tiền tiết kiệm. Trình Hạo và Tiểu Ninh có thể giúp. Nếu cần, chúng tôi vay thêm. Phần bồi thường sau này, nếu thật sự có, sẽ đưa vào quỹ chăm sóc người già.
Tôi nhìn mẹ chồng, vừa bất ngờ vừa tự hào.
Người phụ nữ tối qua còn cúi đầu bên mâm cơm nguội giờ đã đứng thẳng lưng, tự quyết định số phận của phần tài sản chồng bà để lại.
Trình Hạo nắm tay mẹ:
— Con ủng hộ.
Tôi cũng nói:
— Con sẽ cùng mẹ làm.
Cụ nội gật đầu:
— Vậy phần tài sản của bà, bà cũng đưa vào đó.
Trình Quốc Lương hoảng hốt:
— Mẹ!
Cụ nhìn ông ta:
— Con đã có nhà, có xưởng, có xe. Ngọc Mai cũng có gia đình riêng. Phần đất này vốn được giữ lại từ công sức của Quốc Cường. Dùng nó giúp người già tốt hơn để các con tiếp tục tranh nhau.
Ngay lúc ấy, điện thoại Trình Quốc Lương reo.
Ông ta nghe máy, sắc mặt lập tức thay đổi.
— Cái gì? Người của huyện đến đo đất rồi sao?
Ở đầu dây bên kia, Vương Quế Phân nói lớn đến mức mọi người đều nghe:
— Họ nói khu phía đông nằm trong tuyến mở đường, tiền bồi thường rất cao! Ông mau về giữ giấy chứng nhận! Đừng để bọn họ lấy mất!
Căn phòng im phăng phắc.
Cụ nội cười chua chát:
— Cuối cùng cũng nói thật.
Trình Quốc Lương tắt máy, nhìn chúng tôi, vẻ cầu xin biến mất. Thay vào đó là sự giận dữ.
— Tôi nói thẳng. Nhà tổ đứng tên bố mẹ. Giấy cam kết riêng không thể thay đổi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Các người muốn lấy đất thì cứ kiện.
Trình Hạo đáp:
— Được. Chúng ta giải quyết theo pháp luật.
— Cháu thật sự muốn kiện bác ruột?
— Cháu không muốn. Nhưng bác đang buộc chúng cháu phải làm.
Trình Quốc Lương chỉ vào mặt anh:
— Từ nay cháu không còn là người nhà họ Trình!
Cụ nội nện gậy:
— Người không xứng với họ Trình là con!
Ông ta quay lưng bỏ đi.
Trình Vĩ theo sau, trước khi rời còn ném lại một câu:
— Các người đừng nghĩ thắng được. Cả làng đều biết bố tôi là người chăm sóc bà nội. Không ai đứng về phía các người đâu.
Ông Triệu Văn Đức đang đứng ngoài cửa nói:
— Tôi sẽ đứng ra làm chứng.
Trình Vĩ khựng lại.
Ông Triệu nhìn cậu ta:
— Không chỉ tôi. Người từng được Quốc Cường giúp, người từng thấy Tú Lan chăm cụ, tất cả đều biết sự thật. Đừng tưởng có tiền là khiến mọi người mất trí nhớ.
Hai cha con bỏ đi.
Chúng tôi sao chụp toàn bộ hồ sơ, gửi bản điện tử cho luật sư ngay trong buổi sáng.
Nhưng khi trở về khách sạn thu dọn hành lý, lễ tân chạy ra báo:
— Có người vừa lên phòng của các vị.
Tôi giật mình:
— Ai?
— Một phụ nữ trung niên nói là người nhà, bảo lên lấy thuốc cho cụ bà.
Chúng tôi chạy lên.
Cửa phòng mở hé.
Chiếc túi đựng bản di chúc của cụ nội biến mất.
Mẹ chồng nhìn quanh rồi chợt nói:
— Chìa khóa xe dự phòng cũng không còn.
Trình Hạo lập tức chạy xuống bãi xe.
Chiếc xe vẫn ở đó, nhưng cửa sau đã bị mở.
Bên trong, túi hồ sơ sao chụp biến mất.
Cụ nội đứng giữa hành lang, mặt trắng bệch.
— Là Quế Phân.
Tôi gọi lễ tân kiểm tra camera.
Trong đoạn ghi hình, người lấy đồ đúng là Vương Quế Phân. Bà ta đeo khẩu trang nhưng chiếc áo nhung đỏ không thể nhầm được.
Trình Hạo lập tức báo cảnh sát.
Mẹ chồng lại bất ngờ nói:
— Không cần đuổi theo.
Tôi nhìn bà:
— Nhưng hồ sơ…
Bà mở áo khoác, lấy ra chiếc túi vải dầu thật.
— Đây mới là bản gốc. Lúc rời ngân hàng, mẹ đã đổi túi.
Trình Hạo ngạc nhiên:
— Mẹ đoán họ sẽ lấy sao?
Bà lắc đầu:
— Mẹ chỉ nhớ lời bố con từng nói. Thứ quan trọng không nên để ở nơi người khác dễ nhìn thấy.
Cụ nội nhìn bà hồi lâu rồi mỉm cười.
