#Truyệnngắn #Hưcấu #Sángtác Nội dung truyện ngắn trên chỉ mang tính giải trí, hư cấu.
“Bà chỉ là một người quét dọn, ai cho phép bà tự ý chạm vào bệnh nhân của tôi?”
Tiếng quát chói gắt vang lên giữa hành lang tầng mười hai của Bệnh viện Nhân dân số Sáu thành phố Hàng Châu, khiến tất cả những người đang đứng gần đó đồng loạt quay đầu.
Một chiếc khay inox rơi xuống nền gạch.
Chiếc cốc thủy tinh vỡ tan.
Nước ấm loang ra, chảy quanh đôi giày vải đã sờn của người lao công đứng giữa hành lang.
Bà tên là Trần Tú Lan, năm mươi sáu tuổi, vóc người nhỏ thó, tóc đã lẫn nhiều sợi bạc. Trên người bà là bộ đồng phục màu xanh xám đã bạc ở khuỷu tay. Một tay bà vẫn giữ cây lau nhà, tay còn lại đang nắm chặt mép tạp dề như cố ngăn những ngón tay run lên.
Đối diện bà là bác sĩ trẻ Lục Minh Hạo, phó chủ nhiệm khoa Nội tim mạch, người vừa từ phòng bệnh đặc biệt bước ra với gương mặt đỏ gay.
Sau lưng anh ta, tiếng một người đàn ông lớn tuổi vẫn vọng ra từ trong phòng:
“Cút hết đi! Tôi không uống thuốc! Các người chỉ biết lấy tiền, chẳng ai thật lòng quan tâm tôi!”
Lục Minh Hạo nghiến răng, chỉ tay vào Tú Lan.
“Bà nghe thấy chưa? Bệnh nhân đang kích động. Bà không có chuyên môn, càng không có quyền xen vào. Nếu xảy ra chuyện, bà chịu trách nhiệm nổi không?”
Tú Lan cúi xuống nhìn những mảnh thủy tinh dưới chân.
Bà nói rất nhỏ:
“Tôi chỉ thấy ông ấy khó thở nên kê cao gối lên một chút. Ông ấy bảo nằm thấp thì ngực nặng, nhưng không ai để ý…”
“Không ai để ý?” Lục Minh Hạo cắt ngang. “Bà đang nói đội ngũ bác sĩ và điều dưỡng chúng tôi bỏ mặc bệnh nhân sao?”
“Tôi không có ý đó.”
“Vậy bà có ý gì?”
Những người xung quanh bắt đầu xì xào.
Một nữ điều dưỡng trẻ tên Tôn Ninh bước lên, định giải thích:
“Bác sĩ Lục, lúc nãy ông Tề đột nhiên giật dây truyền. Dì Trần nghe tiếng nên chạy vào trước. Nếu không có dì ấy…”
“Cô im đi.”
Lục Minh Hạo quát khiến Tôn Ninh giật mình.
Anh ta nhìn quanh, nhận ra có người nhà bệnh nhân đang cầm điện thoại quay lại, giọng càng gay gắt:
“Khoa Nội tim mạch có quy trình rõ ràng. Người không có chuyên môn tự ý xử lý bệnh nhân là vi phạm. Bà Trần, từ hôm nay bà không được lên tầng mười hai nữa. Tôi sẽ báo phòng hậu cần xem xét chấm dứt hợp đồng của bà.”
Sắc mặt Tú Lan trắng bệch.
“Bác sĩ Lục…”
“Còn gì để nói?”
“Mẹ tôi đang điều trị ở quê. Tôi không thể mất việc.”
“Đó không phải lý do để bà vượt quá bổn phận.”
“Nhưng tôi thật sự chỉ muốn…”
“Muốn tốt cho bệnh nhân?” Lục Minh Hạo cười nhạt. “Nếu lòng tốt có thể thay thế chuyên môn thì bệnh viện cần bác sĩ làm gì?”
Câu nói ấy giống như một cái tát vô hình.
Tú Lan đứng im.
Bà không khóc, nhưng vành mắt đỏ lên. Những ngón tay thô ráp siết chặt cán cây lau nhà đến trắng bệch.
Đúng lúc ấy, cửa thang máy mở ra.
Một ông lão mặc áo blouse trắng bước ra cùng hai bác sĩ khác.
Ông đã ngoài bảy mươi, tóc bạc gần hết, sống lưng hơi còng nhưng ánh mắt vẫn sáng và sắc sảo. Tấm biển tên trên ngực áo ghi: Giang Chính Nghiệp – Cố vấn chuyên môn danh dự.
Cả tầng bệnh đều biết ông.
Giáo sư Giang Chính Nghiệp từng là chủ nhiệm khoa Nội tim mạch, một trong những bác sĩ nổi tiếng nhất Chiết Giang. Ông đã nghỉ hưu ba năm nhưng thỉnh thoảng vẫn quay lại hội chẩn những ca khó.
Thấy ông, Lục Minh Hạo lập tức thay đổi sắc mặt.
“Thầy Giang, sao thầy lại đến sớm vậy?”
Giang Chính Nghiệp không trả lời ngay.
Ông nhìn chiếc khay dưới đất, nhìn người lao công đang cúi đầu, rồi nhìn vào phòng bệnh nơi người đàn ông lớn tuổi vẫn đang lớn tiếng từ chối uống thuốc.
“Có chuyện gì?” ông hỏi.
Lục Minh Hạo nhanh chóng kể lại, nhưng chỉ nhấn mạnh việc Tú Lan tự ý can thiệp vào bệnh nhân.
Nghe xong, Giang Chính Nghiệp không trách ai.
Ông bước đến trước mặt Tú Lan.
“Bà tên gì?”
“Trần Tú Lan.”
“Làm ở đây bao lâu rồi?”
“Tháng sau là tròn hai mươi ba năm.”
“Suốt hai mươi ba năm đều làm ở bệnh viện này?”
“Vâng.”
Giang Chính Nghiệp gật đầu, rồi bất ngờ hỏi:
“Bệnh nhân trong phòng kia khó tính như vậy, theo bà nên chăm sóc ông ấy thế nào?”
Tất cả mọi người đều sửng sốt.
Lục Minh Hạo tưởng mình nghe nhầm.
“Thầy Giang, bà ấy chỉ là…”
Ông lão giơ tay ngăn lại.
“Tôi đang hỏi bà Trần.”
Tú Lan bối rối nhìn ông.
“Tôi… tôi không biết nói sao cho đúng.”
“Không cần dùng thuật ngữ. Cứ nói điều bà nghĩ.”
Tú Lan nhìn về phía phòng bệnh.
Bên trong, ông Tề đang hất chăn, miệng liên tục than nóng, nhưng bàn tay lại run vì lạnh.
Sau vài giây do dự, Tú Lan chậm rãi nói:
“Ông ấy không thật sự ghét uống thuốc.”
“Vậy ông ấy ghét điều gì?”
“Ông ấy ghét cảm giác bị người khác ra lệnh.”
Hành lang bỗng im lặng.
Tú Lan tiếp tục:
“Ba ngày nay tôi dọn phòng của ông ấy. Mỗi lần điều dưỡng nói ‘ông phải uống thuốc’, ông ấy đều nổi giận. Nhưng nếu người ta đặt cốc xuống, giải thích thuốc này giúp ông đỡ tức ngực để tối có thể ngủ ngon, ông ấy sẽ nhìn lâu hơn một chút.”
Giang Chính Nghiệp hỏi:
“Tại sao hôm nay ông ấy lại kích động?”
“Con trai ông ấy vừa gọi điện.”
“Bà nghe được nội dung?”
“Tôi không cố ý nghe. Ông ấy bật loa ngoài. Con trai nói bận họp, không đến được. Ông ấy bảo không cần ai đến, nhưng sau khi cúp máy lại nhìn ra cửa rất lâu.”
Tú Lan nuốt khan.
“Người càng nói mình không cần ai, đôi khi lại càng sợ bị bỏ lại.”
Tôn Ninh khẽ cúi đầu.
Lục Minh Hạo không nói gì.
Giang Chính Nghiệp hỏi tiếp:
“Nếu là bà, bà sẽ làm thế nào để ông ấy chịu uống thuốc?”
Tú Lan suy nghĩ một lúc.
“Tôi sẽ không bảo ông ấy phải uống.”
“Vậy bà nói gì?”
“Tôi sẽ hỏi ông ấy có muốn tự chọn uống viên màu trắng trước hay viên màu vàng trước không.”
Một bác sĩ đứng cạnh Giang Chính Nghiệp bật cười, nhưng lập tức nín lại khi thấy ông lão quay sang.
Tú Lan giải thích:
“Người già nằm viện lâu thường cảm thấy mình mất quyền quyết định. Ăn gì, ngủ lúc nào, uống thuốc ra sao đều do người khác nói. Cho họ được chọn một việc nhỏ, họ sẽ bớt chống đối.”
Giang Chính Nghiệp nhìn bà rất lâu.
Ánh mắt ông không có vẻ thương hại, cũng không có vẻ ban ơn.
Ông chỉ lặng lẽ gật đầu.
“Bài học này,” ông nói, “đáng giá hơn một cuốn giáo trình.”
Không ai lên tiếng.
Gương mặt Tú Lan thoáng ngơ ngác.
Bà chưa kịp phản ứng thì ông đã đi thẳng vào phòng bệnh.
Ông Tề đang dựa vào đầu giường, vừa thấy người lạ liền bực bội:
“Lại thêm một người đến ép tôi uống thuốc à?”
Giang Chính Nghiệp kéo ghế ngồi xuống.
“Không. Tôi đến hỏi ông một chuyện.”
“Chuyện gì?”
“Ông thấy viên màu trắng khó uống hơn hay viên màu vàng khó uống hơn?”
Ông Tề cau mày.
“Tất nhiên viên màu vàng. Đắng muốn chết.”
“Vậy hôm nay uống viên màu trắng trước.”
“Tại sao tôi phải nghe ông?”
“Không cần nghe tôi. Ông tự chọn.”
Ông Tề im lặng nhìn hai viên thuốc trên khay.
Một lúc sau, ông cầm viên màu trắng lên.
Ngoài hành lang, tất cả những người chứng kiến đều sững sờ.
Tôn Ninh lén nhìn Tú Lan.
Người lao công vẫn đứng bên vũng nước, đôi mắt đỏ hoe. Nhưng lần này, trong ánh mắt bà không chỉ có tủi thân. Còn có một cảm xúc rất lâu rồi bà không được cảm nhận.
Đó là được công nhận.
Lục Minh Hạo nhìn thấy cảnh ấy, môi mím lại.
Anh ta không hiểu tại sao một bác sĩ danh tiếng như Giang Chính Nghiệp lại công khai khen một người lao công ngay trước mặt cả khoa.
Anh ta càng không biết rằng câu hỏi vừa rồi không phải ngẫu nhiên.
Cũng không biết từ khoảnh khắc ấy, một bí mật bị chôn vùi suốt hai mươi ba năm trong bệnh viện này bắt đầu hé lộ.
Trần Tú Lan sinh ra ở một thôn nhỏ thuộc huyện Thuần An, cách trung tâm Hàng Châu hơn một trăm cây số.
Năm mười chín tuổi, bà lấy chồng.
Năm hai mươi hai tuổi, bà sinh con trai.
Năm hai mươi chín tuổi, chồng bà gặp tai nạn khi làm việc ở công trường. Sau nhiều tháng điều trị, ông qua đời, để lại một khoản nợ lớn cùng đứa con trai mới vào tiểu học.
Tú Lan gửi con cho mẹ già, một mình lên Hàng Châu tìm việc.
Ban đầu bà rửa bát trong một quán mì gần ga tàu. Mỗi ngày làm mười bốn tiếng, hai bàn tay ngâm nước đến nứt nẻ. Sau đó, nhờ một người đồng hương giới thiệu, bà vào bệnh viện làm lao công.
Ngày đầu tiên, tổ trưởng hậu cần nói với bà:
“Việc của cô là lau sàn, đổ rác, dọn nhà vệ sinh. Bệnh nhân có chuyện thì gọi điều dưỡng. Tuyệt đối không được xen vào.”
Tú Lan ghi nhớ câu đó.
Nhưng sau nhiều năm, bà nhận ra trong bệnh viện có những việc không nằm trong bảng mô tả công việc.
Có những người bệnh không cần thêm một mũi tiêm, mà cần ai đó ngồi nghe họ nói vài phút.
Có người cáu gắt vì đau.
Có người mắng nhiếc vì sợ.
Có người giả vờ ngủ chỉ vì không muốn con cái nhìn thấy mình khóc.
Tú Lan không hiểu những chỉ số phức tạp trên máy móc, nhưng bà nhớ ai sợ lạnh, ai không chịu được mùi thuốc sát khuẩn, ai mất ngủ khi trong phòng quá yên tĩnh.
Bà không biết gọi những điều ấy là chuyên môn.
Bà chỉ nghĩ mình làm lâu nên quen mắt.
Buổi trưa hôm xảy ra sự việc, bà bị gọi xuống phòng hậu cần.
Trưởng phòng hậu cần Phùng Đại Hải ngồi sau bàn làm việc, trước mặt là bản tường trình do Lục Minh Hạo gửi xuống.
Ông Phùng đẩy tờ giấy về phía bà.
“Bà ký đi.”
Tú Lan nhìn dòng chữ “tự ý can thiệp vào quá trình chăm sóc bệnh nhân”.
“Tôi không thể ký.”
“Chuyện đã có nhiều người chứng kiến.”
“Tôi kê gối cho ông ấy vì ông ấy khó thở.”
“Bà có giấy phép hành nghề không?”
“Không.”
“Vậy bà lấy gì chứng minh hành động đó không gây hại?”
Tú Lan cứng họng.
Ông Phùng thở dài.
“Bà Trần, tôi biết bà làm lâu năm, bình thường cũng chăm chỉ. Nhưng quy định là quy định. Bác sĩ Lục yêu cầu chuyển bà khỏi khu điều trị nội trú. Tôi đã cố giữ cho bà không bị chấm dứt hợp đồng, nhưng từ ngày mai bà xuống dọn khu nhà kho phía sau.”
Sắc mặt Tú Lan thay đổi.
“Khu nhà kho chỉ có ca bốn tiếng.”
“Đúng.”
“Tiền lương sẽ giảm một nửa.”
“Bà vẫn còn việc là may rồi.”
Tú Lan nhìn xuống đôi bàn tay mình.
Mẹ bà đang điều trị bệnh phổi mãn tính ở huyện. Tiền thuốc mỗi tháng gần bằng một nửa lương của bà. Con trai bà, Trần Vũ, đã lập gia đình nhưng công việc không ổn định. Năm ngoái, cửa hàng vật liệu xây dựng của anh làm ăn thua lỗ, còn đang trả nợ.
Nếu lương giảm một nửa, bà không biết phải xoay xở thế nào.
“Cho tôi ở lại tầng bệnh được không?” bà khẩn khoản. “Tôi hứa sau này chỉ làm đúng việc của mình.”
Ông Phùng lắc đầu.
“Bác sĩ Lục nói không muốn thấy bà ở tầng mười hai nữa.”
Tú Lan ngẩng lên.
“Bệnh viện này đâu phải của bác sĩ Lục.”
“Nhưng anh ấy là phó chủ nhiệm khoa. Bà là nhân viên hợp đồng hậu cần. Bà Trần, đừng khiến mọi chuyện khó xử.”
Cánh cửa phòng bất ngờ mở ra.
Giang Chính Nghiệp bước vào.
Phùng Đại Hải vội đứng lên.
“Giáo sư Giang, sao ông lại xuống đây?”
“Tôi đến hỏi xem một người vừa giúp bệnh nhân ổn định lại được bệnh viện khen thưởng thế nào.”
Không khí trong phòng cứng lại.
Ông Phùng cười gượng.
“Chuyện đó… có lẽ giáo sư chưa hiểu rõ. Bà Trần đã vượt quá phạm vi công việc.”
Giang Chính Nghiệp kéo ghế ngồi xuống.
“Vậy một bác sĩ không lắng nghe bệnh nhân, còn đổ lỗi cho người phát hiện vấn đề, có vượt quá giới hạn đạo đức nghề nghiệp không?”
“Việc này…”
“Tôi đã xem camera.”
Sắc mặt Phùng Đại Hải chợt biến đổi.
Giang Chính Nghiệp đặt điện thoại lên bàn.
Đoạn video cho thấy ông Tề liên tục bấm chuông gọi nhưng không có ai vào. Ông cố ngồi dậy, vô tình làm tuột dây đo. Tú Lan đang lau hành lang nghe tiếng động nên chạy vào. Bà không chạm vào thuốc hay thiết bị y tế, chỉ kê lại gối, mở cửa thông thoáng rồi gọi điều dưỡng.