— Tú Lan, cuối cùng con cũng biết đề phòng người khác.
Mẹ chồng không cười.
— Con không muốn học cách đề phòng người nhà. Nhưng họ đã không cho con lựa chọn.
Chiều hôm đó, chúng tôi đưa cụ nội về thành phố.
Tin tức về tranh chấp đất nhà họ Trình nhanh chóng lan khắp làng. Trình Quốc Lương kể với họ hàng rằng chúng tôi ép cụ già ký giấy, bắt cóc cụ khỏi tiệc mừng thọ và muốn chiếm toàn bộ tiền bồi thường.
Một số người tin ông ta.
Một số người gọi điện trách Trình Hạo bất hiếu.
Nhưng rồi đoạn video từ camera sân nhà hôm mừng thọ xuất hiện trên mạng xã hội của nhóm làng.
Không ai biết ai đã đăng.
Video ghi rõ cảnh mẹ chồng ngồi ngoài hiên bên mâm cơm nguội, cảnh Vương Quế Phân nói “đã cho bà ấy ăn còn muốn gì”, cảnh cụ nội nện gậy hỏi ai gọi Tú Lan là người ngoài.
Chỉ sau một đêm, thái độ của nhiều người đảo ngược.
Những lời bình luận xuất hiện dày đặc:
“Người chăm cụ tám năm lại bị xếp ngồi ngoài sân, thật quá đáng.”
“Nếu không nhắm tới tiền đất thì tại sao vừa nghe cụ lấy giấy tờ đã đuổi theo?”
“Nhà có thể nghèo, mâm cơm có thể đơn giản, nhưng không thể để một người ăn cơm thừa trong khi người khác ăn tiệc.”
Vương Quế Phân gọi điện chửi mắng chúng tôi làm mất danh dự gia đình.
Mẹ chồng chỉ bình tĩnh đáp:
— Danh dự không mất vì người khác nhìn thấy sự thật. Danh dự mất từ lúc chị bưng mâm cơm nguội ra cho tôi.
Ba ngày sau, luật sư báo rằng giấy vay nợ và cam kết có giá trị chứng cứ rất mạnh. Hơn nữa, phần đất phía đông từng được cụ nội cùng chồng ký xác nhận, có người làm chứng và có dấu của thôn thời đó. Nếu thương lượng không thành, có thể khởi kiện.
Cũng trong ngày ấy, cơ quan địa phương xác nhận khu đất nằm trong phạm vi quy hoạch mở rộng tuyến đường và khu dịch vụ. Khoản bồi thường dự kiến lên tới hơn sáu triệu tệ.
Con số ấy khiến nhà họ Trình thật sự hỗn loạn.
Bác cả và bác dâu liên tục tìm người thuyết phục cụ nội quay về. Cô út Trình Ngọc Mai cũng đến thành phố, mang theo giỏ trái cây và những lời ngọt ngào.
Nhưng cụ không gặp.
Cụ chỉ nhờ tôi chuyển một câu:
— Khi Tú Lan ngồi ngoài hiên, không ai mời nó vào. Bây giờ tiền sắp về, ai cũng muốn bước vào cửa nhà nó. Tôi già nhưng chưa hồ đồ.
Một tuần sau, Trình Quốc Lương gửi đơn ra tòa trước, yêu cầu tuyên giấy cam kết vô hiệu với lý do mẹ ông đã già yếu, trí nhớ không ổn định, còn chữ ký năm xưa có thể bị làm giả.
Cụ nội đọc xong lá đơn, lặng người rất lâu.
Con trai cả mà cụ sinh ra, nuôi lớn, giờ công khai nói cụ không còn tỉnh táo để giữ toàn bộ tài sản.
Đêm ấy, cụ không ăn cơm.
Mẹ chồng ngồi bên giường dỗ mãi, cụ mới uống vài thìa cháo.
Cụ hỏi:
— Tú Lan, có phải bà đã nuôi con sai cách không?
Mẹ chồng đáp:
— Bà chỉ thương con. Người sai là người coi tình thương của bà là điều có thể lợi dụng.
Cụ nắm tay bà:
— Phiên tòa này, bà nhất định phải đi.
— Sức khỏe bà…
— Bà phải tự nói trước mặt mọi người rằng bà biết rõ mình đang làm gì.
Phiên hòa giải đầu tiên được ấn định sau hai tuần.
Nhưng trước ngày diễn ra, một người bất ngờ tìm đến căn hộ của chúng tôi.
Đó là cô bé giúp việc đã nói chuyện chiếc khăn trong ngày mừng thọ. Tên em là Lưu Tiểu Hạ, con gái một gia đình nghèo ở làng bên, đang làm phụ bếp cho nhà bác cả.
Em đưa cho chúng tôi một chiếc điện thoại cũ.
— Cháu có thứ này. Cháu nghĩ các cô chú nên xem.
Trong điện thoại là một đoạn video quay trước tiệc mừng thọ.
Vương Quế Phân đang đứng trong bếp, chỉ vào mâm thức ăn thừa:
“Lát nữa Tú Lan đến thì xếp nó ngồi ngoài hiên. Đừng để vào bàn chính. Phải cho nó hiểu nhà này không còn phần của nó.”
Trình Ngọc Mai hỏi:
“Nếu bà nội thấy thì sao?”
“Cứ nói hết chỗ. Bà già tai kém, mắt cũng kém, biết gì đâu.”
Một giọng khác là Trình Quốc Lương:
“Đừng làm quá rõ. Chỉ cần khiến nó ngại rồi tự đi là được. Quan trọng là đừng để nó nói riêng với mẹ về chuyện đất.”
Mẹ chồng xem đến đó, bàn tay run lên.
Tôi hỏi cô bé:
— Tại sao cháu quay lại?
Tiểu Hạ cúi đầu:
— Cháu đang nhắn video cho mẹ, tình cờ quay trúng. Sau đó cháu không dám xóa. Hôm bà bị xếp ngồi ngoài, cháu thấy rất tội. Bà từng cho cháu tiền mua thuốc khi em trai cháu bị sốt, chắc bà không nhớ.
Mẹ chồng nhìn em:
— Cháu có biết đưa video này ra có thể mất việc không?
— Cháu đã nghỉ rồi. Bác gái bảo cháu là người nói chuyện chiếc khăn nên đuổi cháu.
Bà lấy tay lau nước mắt cho cô bé:
— Cảm ơn cháu.
Đoạn video trở thành chứng cứ quan trọng.
Nhưng điều khiến tôi đau lòng nhất không phải sự tính toán của bác cả. Mà là việc mẹ chồng đã xem đi xem lại đoạn video ấy suốt đêm, như thể bà vẫn không thể tin những người mình gọi là gia đình đã ngồi bàn trước cách làm bà nhục nhã.
Sáng hôm sau, bà nói với tôi:
— Tiểu Ninh, mẹ không muốn hòa giải nữa.
— Mẹ đã quyết định?
— Phải.
Ánh mắt bà bình tĩnh đến lạ.
— Có những mối quan hệ không thể cứu bằng cách tiếp tục nhường nhịn. Chúng ta ra tòa.
CHƯƠNG 3: BỮA CƠM ĐƯỢC DỌN LẠI
Ngày phiên tòa diễn ra, tuyết đầu mùa bắt đầu rơi.
Từ sáng sớm, sân tòa án huyện đã có rất nhiều người đứng chờ. Phần lớn là họ hàng nhà họ Trình và người trong làng. Vụ tranh chấp không chỉ liên quan đến sáu triệu tệ tiền bồi thường, mà còn liên quan đến câu chuyện một người em đã bán nhà cứu anh trai, một người con dâu góa bị xếp ăn cơm nguội dưới mái hiên, cùng lời cáo buộc cụ bà chín mươi tuổi không còn minh mẫn.
Cụ nội mặc chiếc áo bông đỏ mẹ chồng mua cho, ngồi xe lăn do Trình Hạo đẩy.
Vừa thấy cụ, Trình Quốc Lương tiến tới:
— Mẹ, bây giờ vẫn còn kịp. Mẹ rút lời khai, con sẽ đón mẹ về. Chúng ta đóng cửa giải quyết trong nhà.
Cụ nhìn ông ta:
— Con đã mang mẹ mình ra tòa rồi còn nói đóng cửa giải quyết?
— Con chỉ muốn bảo vệ tài sản tổ tiên.
— Tài sản tổ tiên hay tiền bồi thường?
Ông ta im lặng.
Vương Quế Phân đứng bên cạnh, mắt sưng vì mất ngủ:
— Mẹ, chúng con có sai nhưng không đến mức bị đối xử như kẻ thù. Tú Lan có nhà ở thành phố, Trình Hạo có công việc tốt. Nhà chúng con còn hai đứa cháu đang học, cần tiền nhiều hơn.
Mẹ chồng nhìn bà ta:
— Khi tôi vay tiền chữa bệnh cho chồng, chị có hỏi tôi cần tiền không?
Vương Quế Phân mím môi.
— Khi tôi một mình nuôi Trình Hạo, chị có hỏi tôi sống thế nào không?
— Chuyện cũ rồi…
— Với chị là chuyện cũ. Với tôi, đó là nửa đời người.
Trình Ngọc Mai cũng bước tới:
— Chị Hai, em biết hôm mừng thọ em nói sai. Em xin lỗi chị. Chị bảo luật sư rút đơn đi. Nếu nhà bị chia, hàng xóm sẽ cười cả họ.
Mẹ chồng hỏi:
— Hôm tôi ngồi ngoài hiên, em có sợ hàng xóm cười không?
Cô ta cúi đầu.
Phiên xét xử bắt đầu lúc chín giờ.
Phía bác cả cho rằng khoản tiền bố chồng đưa năm xưa là vốn góp tự nguyện vào xưởng gạch, không phải vay nợ. Họ cho rằng giấy cam kết chuyển đất chỉ là thỏa thuận gia đình không đủ giá trị, đồng thời nghi ngờ cụ nội bị chúng tôi tác động vì tuổi cao.
Luật sư của chúng tôi lần lượt đưa ra hợp đồng vay, chứng từ chuyển tiền, lời làm chứng của ông Triệu Văn Đức, đoạn ghi âm và video trước tiệc mừng thọ.