Lục Minh Hạo đến sau, đúng lúc bệnh nhân hất chiếc khay.
“Bà Trần không tự ý điều trị,” Giang Chính Nghiệp nói. “Bà ấy phát hiện bệnh nhân khó chịu và gọi hỗ trợ. Người cần viết tường trình không phải bà ấy.”
Ông Phùng lau mồ hôi.
“Nhưng bác sĩ Lục…”
“Bệnh viện tồn tại để chữa bệnh, không phải để bảo vệ lòng tự ái của bất kỳ ai.”
Giang Chính Nghiệp quay sang Tú Lan.
“Bà không cần xuống nhà kho.”
Tú Lan nhìn ông, môi run run.
“Cảm ơn giáo sư.”
“Không cần cảm ơn. Tôi chỉ sửa lại một việc không công bằng.”
Ông đứng dậy, nhưng trước khi ra cửa lại hỏi:
“Chiều nay bà có rảnh không?”
Tú Lan ngẩn người.
“Tôi làm đến sáu giờ.”
“Sau sáu giờ đến phòng họp nhỏ tầng ba gặp tôi.”
“Có chuyện gì ạ?”
Giang Chính Nghiệp nhìn bà, ánh mắt sâu như đang cố nhớ lại điều gì đó từ rất xa.
“Tôi muốn hỏi bà thêm vài bài học không có trong giáo trình.”
Tin giáo sư Giang công khai bênh vực một người lao công lan nhanh khắp khoa.
Có người khen ông công bằng.
Có người cho rằng ông đã làm Lục Minh Hạo mất mặt.
Cũng có người thì thầm rằng một người lao công được khen chỉ vì biết dỗ bệnh nhân uống thuốc là chuyện quá phô trương.
Trong phòng nghỉ bác sĩ, Lục Minh Hạo ném tập hồ sơ xuống bàn.
“Thầy Giang già rồi nên mềm lòng.”
Một bác sĩ trẻ ngồi cạnh dè dặt nói:
“Nhưng camera cho thấy dì Trần thật sự không làm gì sai.”
“Cậu hiểu gì?” Lục Minh Hạo lạnh lùng. “Hôm nay một lao công có thể kê gối, ngày mai người nhà bệnh nhân có thể tự điều chỉnh thuốc. Quy trình bị phá vỡ từ những chuyện nhỏ nhất.”
“Thầy Giang đâu nói bỏ quy trình. Ông ấy chỉ…”
“Chỉ làm tôi thành kẻ độc đoán trước mặt cả khoa.”
Lục Minh Hạo đứng bật dậy.
Anh ta từng là học trò xuất sắc nhất trong nhóm nghiên cứu của Giang Chính Nghiệp. Khi mới vào bệnh viện, chính giáo sư Giang đã đưa anh ta đi hội chẩn, sửa từng bệnh án, giới thiệu anh ta tham gia những hội nghị lớn.
Nhưng sau khi nghỉ hưu, Giang Chính Nghiệp ngày càng ít khen anh.
Ông thường nói Minh Hạo quá chú trọng số liệu, thiếu kiên nhẫn với người bệnh.
Minh Hạo không phục.
Anh tin bác sĩ giỏi phải dựa vào kiến thức và kỹ thuật, không phải những lời an ủi mềm yếu.
Buổi chiều, khi đi ngang phòng bệnh của ông Tề, anh nghe thấy tiếng nói chuyện.
Tú Lan đang dọn sàn.
Ông Tề ngồi trên giường, giọng đã dịu hơn buổi sáng.
“Bà làm ở đây lâu rồi à?”
“Hơn hai mươi năm.”
“Ngày nào cũng lau dọn, không chán sao?”
“Làm gì lâu cũng có lúc chán.”
“Vậy sao không đổi việc?”
Tú Lan cười.
“Tôi không có bằng cấp. Đổi đi đâu cũng bắt đầu lại từ đầu.”
“Bà biết nhiều hơn mấy cô điều dưỡng trẻ.”
“Ông đừng nói vậy. Họ biết cách cứu người. Tôi chỉ biết ai thích uống nước nóng, ai ghét cháo trắng.”
Ông Tề bật cười.
Lục Minh Hạo đứng ngoài cửa, cảm thấy nụ cười đó chói mắt.
Ba ngày qua, cả khoa không ai khiến ông Tề cười được.
Một người lao công lại làm được.
Anh ta không bước vào, lặng lẽ quay đi.
Sáu giờ mười phút tối, Tú Lan đến phòng họp nhỏ tầng ba.
Giang Chính Nghiệp đã ngồi chờ bên cửa sổ. Trên bàn có hai cốc trà nóng và một chiếc hộp giấy màu nâu.
“Ngồi đi.”
Tú Lan ngồi xuống mép ghế.
“Giáo sư muốn hỏi gì?”
“Bà từng làm ở khoa cấp cứu không?”
“Có. Mười hai năm trước tôi làm ở đó gần ba năm.”
“Còn trước đó?”
“Khoa Ngoại tổng hợp.”
Giang Chính Nghiệp nhìn bà.
“Hai mươi ba năm trước, khi mới vào bệnh viện, bà làm ở đâu?”
Tú Lan suy nghĩ.
“Khu nhà cũ phía đông. Khi ấy khoa Tim mạch còn ở tầng hai.”
“Bà có nhớ một đêm mưa lớn, bệnh viện mất điện gần một giờ không?”
Tú Lan khựng lại.
Đó là chuyện rất lâu rồi.
Đêm ấy mưa lớn khiến một trạm biến áp gặp sự cố. Máy phát điện dự phòng hoạt động chập chờn. Nhiều người chạy khắp hành lang.
Bà vừa làm ở bệnh viện được hơn một tháng.
“Có,” bà nói. “Tôi nhớ.”
“Đêm đó có một cậu bé được đưa vào cấp cứu.”
Tú Lan cúi đầu.
“Cậu ấy bị bệnh tim bẩm sinh, người tím tái. Mẹ cậu ấy vừa khóc vừa gọi bác sĩ.”
Giang Chính Nghiệp siết nhẹ cốc trà.
“Bà còn nhớ mình đã làm gì không?”
“Tôi chỉ giữ đèn pin.”
“Không chỉ thế.”
“Tôi không nhớ.”
“Bà cõng cậu bé từ cầu thang bộ lên phòng thủ thuật vì thang máy ngừng hoạt động.”
Tú Lan ngẩng phắt lên.
Giang Chính Nghiệp nói chậm rãi:
“Cậu bé ấy là con trai tôi.”
Căn phòng im phăng phắc.
Tú Lan nhìn ông, không thể tin nổi.
Giang Chính Nghiệp quay mặt ra cửa sổ.
“Đêm đó tôi đang phẫu thuật ở bệnh viện khác. Vợ tôi đưa con đến đây. Vì mất điện, hành lang hỗn loạn. Một y tá đã kể với tôi có một lao công mới vào làm cõng thằng bé lên ba tầng, rồi đứng giữ đèn pin suốt lúc bác sĩ đặt đường truyền.”
“Tôi… tôi không biết đó là con giáo sư.”
“Bà đương nhiên không biết.”
“Cậu bé sau đó…”
“Không qua khỏi.”
Giọng ông bình tĩnh, nhưng đôi mắt bỗng trở nên xa xăm.
Tú Lan lặng người.
Trong ký ức bà chỉ còn hình ảnh một cậu bé khoảng tám tuổi, gương mặt trắng bệch, môi tím, bàn tay nhỏ nắm lấy cổ áo bà trong lúc bà cõng cậu chạy lên cầu thang.
Cậu bé đã thì thào:
“Dì ơi, cháu sợ.”
Bà vừa chạy vừa đáp:
“Đừng sợ. Dì đang ở đây.”
Sau khi giao cậu cho bác sĩ, bà trở lại lau dọn. Đến sáng hôm sau, bà nghe nói cậu bé đã mất.
Bà buồn mấy ngày, rồi cuộc sống cuốn chuyện ấy đi.
Giang Chính Nghiệp mở chiếc hộp giấy.
Bên trong là một chiếc đèn pin cũ đã bạc màu.
“Vợ tôi giữ nó đến lúc qua đời. Bà ấy nói người lao công hôm đó đưa nó cho bà ấy, bảo cứ cầm lấy để cậu bé không sợ bóng tối.”
Tú Lan nhìn chiếc đèn, mắt dần nhòe đi.
“Tôi không nhớ mình đã nói vậy.”