Khi đoạn ghi âm giọng bố chồng vang lên trong phòng xử, mẹ chồng nhắm mắt lại.
Đã mười hai năm bà không được nghe giọng chồng.
Trong đoạn ghi âm, ông vẫn gọi anh trai bằng giọng nhẫn nhịn, vẫn chỉ xin lại một phần tiền để trả nợ, vẫn sợ làm tổn thương tình anh em.
Đến câu “em giúp anh khi anh sắp mất tất cả”, tiếng khóc khẽ vang lên từ hàng ghế phía sau.
Một người họ hàng lớn tuổi cúi đầu lau mắt.
Trình Quốc Lương ngồi bất động, hai tay siết vào nhau.
Sau đoạn ghi âm, đoạn video trong bếp được phát.
Cả phòng nghe rõ giọng Vương Quế Phân:
“Phải cho nó hiểu nhà này không còn phần của nó.”
Rồi giọng Trình Quốc Lương:
“Chỉ cần khiến nó ngại rồi tự đi là được.”
Khi video kết thúc, không khí nặng nề đến mức nghe rõ tiếng gió đập vào cửa kính.
Thẩm phán hỏi:
— Ông Trình Quốc Lương, ông có phủ nhận giọng nói trong video không?
Ông ta cúi đầu:
— Không.
— Ông có thừa nhận đã biết bà Trình Tú Lan trở về dự mừng thọ nhưng cố ý sắp xếp để bà ấy không được tham gia nghi lễ gia đình?
— Tôi chỉ lo xảy ra tranh chấp tài sản.
— Tranh chấp chưa xảy ra, nhưng ông đã đối xử với một thành viên trong gia đình như người có tội. Đúng không?
Ông ta không trả lời.
Đến lượt cụ nội phát biểu.
Nhân viên tòa án đẩy xe lăn của cụ lên phía trước. Cụ từ chối dùng bản ghi chuẩn bị sẵn, tự mình nói:
— Tôi tên Trình Lý Thị, năm nay chín mươi tuổi. Tôi biết hôm nay mình ở đâu, biết vì sao đến đây và biết từng tờ giấy có ý nghĩa gì.
Giọng cụ không lớn nhưng rõ ràng.
— Mười lăm năm trước, con trai thứ của tôi là Trình Quốc Cường bán nhà, vay nợ để cứu xưởng của anh trai. Tôi và trưởng thôn tận mắt chứng kiến Quốc Lương ký giấy vay tiền, cam kết nếu không trả được sẽ giao phần đất phía đông cho em trai.
Cụ dừng lại lấy hơi.
— Sau đó Quốc Cường qua đời. Tôi vì muốn giữ hòa khí nên không ép con trai cả trả nợ. Tôi nghĩ anh em ruột rồi sẽ biết thương nhau. Nhưng sự im lặng của tôi không cứu được gia đình. Nó chỉ làm người làm sai càng không biết sợ, người chịu thiệt càng bị coi thường.
Cụ quay sang nhìn mẹ chồng.
— Tú Lan chăm tôi tám năm. Nó chưa từng hỏi nhà này sẽ chia cho ai. Ngày mừng thọ, nó mang thuốc, áo và tiền về cho tôi. Đổi lại, nó bị xếp ngồi ngoài hiên ăn cơm nguội.
Nước mắt cụ rơi xuống.
— Nếu hôm đó cháu dâu tôi không đưa nó đi, có lẽ nó vẫn im lặng chịu đựng. Nhưng tôi không muốn trước khi chết còn nhìn thấy người tốt bị bắt phải nhường hết mọi thứ chỉ vì họ hiền.
Cụ nhìn thẳng con trai cả:
— Tôi không bị ai ép. Tôi cũng không hồ đồ. Tôi chỉ tỉnh ra quá muộn.
Trong hàng ghế, Trình Quốc Lương cúi gằm mặt.
Sau nhiều giờ xét hỏi, tòa tạm nghỉ để các bên thương lượng lần cuối.
Luật sư phía bác cả đề nghị trả cho mẹ chồng một triệu năm trăm nghìn tệ và giữ nguyên toàn bộ đất. Chúng tôi từ chối.
Họ nâng lên hai triệu.
Mẹ chồng vẫn lắc đầu.
Trình Quốc Lương mất bình tĩnh:
— Em rốt cuộc muốn bao nhiêu?
Bà đáp:
— Tôi muốn phần đất đúng như giấy cam kết.
— Chỉ vì muốn làm nhà dưỡng lão mà em khiến cả nhà ra nông nỗi này?
— Không phải tôi khiến.
— Em có biết phần đất đó chiếm gần một nửa tiền bồi thường không?
— Tôi biết.
— Em không thiếu tiền!
Mẹ chồng nhìn ông ta:
— Năm đó anh cũng không thiếu khả năng trả một phần tiền cho em trai. Nhưng anh vẫn chọn không trả.
Ông ta nghẹn lại.
— Tôi nhận đất không phải vì tôi thiếu. Tôi nhận vì đó là thứ Quốc Cường dùng căn nhà của vợ chồng tôi để đổi lấy. Tôi không có quyền tiếp tục đem sự hy sinh của anh ấy tặng cho người đã phản bội lời hứa.