“Có những việc người làm quên đi, nhưng người nhận thì nhớ cả đời.”
Giang Chính Nghiệp đẩy một phong bì sang trước mặt bà.
Tú Lan lập tức lắc đầu.
“Giáo sư, tôi không thể nhận.”
“Bên trong là tiền thưởng của quỹ chăm sóc nhân văn do tôi lập.”
“Nhưng tôi không phải bác sĩ hay điều dưỡng.”
“Quỹ không ghi chỉ dành cho người có bằng cấp.”
“Tôi chỉ làm những việc rất nhỏ.”
“Đó là lý do bà xứng đáng nhận.”
Tú Lan đẩy phong bì lại.
“Nếu giáo sư cho tôi tiền vì chuyện con trai giáo sư, tôi càng không thể nhận. Tôi không cứu được cậu bé.”
Giang Chính Nghiệp nhìn bà.
“Tôi không trả ơn cho một chuyện xảy ra hai mươi ba năm trước.”
“Vậy vì sao?”
“Vì hôm nay bà dạy cho cả khoa một điều mà chúng tôi đã quên.”
Ông đặt bàn tay lên chiếc phong bì.
“Người bệnh không phải một chỉ số. Họ là người đang sợ hãi, đau đớn và cảm thấy mình mất quyền kiểm soát. Bà hiểu điều đó bằng hai mươi ba năm quan sát.”
Tú Lan vẫn không đưa tay nhận.
Giang Chính Nghiệp nói tiếp:
“Nếu tôi đưa tiền vì thương hại bà, bà có thể từ chối. Nhưng đây là tiền thưởng cho kinh nghiệm có giá trị. Bà từ chối, nghĩa là chính bà cũng không công nhận giá trị ấy.”
Câu nói ấy khiến Tú Lan bất động.
Suốt hơn hai mươi năm, bà luôn cho rằng mình chỉ là người lau sàn.
Con trai từng khuyên bà nghỉ việc vì sợ mẹ vất vả.
Con dâu đôi lúc vô tình nói:
“Mẹ làm lao công trong bệnh viện, công việc cũng chẳng có tương lai.”
Ngay cả bản thân bà cũng nghĩ đời mình không có gì đáng kể.
Nhưng người bác sĩ nổi tiếng trước mặt lại bảo kinh nghiệm của bà có giá trị.
Tú Lan nhìn phong bì hồi lâu rồi chậm rãi đưa tay nhận.
“Cảm ơn giáo sư.”
“Đừng cảm ơn tôi.”
Giang Chính Nghiệp mỉm cười.
“Hãy tiếp tục quan sát. Có thể bệnh viện này còn cần bà dạy nhiều bài học hơn.”
Tú Lan lau nước mắt.
Bà không biết rằng bên ngoài cánh cửa khép hờ, Lục Minh Hạo đã đứng đó từ lúc nào.
Anh ta nghe gần như toàn bộ cuộc trò chuyện.
Ánh mắt anh dừng lại trên phong bì trong tay Tú Lan, rồi chuyển sang chiếc đèn pin cũ.
Trong lòng anh xuất hiện một cảm giác khó chịu mà chính anh cũng không gọi tên được.
Là xấu hổ.
Hay ghen tị.
Hoặc cả hai.
Anh lặng lẽ rời đi.
Nhưng đến sáng hôm sau, một tin đồn bắt đầu lan khắp bệnh viện.
Người ta nói Trần Tú Lan đã lợi dụng câu chuyện cũ về con trai giáo sư Giang để nhận một khoản tiền lớn.
Có người nói bà cố tình lấy lòng bệnh nhân để gây chú ý.
Có người còn khẳng định phong bì tối hôm ấy chứa ít nhất năm mươi nghìn nhân dân tệ.
Khi Tú Lan bước vào nhà ăn nhân viên, những cuộc trò chuyện quanh đó lập tức nhỏ lại.
Một người lao công cùng tổ kéo bà sang bên.
“Chị Trần, họ nói chị quen giáo sư Giang từ trước?”
“Không.”
“Vậy chuyện năm mươi nghìn tệ…”
“Không có năm mươi nghìn.”
“Thế là bao nhiêu?”
Tú Lan im lặng.
Khoản tiền thưởng là tám nghìn nhân dân tệ. Với người khác có thể không quá lớn, nhưng đủ để bà trả tiền thuốc cho mẹ vài tháng.
Sự im lặng của bà lại bị hiểu thành thừa nhận.
Đến trưa, phòng hậu cần gọi bà lên lần nữa.
Lần này, trên bàn không chỉ có Phùng Đại Hải mà còn có Lục Minh Hạo và một người đàn ông lạ mặt thuộc phòng thanh tra nội bộ.
Người đàn ông hỏi:
“Bà Trần, có người phản ánh bà nhận tiền riêng từ giáo sư Giang sau khi tiếp cận bệnh nhân vượt quá phạm vi công việc. Bà có thể giải thích không?”
Tú Lan nhìn sang Lục Minh Hạo.
Anh ta tránh ánh mắt bà.
Bà chợt hiểu.
Cuộc tranh cãi hôm qua vẫn chưa kết thúc.
Nó chỉ vừa chuyển sang một hình thức khác.
Bà đặt hai bàn tay chai sần lên đầu gối, cố giữ giọng bình tĩnh.
“Khoản tiền đó là tiền thưởng từ quỹ chăm sóc nhân văn.”
Người của phòng thanh tra hỏi:
“Có giấy tờ xác nhận không?”
“Giáo sư Giang nói…”
“Tôi hỏi có giấy tờ không.”
Tú Lan khựng lại.
Giang Chính Nghiệp chỉ đưa cho bà một phong bì, không có giấy chứng nhận.
Lục Minh Hạo lên tiếng:
“Thầy Giang lớn tuổi, đôi khi làm việc dựa trên tình cảm. Tôi chỉ lo quy trình tài chính không minh bạch sẽ ảnh hưởng danh tiếng của thầy.”
Tú Lan quay sang.
“Bác sĩ Lục, anh là người báo chuyện này sao?”
Minh Hạo nhíu mày.
“Tôi có trách nhiệm bảo vệ bệnh viện.”
“Hay bảo vệ thể diện của anh?”
Không ai ngờ người lao công vốn ít nói lại hỏi thẳng như vậy.
Lục Minh Hạo sầm mặt.
“Bà nên chú ý lời nói.”
Tú Lan chậm rãi đứng lên.
“Hôm qua anh nói tôi không có chuyên môn nên không được chạm vào bệnh nhân. Tôi đã nhận sai vì mình không hiểu quy định. Nhưng hôm nay anh biết rõ khoản tiền ấy do giáo sư Giang trao, vẫn để người ta nói tôi dùng chuyện cũ để lấy tiền.”
“Không ai nói bà lấy tiền bất chính.”
“Nhưng tất cả mọi người đều nhìn tôi như vậy.”
Giọng bà bắt đầu run.
“Tôi làm ở đây hai mươi ba năm. Tôi lau những vệt máu trên sàn, dọn những căn phòng không ai muốn bước vào, đẩy xe rác qua hành lang lúc mọi người đang ăn Tết. Tôi chưa từng lấy của bệnh viện một chiếc khăn.”
Lục Minh Hạo im lặng.
Tú Lan nhìn từng người trong phòng.
“Tôi nghèo, nhưng không có nghĩa ai cũng có thể nghĩ tôi sẽ cúi đầu vì tiền.”
Bà lấy phong bì từ túi áo, đặt lên bàn.
“Trả lại cho giáo sư Giang.”
Nói xong, bà tháo thẻ nhân viên.
Phùng Đại Hải giật mình.
“Bà làm gì vậy?”
“Tôi nghỉ việc.”
“Chỉ vì một cuộc xác minh?”
“Không.”
Tú Lan đặt thẻ xuống cạnh phong bì.
“Vì tôi vừa hiểu ra, ở nơi này có người nhìn thấy kinh nghiệm của tôi, nhưng cũng có người chỉ nhìn thấy bộ đồng phục lao công.”
Bà quay người bước ra.
Ngoài hành lang, Tôn Ninh đứng chờ từ lúc nào. Cô nghe thấy tất cả, nước mắt lưng tròng.
“Dì Trần…”
Tú Lan cố cười.
“Đừng khóc. Dì chỉ đổi một công việc thôi.”
“Nhưng dì đã ở đây hơn hai mươi năm.”
“Ở lâu không có nghĩa phải ở mãi.”
Tú Lan bước về phía cầu thang.
Bóng bà nhỏ bé giữa hành lang trắng lạnh, nhưng lưng thẳng hơn bất cứ lúc nào.
Không ai biết trong căn phòng phía sau, sắc mặt Lục Minh Hạo đã dần tái đi.
Cũng không ai biết đúng lúc đó, điện thoại của Giang Chính Nghiệp rung lên.
Người gọi là ông Tề – bệnh nhân khó tính trong phòng đặc biệt.
Vừa bắt máy, ông đã nghe giọng hốt hoảng:
“Giáo sư Giang, bà lao công họ Trần đâu rồi? Tôi vừa nhớ ra một chuyện… Hai mươi năm trước, bà ấy từng cứu mạng một người trong gia đình tôi.”
CHƯƠNG 2 – KINH NGHIỆM KHÔNG CÓ TRONG HỒ SƠ
Trần Tú Lan rời bệnh viện vào một buổi chiều trời Hàng Châu đổ mưa.
Bà không mang theo nhiều thứ.
Một chiếc cốc men sứ đã sứt miệng.
Hai bộ đồng phục cũ.
Một tấm ảnh chụp cùng nhóm lao công vào dịp Tết năm trước.
Và chiếc khăn tay Tôn Ninh nhét vào túi bà lúc tiễn xuống cầu thang.
Khi ra đến cổng, bà dừng lại.
Suốt hai mươi ba năm, bà đã đi qua cánh cổng ấy hàng nghìn lần. Những ngày nắng, ngày mưa, ngày tuyết mỏng phủ trên mái hiên. Có khi bà đến lúc trời chưa sáng, có khi rời đi khi cả thành phố đã lên đèn.
Bà từng nghĩ mình sẽ làm ở đây cho đến lúc không còn đủ sức cầm cây lau nhà.
Không ngờ ngày rời đi lại đến nhanh như vậy.
Bảo vệ cổng là ông Đới, người đã làm cùng bệnh viện hơn mười năm.
Thấy bà xách túi, ông ngạc nhiên:
“Chị Trần, hôm nay về sớm à?”
“Tôi nghỉ rồi.”
“Nghỉ phép?”
“Nghỉ việc.”
Ông Đới tròn mắt.
“Tại sao?”
Tú Lan cười nhạt.
“Làm lâu thì cũng nên nghỉ.”
Bà bước ra khỏi mái hiên.
Mưa rơi lên vai áo.
Ông Đới gọi với theo:
“Chị không mang ô à?”
“Trạm xe buýt gần đây thôi.”
Nhưng Tú Lan không đi về phía trạm xe.
Bà men theo con đường nhỏ phía sau bệnh viện, nơi có hàng cây ngô đồng và những cửa hàng bán cháo, bánh bao, thuốc bổ. Bà đi chậm như người không biết nên về đâu.
Phòng trọ của bà nằm trong một khu dân cư cũ ở quận Củng Thự.
Căn phòng chưa đầy hai mươi mét vuông, chỉ có một chiếc giường, bếp nhỏ, bàn ăn và tủ gỗ đã bong sơn. Nhiều năm qua, bà sống một mình ở đó để tiết kiệm tiền. Con trai bà từng đón mẹ đến ở, nhưng căn hộ của anh chỉ có hai phòng ngủ, còn hai đứa trẻ đang tuổi đi học.
Tú Lan không muốn làm con khó xử.
Về đến phòng, bà thay quần áo rồi ngồi bên cửa sổ.
Điện thoại reo.
Là con trai.
“Mẹ, tháng này tiền thuốc của bà ngoại tăng thêm phải không?”
“Sao con biết?”
“Cậu gọi cho con. Mẹ đừng gửi hết tiền nữa, để con lo một phần.”
“Cửa hàng của con còn nợ.”
“Con xoay được.”
“Đừng cố. Mẹ vừa được thưởng.”
Bà nói xong mới nhớ phong bì đã để lại bệnh viện.
Trần Vũ vui mừng:
“Thật sao? Bệnh viện thưởng mẹ à?”
“Ừ.”
“Con đã nói mẹ làm chăm chỉ, sớm muộn cũng được ghi nhận. Bao nhiêu vậy?”
Tú Lan im lặng.
Bên kia, giọng con trai chậm lại.
“Mẹ, có chuyện gì à?”
“Không.”
“Mẹ đừng giấu con.”
Tú Lan nhìn mưa chảy thành dòng trên cửa kính.
“Mẹ nghỉ việc rồi.”
Trần Vũ sững sờ.
“Vì sao?”
“Mẹ mệt.”
“Không thể nào. Tuần trước mẹ còn nói muốn làm thêm vài năm.”
“Mẹ thật sự mệt.”
“Có ai bắt nạt mẹ không?”
“Không có.”
“Vậy ngày mai con đến Hàng Châu.”
“Đừng đến.”
“Mẹ…”
“Trần Vũ.” Giọng bà nghiêm lại. “Con có gia đình, có việc của con. Mẹ tự lo được.”
Bà cúp máy trước khi con trai nghe thấy tiếng mình nghẹn lại.
Căn phòng trở nên im ắng.
Tú Lan ngồi rất lâu, đến khi trời tối hẳn.
Lúc ấy, bà mới nhận ra mình đã quen nghe tiếng xe đẩy lăn qua hành lang, tiếng chuông gọi điều dưỡng, tiếng người nhà bệnh nhân hỏi đường.
Không còn những âm thanh ấy, bà cảm thấy cuộc đời mình bỗng trống rỗng.
Trong khi đó, bệnh viện rơi vào một cuộc tranh cãi lớn hơn dự kiến.
Giang Chính Nghiệp đến phòng hậu cần ngay sau khi biết Tú Lan nghỉ việc.
Ông đặt một tập hồ sơ xuống bàn.
“Đây là quyết định phê duyệt khoản thưởng tám nghìn nhân dân tệ từ quỹ chăm sóc nhân văn, có chữ ký của ban quản lý quỹ từ tuần trước.”
Người của phòng thanh tra lúng túng.
“Nhưng khoản tiền được trao bằng tiền mặt…”
“Vì tôi dự định tổ chức tuyên dương vào cuối tháng. Hôm qua thấy bà Trần bị làm nhục trước hành lang, tôi quyết định trao sớm.”
Giang Chính Nghiệp nhìn sang Lục Minh Hạo.
“Cậu đã nghe toàn bộ cuộc nói chuyện tối qua. Tại sao sáng nay lại không nói rõ?”
Lục Minh Hạo siết tay.
“Em chỉ đề nghị xác minh.”
“Cậu biết rõ đó là tiền thưởng.”
“Em không biết đã có quyết định bằng văn bản.”
“Nhưng cậu biết không phải bà ấy vòi tiền.”
Minh Hạo im lặng.
Giang Chính Nghiệp thất vọng nhìn học trò.
“Cậu muốn xác minh quy trình, hay muốn kéo bà ấy xuống để chứng minh lời khen của tôi là sai?”
“Thầy đang thiên vị bà ấy vì chuyện con trai thầy.”
“Cậu vẫn nghĩ tôi khen bà ấy vì món nợ cũ?”
“Chẳng lẽ không phải sao?”
Giang Chính Nghiệp cười buồn.
“Minh Hạo, điều khiến tôi thất vọng nhất không phải việc cậu nóng nảy. Mà là cậu không thể chấp nhận một người không có bằng cấp lại hiểu bệnh nhân hơn cậu.”
Lời nói ấy khiến mặt Lục Minh Hạo đỏ bừng.
“Em đã học mười năm, thực hiện hàng nghìn ca điều trị. Bà ấy biết cách dỗ một bệnh nhân uống thuốc thì có thể được đặt ngang với bác sĩ sao?”
“Không ai đặt ngang.”
“Nhưng thầy nói bài học của bà ấy đáng giá hơn giáo trình.”
“Có những lúc đúng là như vậy.”
“Em không tin.”
“Vậy chúng ta nói về ông Tề.”
Giang Chính Nghiệp mở bệnh án.
“Cậu chẩn đoán ông ấy không tuân thủ điều trị vì tính khí cố chấp. Cậu có biết tại sao ông ấy liên tục tháo máy theo dõi không?”
“Ông ấy khó chịu.”
“Vì mùi keo dán khiến ông nhớ đến lần cấp cứu của vợ hai mươi năm trước.”
Minh Hạo khựng lại.
“Cậu có biết tại sao ông ấy không ăn cháo cá?”