Trình Quốc Lương đập tay xuống bàn:
— Em muốn tuyệt tình?
Bà bình thản:
— Tình đã tuyệt từ ngày anh đứng ngoài phòng bệnh mà giấu chuyện tiền bạc, không phải hôm nay.
Cuộc hòa giải thất bại.
Một tháng sau, phán quyết được đưa ra.
Tòa xác định giấy vay nợ, chứng từ chuyển tiền, ghi âm và lời khai của nhân chứng đủ chứng minh khoản tiền một triệu hai trăm nghìn tệ là khoản vay cá nhân, không phải vốn góp. Bản cam kết giao đất có hiệu lực ràng buộc giữa các bên, đồng thời cụ nội hoàn toàn minh mẫn khi xác nhận nội dung.
Phần đất phía đông được công nhận thuộc quyền lợi của gia đình bố chồng tôi.
Khoản tiền bồi thường tương ứng là ba triệu một trăm nghìn tệ.
Ngoài ra, bác cả phải thanh toán phần khoản vay còn thiếu sau khi đối trừ giá trị đất theo thỏa thuận và chịu một phần chi phí tố tụng.
Ngày nhận phán quyết, mẹ chồng không vui cũng không buồn.
Bà cầm tập giấy rất lâu rồi nói:
— Giá như Quốc Cường còn sống, anh ấy chắc chắn không muốn nhìn thấy anh em ra tòa.
Trình Hạo đáp:
— Nhưng bố cũng không muốn mẹ bị đối xử như vậy.
Bà gật đầu.
— Mẹ biết.
Cụ nội chuyển hẳn đến sống cùng chúng tôi.
Ban đầu, tôi lo căn hộ không đủ rộng. Nhưng Trình Hạo sửa phòng làm việc thành phòng ngủ cho cụ, lắp tay vịn trong nhà tắm và mua giường điều chỉnh điện. Hai đứa trẻ tranh nhau kể chuyện cho cụ nghe mỗi tối.
Cụ thích nhất ngồi bên cửa sổ nhìn An An tập viết chữ và nghe Tiểu Vũ đọc sách.
Có hôm cụ nói với tôi:
— Nhà không cần lớn. Trong nhà có người đợi mình ăn cơm là đủ.
Câu nói khiến tôi nhớ mãi mâm cơm nguội dưới mái hiên hôm ấy.
Sau khi nhận tiền bồi thường, mẹ chồng giữ đúng lời hứa.
Bà cùng chúng tôi tìm một khu đất khác gần trung tâm làng, dùng một phần tiền xây nhà chăm sóc người cao tuổi quy mô nhỏ. Phần còn lại được gửi vào tài khoản riêng, mọi khoản thu chi đều công khai.
Cụ nội đặt tên nơi ấy là “Tú Cường Gia Viên”, ghép chữ “Tú” trong tên mẹ chồng và chữ “Cường” trong tên bố chồng.
Ngày treo biển, mẹ chồng đứng rất lâu trước cổng.
Bà khẽ nói:
— Ông ấy từng mất nhà để giúp người thân. Bây giờ số tiền ấy cuối cùng cũng trở thành một mái nhà.
Tú Cường Gia Viên có mười hai phòng, một phòng y tế nhỏ, nhà ăn chung và khoảng sân trồng cây hòe. Ban đầu chỉ có năm cụ già đến ở. Sau nửa năm, số người tăng lên mười tám.
Mẹ chồng không nhận chức danh nào, chỉ nói mình là người phụ trách bếp và sổ sách. Nhưng ai cũng gọi bà là “chị Tú Lan” hoặc “cô Tú”.
Lưu Tiểu Hạ, cô bé từng đưa video cho chúng tôi, được mẹ chồng hỗ trợ học nghề điều dưỡng. Ban ngày em học, cuối tuần về giúp các cụ đo huyết áp, cắt tóc, giặt chăn.
Ông Triệu Văn Đức cũng thường sang đánh cờ với các cụ già.
Ngôi nhà vốn khởi nguồn từ tranh chấp dần trở thành nơi ấm áp nhất trong làng.
Trong khi đó, gia đình bác cả rơi vào khủng hoảng.
Không phải vì bị mất hết tài sản. Họ vẫn còn phần nhà phía tây và một khoản bồi thường lớn. Nhưng xưởng gạch của bác đã ngừng hoạt động, Trình Vĩ đầu tư thất bại, còn Vương Quế Phân vì quá lo lắng mà phải nhập viện.
Cô út Trình Ngọc Mai sau vụ kiện ít về quê. Những người họ hàng từng bênh bác cả cũng dần xa lánh khi sự thật được công khai.
Một năm trôi qua.
Đến mùa đông năm sau, cụ nội bước sang tuổi chín mươi mốt.
Chúng tôi dự định tổ chức sinh nhật nhỏ tại Tú Cường Gia Viên. Không loa lớn, không mười hai mâm tiệc, chỉ có người trong nhà và các cụ đang sống ở đó.
Sáng hôm ấy, tuyết rơi nhẹ.
Mẹ chồng dậy từ năm giờ nấu mì trường thọ, làm bánh hoa quế và hầm gà. Tôi cùng hai con dán chữ “Thọ” lên cửa sổ. Trình Hạo kê bàn trong nhà ăn, mỗi chỗ đều đặt một đôi đũa mới và bát canh nóng.