“Ông ấy kén ăn.”
“Vì con gái ông ấy mất trong một tai nạn trên hồ, hôm đó trước khi đi cô bé đã ăn cháo cá.”
Giang Chính Nghiệp khép bệnh án.
“Những điều này không có trong hồ sơ. Bà Trần biết vì bà chịu ngồi nghe ông ấy nói.”
Minh Hạo cười nhạt.
“Bác sĩ không thể ngồi hàng giờ nghe từng bệnh nhân kể chuyện.”
“Đúng. Nhưng bác sĩ có thể hỏi một câu với thái độ tôn trọng.”
Giang Chính Nghiệp quay đi.
Trước khi ra cửa, ông dừng lại.
“Ông Tề vừa gọi cho tôi. Ông ấy nói hai mươi năm trước, khi vợ ông nằm viện, chính bà Trần là người phát hiện bà ấy có dấu hiệu bất thường trong đêm.”
Lục Minh Hạo ngẩng lên.
“Chuyện đó liên quan gì?”
“Liên quan ở chỗ bà Trần không chỉ biết dỗ bệnh nhân.”
Giang Chính Nghiệp nhìn thẳng vào anh.
“Bà ấy đã quan sát con người trong bệnh viện này lâu hơn thời gian cậu cầm bằng bác sĩ.”
Hai mươi năm trước, vợ ông Tề từng nằm ở khoa Ngoại sau một ca phẫu thuật.
Đêm hôm đó, điều dưỡng trực có quá nhiều bệnh nhân. Tú Lan vào phòng đổ rác, thấy người phụ nữ nằm im, gương mặt đỏ bất thường. Bà không biết đo chỉ số nhưng nhận ra ga giường ướt đẫm mồ hôi dù cửa sổ đang mở giữa mùa đông.
Bà gọi điều dưỡng.
Ban đầu, điều dưỡng nói bệnh nhân vừa dùng thuốc giảm đau nên buồn ngủ. Tú Lan vẫn đứng ngoài cửa, cảm thấy có gì đó không đúng.
Bà quay lại sờ cốc nước cạnh giường.
Nước vẫn đầy, chứng tỏ bệnh nhân chưa uống gì nhiều giờ.
Bà tiếp tục gọi.
Lần kiểm tra thứ hai cho thấy bệnh nhân đang sốt cao và có dấu hiệu biến chứng sau phẫu thuật. Nhờ phát hiện kịp thời, bà được xử lý trước khi tình trạng nghiêm trọng hơn.
Ông Tề lúc đó bận làm ăn, chỉ biết một người lao công đã gọi điều dưỡng, nhưng không biết tên.
Đến khi nghe Tú Lan nói về thói quen của mình, ông mới nhớ lại.
Tin này nhanh chóng truyền đến ban giám đốc.
Viện trưởng Lương Khải Văn yêu cầu rà soát toàn bộ sự việc. Ông vốn đã định triển khai chương trình nâng cao trải nghiệm người bệnh, nhưng các bác sĩ trẻ phản ứng rằng công việc chuyên môn đã quá tải.
Câu chuyện của Tú Lan khiến ông nhìn thấy một hướng khác.
Trong cuộc họp chiều hôm đó, ông hỏi:
“Chúng ta có hàng trăm nhân viên hậu cần làm việc hàng ngày trong khu bệnh. Họ tiếp xúc với bệnh nhân thường xuyên, nhưng chưa bao giờ được đào tạo cách báo cáo những dấu hiệu bất thường. Tại sao?”
Trưởng phòng điều dưỡng trả lời:
“Vì họ không thuộc đội ngũ y tế.”
“Không cần họ chẩn đoán. Chỉ cần họ biết khi nào nên gọi người có chuyên môn.”
Một bác sĩ lớn tuổi gật đầu.
“Thực ra lao công thường vào phòng nhiều lần. Họ có thể nhận ra những thay đổi nhỏ.”
Lục Minh Hạo ngồi cuối bàn, không nói.
Viện trưởng tiếp tục:
“Giáo sư Giang đề nghị mời bà Trần quay lại, không chỉ làm công việc cũ mà còn tham gia xây dựng khóa đào tạo quan sát và giao tiếp cơ bản cho nhân viên hậu cần.”
Có người bật cười.
“Một lao công đào tạo lao công?”
Giang Chính Nghiệp đáp:
“Đúng. Ai hiểu công việc của họ hơn chính họ?”
Người kia nói:
“Nhưng bà ấy chỉ dựa vào kinh nghiệm cá nhân.”
“Các anh có thể chuyển kinh nghiệm ấy thành quy trình.”
Lục Minh Hạo cuối cùng lên tiếng:
“Em phản đối.”
Mọi ánh mắt đổ dồn về phía anh.
“Lý do?” viện trưởng hỏi.
“Việc này có thể tạo ra ảo tưởng rằng nhân viên hậu cần có quyền can thiệp chăm sóc bệnh nhân. Nếu họ hiểu sai dấu hiệu và gây hoang mang thì sao?”
Giang Chính Nghiệp nói:
“Cậu đang nhầm giữa quan sát và điều trị.”
“Ranh giới không rõ ràng.”
“Vậy nhiệm vụ của chúng ta là làm nó rõ ràng.”
“Em vẫn cho rằng đây là một quyết định cảm tính.”
Viện trưởng Lương trầm ngâm.
“Bác sĩ Lục, anh phản đối vì lý do chuyên môn, hay vì mâu thuẫn cá nhân với bà Trần?”
Câu hỏi thẳng thắn khiến phòng họp im lặng.
Lục Minh Hạo đáp:
“Em không có mâu thuẫn cá nhân.”
“Vậy anh sẽ tham gia nhóm xây dựng quy trình. Anh phụ trách đảm bảo nội dung không vượt quá giới hạn an toàn.”
Minh Hạo không thể từ chối.
Sau cuộc họp, Giang Chính Nghiệp gọi điện cho Tú Lan.
Bà không nghe máy.
Ông gọi lần thứ hai.
Vẫn không có ai bắt máy.
Tôn Ninh xin địa chỉ từ phòng hậu cần rồi tự mình đến khu trọ.
Khi cô tới, cửa phòng Tú Lan mở hé.
Bên trong, người phụ nữ đang cúi bên chiếc vali nhỏ.
“Dì định đi đâu?”
Tú Lan giật mình.
“Sao cháu đến đây?”
“Dì trả lời trước đi.”
“Dì về quê.”
“Dì Trần, bệnh viện đã làm rõ rồi. Khoản thưởng có đầy đủ giấy tờ. Giáo sư Giang và viện trưởng muốn mời dì quay lại.”
Tú Lan quay mặt đi.
“Dì không muốn.”
“Vì bác sĩ Lục?”
“Không chỉ vì cậu ấy.”
“Vậy vì sao?”
Tú Lan ngồi xuống giường.
“Tiểu Ninh, cháu biết cảm giác đứng giữa phòng, bị người khác hỏi mình có lợi dụng một người đã mất để lấy tiền không?”
Tôn Ninh cúi đầu.
“Cháu xin lỗi.”
“Cháu không có lỗi.”
“Nhưng bệnh viện cần dì.”
Tú Lan cười buồn.
“Hai mươi ba năm qua, chưa ai nói bệnh viện cần một người lau sàn.”
“Bây giờ họ nói.”
“Vì câu chuyện được lan ra.”
“Không phải.”
Tôn Ninh kéo ghế ngồi trước mặt bà.
“Ông Tề từ sáng đến giờ không chịu ăn. Ông ấy nói nếu dì không quay lại, ông ấy sẽ xuất viện.”
“Ông ấy lại giận dỗi thôi.”
“Giáo sư Giang nói muốn lập một chương trình đào tạo cho nhân viên hậu cần.”
Tú Lan sửng sốt.
“Đào tạo gì?”
“Cách quan sát những dấu hiệu bất thường và giao tiếp với bệnh nhân.”
“Dì có biết dạy đâu.”
“Dì chỉ cần kể những gì dì biết.”
Tú Lan lắc đầu liên tục.
“Không được. Người ta sẽ cười.”
“Dì đã làm việc hai mươi ba năm. Người nên xấu hổ không phải dì.”
Tôn Ninh nắm lấy bàn tay bà.
“Dì từng nói người bệnh khó tính đôi khi chỉ sợ bị bỏ lại. Dì có nghĩ chính dì cũng đang bỏ lại những người cần dì không?”
Tú Lan không đáp.
Câu nói ấy khiến lòng bà dao động.
Nhưng sự tủi nhục buổi sáng vẫn còn nguyên.
Bà đứng dậy đóng vali.
“Ngày mai dì về quê. Chăm mẹ một thời gian rồi tìm việc khác.”
Tôn Ninh hiểu không thể thuyết phục thêm.
Cô để một tờ giấy lên bàn.
“Đây là số của cháu. Dì đổi ý thì gọi.”
Trước khi đi, cô quay lại.
“Dì Trần, có một chuyện cháu chưa từng nói.”
“Chuyện gì?”
“Ba năm trước, khi cháu mới vào khoa, một bệnh nhân mất ngay trong ca trực đầu tiên của cháu. Cháu trốn trong nhà vệ sinh khóc. Dì đưa cho cháu một chai nước, bảo người làm nghề chăm sóc người khác không thể cứu được tất cả, nhưng vẫn phải bước ra vì ngoài kia còn người đang chờ.”
Tôn Ninh mỉm cười trong nước mắt.
“Cháu ở lại với nghề đến hôm nay vì câu nói đó.”
Cánh cửa khép lại.
Tú Lan đứng bất động giữa căn phòng.
Bà hoàn toàn không nhớ chuyện ấy.
Cũng như bà không nhớ chiếc đèn pin đã đưa cho vợ giáo sư Giang.
Không nhớ đã từng nhắc điều dưỡng kiểm tra cho vợ ông Tề.
Những việc nhỏ bà làm rồi quên đi, hóa ra đã ở lại trong lòng người khác nhiều năm.
Đêm đó, Tú Lan không ngủ.
Gần sáng, bà nhận được tin nhắn từ một số lạ.
“Bà Trần, tôi là Tề Quang Hưng. Nếu bà vì chuyện của tôi mà mất việc, cả đời tôi sẽ không yên lòng. Tôi xin lỗi vì ngày đó không hỏi tên người đã giúp vợ tôi. Lần này xin bà cho tôi cơ hội nói lời cảm ơn trực tiếp.”
Bà đọc đi đọc lại tin nhắn.
Sau đó, một tin khác đến từ Giang Chính Nghiệp.
“Tôi không mời bà quay lại để nhận lòng biết ơn. Tôi mời bà quay lại để nhận vị trí xứng đáng với kinh nghiệm của bà.”
Tú Lan đặt điện thoại xuống.
Ngoài trời, mưa đã ngừng.
Một vệt sáng mỏng hiện lên sau dãy mái nhà cũ.
Sáng hôm sau, Tú Lan chưa kịp quyết định thì con trai đã đến.
Trần Vũ đứng ngoài cửa, quần áo còn ướt hơi sương.
“Mẹ.”
“Sao con vẫn đến?”
“Con không ngủ được.”
Anh nhìn chiếc vali dưới đất.
“Mẹ thật sự định về quê?”
“Ừ.”
“Vì bị người ta nói xấu?”
Tú Lan không trả lời.
Trần Vũ bước vào, đóng cửa.
“Mẹ có biết lúc nhỏ con ghét nhất điều gì không?”
Bà nhìn con.
“Con ghét bạn học hỏi mẹ làm nghề gì.”
Gương mặt Tú Lan chợt cứng lại.
Trần Vũ vội nói tiếp:
“Không phải vì con xấu hổ về mẹ. Khi đó con ngu ngốc, nghĩ lao công là công việc thấp kém. Có lần con nói mẹ làm trong bệnh viện nhưng không dám nói cụ thể. Sau này lớn lên, con mới hiểu nhờ công việc ấy mẹ nuôi con học xong, trả nợ cho bố, chăm bà ngoại.”
Anh lấy từ túi ra một tờ giấy cũ.
Đó là bài văn tiểu học, nét chữ xiêu vẹo.
Tiêu đề: Người tôi kính trọng nhất.
Bên dưới là một đoạn:
“Mẹ tôi làm ở bệnh viện. Mẹ không chữa bệnh nhưng mẹ làm cho nơi chữa bệnh sạch sẽ. Mẹ nói người nằm viện đã rất khổ, nên không thể để họ nhìn thấy sàn bẩn mà buồn thêm.”
Tú Lan cầm tờ giấy, nước mắt lập tức rơi xuống.
“Con viết khi nào?”
“Lớp bốn.”
“Vậy sao chưa từng đưa mẹ?”
“Vì con chỉ được bảy mươi điểm, sợ mẹ chê chữ xấu.”
Tú Lan vừa khóc vừa bật cười.
Trần Vũ ngồi xuống cạnh mẹ.
“Mẹ, con không biết chuyện ở bệnh viện đúng sai thế nào. Nhưng nếu họ mời mẹ quay lại chỉ để xin lỗi cho có, mẹ không cần đi. Còn nếu họ thật sự muốn nghe điều mẹ biết, mẹ hãy cho bản thân một cơ hội.”
“Con không thấy công việc của mẹ mất mặt sao?”
Trần Vũ lắc đầu.
“Con chỉ thấy mất mặt vì từng nghĩ như vậy.”
Đúng lúc ấy, có tiếng gõ cửa.
Tú Lan mở ra.
Bên ngoài là Giang Chính Nghiệp, viện trưởng Lương Khải Văn, Tôn Ninh và ông Tề đang ngồi xe lăn.
Bà hoảng hốt.
“Ông Tề, sao ông ra viện?”
Ông Tề hừ một tiếng.
“Không ra viện. Tôi xin xuống đây một giờ. Có bác sĩ đi cùng, bà đừng mắng.”
Giang Chính Nghiệp nhìn Tú Lan.
“Chúng tôi đến không phải để ép bà.”
Viện trưởng Lương bước lên.
“Bà Trần, với tư cách viện trưởng, tôi xin lỗi vì bệnh viện đã để một nhân viên làm việc hơn hai mươi năm phải chịu nghi ngờ thiếu căn cứ.”
Ông cúi đầu.
Tú Lan luống cuống.
“Viện trưởng, ông đừng…”
“Đây là điều tôi nên làm.”
Ông trao cho bà một tập hồ sơ.
“Bệnh viện muốn mời bà trở lại với vị trí điều phối viên hỗ trợ chăm sóc nhân văn thuộc phòng dịch vụ người bệnh.”
Tú Lan nhìn dòng chữ, không hiểu.
“Tôi không có bằng cấp.”
“Vị trí này không thay thế bác sĩ hay điều dưỡng. Công việc của bà là hướng dẫn nhân viên hậu cần quan sát, giao tiếp và báo cáo đúng cách; đồng thời tham gia hỗ trợ những bệnh nhân cao tuổi, khó hợp tác.”
“Nhưng tôi chưa từng học…”
Giang Chính Nghiệp nói:
“Bà sẽ được đào tạo. Kinh nghiệm không thay thế kiến thức, nhưng kiến thức có thể giúp kinh nghiệm trở nên an toàn và hữu ích hơn.”
Ông Tề vỗ tay vào tay vịn xe lăn.
“Bà quay lại đi. Không có bà, bọn họ đưa tôi viên vàng trước.”
Tất cả đều bật cười.
Chỉ có Tú Lan vẫn do dự.
Bà nhìn từng người trước mặt.
“Bác sĩ Lục có đồng ý không?”
Không khí chợt lắng xuống.
Viện trưởng Lương đáp:
“Đây không phải quyết định của riêng bác sĩ Lục.”
“Nhưng tôi sẽ phải làm việc cùng cậu ấy.”
Giang Chính Nghiệp gật đầu.
“Đúng.”
Tú Lan im lặng hồi lâu.
“Vậy tôi có một điều kiện.”
“Bà nói đi.”
“Tôi không cần ai xử lý bác sĩ Lục vì chuyện của tôi.”
Tôn Ninh ngạc nhiên.
Tú Lan nói tiếp:
“Cậu ấy sai khi làm tôi tổn thương. Nhưng nỗi sợ của cậu ấy cũng không hoàn toàn vô lý. Nhân viên hậu cần không được tự ý điều trị. Nếu lập chương trình này, phải ghi rất rõ giới hạn.”
Giang Chính Nghiệp mỉm cười.
“Đó chính là lý do chúng tôi cần bà.”
Tú Lan nhìn tập hồ sơ lần nữa rồi ký tên.
Mọi người thở phào.
Nhưng khi bà vừa đặt bút xuống, điện thoại viện trưởng Lương reo lên.
Ông nghe máy, sắc mặt nhanh chóng thay đổi.
“Cái gì? Bệnh nhân phòng 1208 đột nhiên mất ý thức?”