Gần trưa, ngoài cổng xuất hiện ba bóng người.
Trình Quốc Lương, Vương Quế Phân và Trình Vĩ.
Họ đứng trong tuyết, mang theo một hộp bánh và giỏ trái cây.
Mẹ chồng đang bưng thức ăn ra thì khựng lại.
Trình Hạo bước đến:
— Mọi người đến làm gì?
Bác cả nhìn qua cửa kính, thấy cụ nội đang ngồi giữa nhà ăn.
— Hôm nay sinh nhật mẹ. Bác muốn đến thăm.
Trình Hạo không mở cổng ngay.
Cụ nội nhìn thấy, chậm rãi chống gậy đứng lên:
— Cho họ vào.
Ba người bước vào sân.
Sau một năm, Trình Quốc Lương già đi rất nhiều. Tóc ông ta bạc gần nửa, vai không còn thẳng. Vương Quế Phân gầy hơn trước, không đeo trang sức, cũng không còn vẻ sắc sảo.
Họ vào nhà ăn nhưng không ai biết nên ngồi đâu.
Mẹ chồng chỉ vào ba chiếc ghế trống gần cửa:
— Ngồi đi.
Vương Quế Phân nhìn chiếc bàn đầy thức ăn, mắt đỏ lên.
— Tú Lan, hôm nay chị đến xin lỗi em.
Mẹ chồng không đáp, tiếp tục chia mì vào bát.
Bà ta bước tới:
— Chị biết lời xin lỗi không thể xóa chuyện cũ. Nhưng một năm qua, chị nghĩ rất nhiều. Hôm em ngồi ngoài hiên, chị thật sự chỉ muốn dằn mặt em vì sợ mất đất. Chị không nghĩ chuyện ấy lại khiến mẹ bỏ nhà đi, khiến mọi thứ thành ra như vậy.
Mẹ chồng đặt muôi xuống:
— Chị vẫn nghĩ mọi chuyện thành ra như vậy vì tôi rời đi sao?
Vương Quế Phân sững lại.
— Nếu hôm đó tôi tiếp tục ngồi ăn hết mâm cơm nguội, mọi người vẫn vui vẻ, đúng không? Đất vẫn do các người giữ, khoản nợ vẫn bị giấu, còn tôi tiếp tục là người “không chấp nhặt”.
Bà ta cúi đầu.
— Chị sai.
— Chị sai không phải vì để tôi ăn cơm nguội. Chị sai từ lúc nghĩ có thể dùng sự nhục nhã để đuổi một người thân ra khỏi gia đình.
— Chị biết.
Bà ta rơi nước mắt.
— Sau khi mẹ đi, Trình Vĩ cũng bắt đầu trách chúng tôi. Nó nói nếu không vì chúng tôi tham phần đất của chú Hai thì cả nhà đã không mất mặt. Nhưng thật ra nó cũng từng đồng ý. Cả ba chúng tôi đều sai.
Trình Vĩ bước lên, cúi đầu trước mẹ chồng:
— Thím Hai, cháu xin lỗi.
Bà nhìn cậu ta:
— Cháu xin lỗi vì điều gì?
— Vì đã nói thím là người ngoài. Vì nghĩ thím về quê để lấy tiền. Vì hôm ở khách sạn cháu còn đòi lấy điện thoại của anh Hạo.
— Cháu có còn nghĩ nhà tổ mặc nhiên phải thuộc về con trai trưởng không?
Trình Vĩ im lặng rồi lắc đầu:
— Không. Tài sản thuộc về người có quyền hợp pháp. Con trai trưởng không phải lý do để lấy phần của người khác.
Mẹ chồng nhìn cậu ta thật lâu.
Cuối cùng bà múc một bát mì nóng, đặt trước mặt cậu.
— Ăn đi. Mì để nguội sẽ không ngon.
Câu nói rất bình thường, nhưng Vương Quế Phân bỗng bật khóc.
Có lẽ bà ta cũng nhớ mâm cơm dưới mái hiên năm trước.
Trình Quốc Lương từ đầu vẫn không nói gì. Ông đứng trước mặt cụ nội, từ từ quỳ xuống.
Cụ cau mày:
— Con làm gì vậy?
— Con xin lỗi mẹ.
— Đứng lên nói.
Ông ta không đứng.
— Con đã đến mộ Quốc Cường.
Mẹ chồng khựng lại.
Trình Quốc Lương lấy từ áo ra một chiếc máy ghi âm nhỏ.
— Con đã nói hết. Chuyện tiền, chuyện con giấu Tú Lan, chuyện con từng nghĩ em trai chết rồi thì món nợ cũng sẽ mất. Con không dám xin Quốc Cường tha thứ. Con chỉ nói con sai.
Ông đặt máy lên bàn.
— Con cũng đã bán chiếc xe cuối cùng, trả phần tiền theo phán quyết. Số còn lại con sẽ trả dần.
Mẹ chồng nhìn ông:
— Anh không cần quỳ.
— Anh không quỳ để em tha thứ. Anh quỳ vì anh nợ em trai một lời nhận lỗi suốt mười hai năm.
Cụ nội chống gậy đứng trước con trai.
— Con có biết mẹ đau nhất điều gì không?
— Con biết. Là con làm hại em trai.
— Không chỉ vậy. Mẹ đau vì con sai rất lâu mà vẫn tin chỉ cần mẹ thương con thì hậu quả sẽ biến mất.
Cụ thở dài.
— Đứng lên đi. Tuổi này rồi, quỳ không giải quyết được gì. Sau này sống thế nào mới quan trọng.
Trình Quốc Lương chậm rãi đứng dậy.
Cụ chỉ chiếc ghế bên cạnh:
— Ngồi xuống ăn cơm.
Không ai nói thêm.
Mẹ chồng mang bát mì cuối cùng đến trước mặt bác cả. Bà không lạnh lùng, cũng không thân thiết như xưa.
— Anh ăn đi.
Ông nhìn bát mì bốc khói, giọng khàn đặc:
— Tú Lan, em có thể tha thứ cho anh không?
Bà ngồi xuống đối diện.
— Tôi có thể không còn oán anh. Nhưng muốn trở lại như trước thì không thể.
Ông cúi đầu:
— Anh hiểu.
— Quan hệ đã vỡ có thể nối lại, nhưng vết nối vẫn còn. Sau này anh muốn làm anh trai thì hãy làm bằng hành động, không phải bằng lời “người một nhà”.
— Anh sẽ cố.
— Không cần cố để tôi nhìn thấy. Anh sống sao để bản thân không hổ thẹn là được.
Bữa cơm bắt đầu.
Không có rượu đắt tiền, không có tiếng nhạc lớn, chỉ có mì trường thọ, gà hầm, rau xào và bánh hoa quế.
Nhưng mỗi món đều nóng.
Mỗi người đều có chỗ ngồi.
Không ai bị đẩy ra ngoài mái hiên.
Sau bữa ăn, cụ nội gọi tất cả con cháu lại.
Cụ lấy ra một phong bao đỏ, bên trong không phải tiền mà là tờ giấy viết tay.
Cụ đọc:
“Nhà có thể chia, đất có thể bán, tiền có thể hết. Chỉ có cách người trong nhà đối xử với nhau sẽ được con cháu nhớ rất lâu. Người mạnh không phải người giành được nhiều nhất, mà là người có thể giữ lòng ngay thẳng khi đứng trước lợi ích. Người hiền không có nghĩa là phải chịu đựng mọi điều. Biết đứng dậy rời khỏi mâm cơm lạnh cũng là tự trọng.”
Cụ trao tờ giấy cho Tiểu Vũ.
— Cháu lớn nhất trong thế hệ này. Cháu giữ lấy.
Tiểu Vũ cẩn thận nhận, hỏi:
— Cụ ơi, sau này cháu có phải đọc cho các em nghe không?
Cụ cười:
— Không chỉ đọc. Phải làm được.
An An ôm cổ cụ:
— Con sẽ không để ai ăn cơm một mình.
Cả nhà bật cười, nhưng mẹ chồng lại quay mặt lau nước mắt.
Chiều xuống, tuyết ngừng rơi.
Trình Quốc Lương cùng vợ con chuẩn bị ra về. Trước cổng, ông quay lại nhìn tấm biển “Tú Cường Gia Viên”, nói với mẹ chồng:
— Mùa xuân, anh có thể đến sửa lại mái kho phía sau không? Anh từng làm xây dựng, biết việc.
Bà suy nghĩ rồi gật đầu:
— Được. Nhưng làm ở đây phải theo sổ sách. Tiền vật liệu, tiền công đều ghi rõ.
Ông cười buồn:
— Anh hiểu. Không để bất cứ khoản nào trở thành món nợ mập mờ nữa.
Vương Quế Phân lấy chiếc khăn quàng màu nâu đỏ từ túi ra.
Đó chính là chiếc khăn bà ta đã lấy của mẹ chồng trong ngày mừng thọ năm trước.
— Chị đã giặt sạch. Chị luôn muốn trả nhưng không dám đến.
Mẹ chồng nhìn chiếc khăn, không nhận ngay.
Một lát sau, bà nói:
— Chị giữ đi.
Vương Quế Phân ngạc nhiên.
— Không phải tôi tặng chị. Tôi chỉ không muốn lấy lại thứ gợi nhớ ngày hôm ấy. Chị giữ để mỗi lần nhìn thấy, nhớ rằng một chiếc khăn không đáng bao nhiêu, nhưng cách người ta lấy nó khỏi vai người khác có thể khiến họ lạnh cả đời.
Vương Quế Phân ôm chiếc khăn vào ngực, nước mắt rơi xuống.
— Chị sẽ nhớ.
Ba người rời đi.
Tôi đứng cạnh mẹ chồng nhìn theo.
— Mẹ có thấy nhẹ lòng hơn không?
Bà khẽ gật đầu.
— Có. Nhưng không phải vì họ xin lỗi.
— Vậy vì sao?
— Vì mẹ đã không còn chờ lời xin lỗi ấy để sống tiếp.
Bà quay sang nhìn nhà ăn, nơi cụ nội và hai đứa trẻ đang cười nói.
— Trước đây mẹ luôn nghĩ giữ gia đình nghĩa là chịu đựng để mọi người khỏi bất hòa. Sau này mẹ mới hiểu, một gia đình được giữ bằng sự thật và tôn trọng, không phải bằng việc một người cứ mãi nuốt nước mắt.
Tôi khoác tay bà:
— Hôm đó nếu con không đỡ mẹ đứng dậy, mẹ có rời đi không?
Bà mỉm cười:
— Có lẽ không.
— Mẹ có trách mình không?
— Từng trách. Nhưng bây giờ thì không.
Bà nhìn tôi, ánh mắt dịu dàng:
— Có những người cần một bàn tay kéo họ đứng dậy lần đầu tiên. Sau đó, họ phải học cách tự đứng dậy.
Bà nắm tay tôi.
— Cảm ơn con.
Tôi tựa đầu lên vai bà:
— Con cũng phải cảm ơn mẹ.
— Cảm ơn mẹ chuyện gì?
— Vì mẹ đã cho con biết làm con dâu không có nghĩa là đứng ngoài gia đình. Người nào coi con là người thân thì con sẽ bảo vệ họ như người thân.
Bà bật cười:
— Con hôm đó dữ thật. Cả họ chắc chưa ai dám nói với bác cả như con.
— Con vẫn còn kiềm chế đấy.
— Mẹ biết.
Hai mẹ con cùng cười.
Mùa xuân năm sau, Trình Quốc Lương thật sự đến sửa mái kho. Ông mang theo dụng cụ, làm việc suốt mười ngày, không nhận một đồng tiền công. Vương Quế Phân phụ bếp hai lần mỗi tuần. Ban đầu các cụ già không quen, nhưng dần dần bà ta học cách ngồi nghe họ kể chuyện, không còn tỏ vẻ sốt ruột.
Trình Vĩ tìm được công việc mới ở huyện, cuối tháng đều chuyển một khoản nhỏ vào quỹ chăm sóc người cao tuổi. Trình Ngọc Mai ít nói hơn trước, nhưng mỗi dịp lễ đều mang đồ dùng đến, không còn khoe giá trị hay hỏi chuyện tiền bồi thường.
Không ai quên chuyện cũ.
Cũng không ai giả vờ nó chưa từng xảy ra.
Nhưng họ bắt đầu học cách sống khác.
Hai năm sau, cụ nội qua đời trong giấc ngủ, hưởng thọ chín mươi hai tuổi.
Trước khi mất, cụ vẫn ở Tú Cường Gia Viên. Buổi tối hôm ấy, cụ ăn nửa bát cháo, nghe An An đọc bài rồi nắm tay mẹ chồng tôi nói:
— Tú Lan, đời này bà nợ con một mâm cơm nóng.
Mẹ chồng khóc:
— Bà không nợ con gì cả.
Cụ mỉm cười:
— Vậy kiếp sau, bà vẫn muốn làm người nhà của con.
Tang lễ được tổ chức giản dị.
Trình Quốc Lương đứng trước linh cữu mẹ, khóc như một đứa trẻ. Mẹ chồng không trách ông, chỉ đưa cho ông một nén hương.
Sau khi an táng cụ, cả gia đình trở về Tú Cường Gia Viên ăn cơm.
Mẹ chồng đích thân dọn một chiếc bát, một đôi đũa và một đĩa bánh hoa quế trước di ảnh cụ.
Bà nói:
— Bà nội, cơm còn nóng. Bà ăn đi.
Ngoài sân, cây hòe non rung nhẹ trong gió.
Tôi đứng nhìn mâm cơm đầy đủ trước mặt mọi người, bỗng nhớ lại đêm chúng tôi chạy hơn bốn trăm cây số về quê, rồi rời khỏi căn nhà tổ trong sự sững sờ của cả họ.
Ngày ấy, nhiều người nói tôi quá nóng nảy.
Họ bảo chỉ là một mâm cơm nguội, ngồi đâu mà chẳng được.
Nhưng sau này tôi hiểu, có những mâm cơm không chỉ là chuyện ăn uống.
Nó cho thấy một người được đặt ở đâu trong lòng gia đình.
Có những lần đứng dậy không phải để bỏ nhà ra đi, mà để giữ lại phẩm giá đã bị người khác xem nhẹ.
Có những chuyến xe rời khỏi cánh cổng cũ không phải dấu chấm hết, mà là con đường đưa một gia đình đến cơ hội nhìn lại chính mình.
Và có những người phụ nữ đã nhẫn nhịn gần cả đời, chỉ cần một lần được nắm tay và nghe nói:
“Mẹ, đứng dậy đi.”
Từ khoảnh khắc ấy, họ sẽ không bao giờ cúi đầu trước một mâm cơm lạnh thêm lần nào nữa.
‼️‼️‼️Lưu ý cuối cùng dành cho người đọc: Nội dung truyện ngắn trên chỉ mang tính giải trí, hư cấu. Tất cả tình tiết, cốt truyện không chỉ trích, xúc phạm bất cứ cá nhân, tổ chức nào. Đây chỉ là truyện ngắn và không phải là một sự kiện, tin tức báo chí.
.