Tôn Ninh lập tức đứng dậy.
“Phòng 1208 là ông cụ họ Lưu.”
Viện trưởng nói:
“Bác sĩ Lục đang xử lý.”
Tú Lan khựng lại.
“Ông Lưu sáng nay có ăn gì không?”
Tôn Ninh lắc đầu.
“Cháu không biết.”
“Ba ngày nay ông ấy giấu bánh ngọt trong ngăn tủ.”
“Ông ấy bị tiểu đường, không được ăn bánh.”
“Ông ấy không tự ăn.”
Tú Lan nhíu mày.
“Ông ấy để dành cho cháu gái. Nhưng sáng qua cháu gái không đến. Nếu bánh vẫn còn, có thể ông ấy chưa ăn. Nếu bánh mất…”
Giang Chính Nghiệp lập tức hiểu.
“Có khả năng dùng thuốc hạ đường huyết nhưng không ăn sáng?”
Tú Lan gật đầu.
“Ông ấy hay giả vờ ăn rồi đổ cháo vào túi rác. Tôi từng thấy hai lần.”
Viện trưởng lập tức gọi lại khoa.
“Kiểm tra đường huyết ngay.”
Mọi người vội quay về bệnh viện.
Tú Lan đứng ở cửa phòng trọ, nhìn theo.
Sau vài giây, bà cầm áo khoác.
“Trần Vũ, giúp mẹ khóa cửa.”
“Mẹ đi đâu?”
“Đi làm.”
Khi Tú Lan đến phòng 1208, đội cấp cứu vừa xử lý xong.
Ông Lưu đã tỉnh lại sau khi được can thiệp kịp thời.
Lục Minh Hạo đứng cạnh giường, trán đẫm mồ hôi.
Viện trưởng Lương nói:
“Đường huyết giảm sâu. May phát hiện kịp.”
Minh Hạo quay sang nhìn Tú Lan.
“Làm sao bà biết?”
“Ông ấy không thích cháo bệnh viện. Mỗi lần không có người nhà, ông ấy thường đổ đi. Nhưng ông ấy sợ điều dưỡng mắng nên vẫn nói đã ăn.”
“Vì sao bà không báo từ trước?”
Tú Lan nhìn anh.
“Tôi từng nói với một điều dưỡng. Sau đó tôi bị chuyển sang tầng khác hai tuần. Khi quay lại, tôi nghĩ mọi người đã biết.”
Minh Hạo lặng người.
Anh mở ngăn tủ.
Bên trong có hộp bánh rỗng.
Ông Lưu yếu ớt lên tiếng:
“Tôi… chỉ ăn một miếng tối qua.”
“Ông không ăn sáng nhưng vẫn uống thuốc?” Minh Hạo hỏi.
Ông cụ quay mặt đi.
“Cháo quá nhạt.”
Minh Hạo muốn trách, nhưng khi nhìn thấy vẻ sợ hãi của ông, anh dừng lại.
Anh nhớ lời Tú Lan: người bệnh ghét cảm giác bị ra lệnh.
Minh Hạo kéo ghế ngồi xuống.
“Ông Lưu, ngày mai ông muốn ăn cháo bí đỏ hay mì mềm?”
Ông cụ ngạc nhiên.
“Có mì à?”
“Tôi sẽ hỏi khoa dinh dưỡng. Nhưng ông phải nói thật đã ăn bao nhiêu.”
Ông Lưu gật đầu.
Tú Lan đứng gần cửa, khẽ mỉm cười.
Lục Minh Hạo nhìn thấy.
Một lát sau, anh bước ra hành lang.
“Bà Trần.”
Tú Lan dừng lại.
Minh Hạo đứng đối diện bà, vẻ kiêu ngạo thường ngày đã biến mất.
“Tôi xin lỗi.”
Tú Lan không nói.
“Tôi đã nghĩ bà cố tình làm thầy Giang chú ý. Tôi cũng cho rằng những điều bà biết chỉ là may mắn.”
“Bây giờ anh nghĩ khác?”
“Bây giờ tôi biết mình đã bỏ sót những thứ rất quan trọng.”
Tú Lan nhìn vào phòng bệnh.
“Anh không thiếu kiến thức.”
“Tôi biết.”
“Anh chỉ quá vội.”
Minh Hạo cúi đầu.
“Tôi cũng đã khiến người khác hiểu lầm bà nhận tiền không minh bạch.”
“Đúng.”
“Tôi sẽ giải thích công khai.”
“Anh nên làm vậy.”
Minh Hạo ngẩng lên, dường như không ngờ bà trả lời thẳng như thế.
Tú Lan nói:
“Tha thứ không có nghĩa coi như chưa từng xảy ra. Anh phải sửa điều anh đã làm sai.”
Lục Minh Hạo gật đầu.
“Tôi hiểu.”
“Còn một việc.”
“Bà nói đi.”
“Ngày mai khi họp nhóm xây dựng quy trình, anh đừng dùng quá nhiều từ chuyên môn. Nhân viên lao công nhiều người học chưa hết trung học.”
Minh Hạo khẽ cười.
“Được.”
Tú Lan quay đi.
Bước chân bà vẫn chậm, đôi vai vẫn gầy nhỏ trong bộ áo cũ.
Nhưng lần đầu tiên, Lục Minh Hạo không nhìn thấy một người lao công.
Anh nhìn thấy một người đồng nghiệp.
Một tuần sau, chương trình thí điểm bắt đầu.
Tú Lan đứng trong phòng họp trước hơn ba mươi nhân viên hậu cần.
Bàn tay bà run đến mức suýt làm rơi micro.
Phía dưới, có người quen, có người tò mò, cũng có người không phục.
Một người đàn ông hỏi:
“Chị Trần, chúng ta chỉ dọn dẹp, học những thứ này để làm gì?”
Tú Lan nhìn về phía Giang Chính Nghiệp đang ngồi cuối phòng.
Ông không gật đầu khích lệ.
Không ra hiệu bà phải nói gì.
Ông chỉ ngồi đó, để bà tự quyết định.
Tú Lan hít sâu.
“Tôi không dạy mọi người làm bác sĩ.”
Bà đặt lên bàn ba tấm thẻ.
Một tấm ghi: Nhìn thấy.
Một tấm ghi: Lắng nghe.
Tấm cuối ghi: Báo đúng người.
“Chúng ta không chạm vào thuốc, không tự xử lý thiết bị, không đưa ra chẩn đoán. Nhưng khi lau một căn phòng, chúng ta có thể nhìn thấy bệnh nhân bỗng nói khó hơn hôm qua. Khi đổ rác, chúng ta có thể thấy suất ăn còn nguyên. Khi thay ga, chúng ta có thể nghe người bệnh nói họ chóng mặt.”
Bà nhìn từng gương mặt.
“Việc của chúng ta không phải kết luận họ bị gì.”
Bà cầm tấm thẻ cuối lên.
“Việc của chúng ta là báo đúng người, đúng lúc.”
Căn phòng dần yên tĩnh.
Lục Minh Hạo đứng bên bảng, bổ sung những dấu hiệu cần báo ngay: khó thở, bất tỉnh, chảy máu bất thường, thay đổi ý thức.
Anh dùng những câu đơn giản như Tú Lan yêu cầu.
Cuối buổi, một nữ lao công trẻ hỏi:
“Dì Trần, nếu chúng ta báo mà điều dưỡng nói không sao thì thế nào?”
Tú Lan im lặng vài giây.
“Chúng ta nói lại điều mình nhìn thấy, không nói điều mình đoán.”
“Ví dụ?”
“Đừng nói ‘bệnh nhân sắp ngất’. Hãy nói ‘bệnh nhân đang đứng thì phải vịn tường, mặt tái hơn lúc sáng’.”
Giang Chính Nghiệp gật đầu.
“Rất chính xác.”
Sau buổi đào tạo, mọi người lần lượt ra về.
Một người lao công lớn tuổi đến gần Tú Lan.
“Tôi làm ở đây mười tám năm. Hôm nay mới có người nói việc chúng ta nhìn thấy cũng quan trọng.”
Tú Lan nhìn bà ấy.
“Trước đây tôi cũng không biết.”
“Vậy bây giờ biết rồi.”
Người kia cười.
“Chúng ta không chỉ lau sàn.”
Tú Lan quay ra cửa sổ.
Ngoài kia, ánh chiều rọi lên những tòa nhà quanh Tây Hồ.
Trong lòng bà có thứ gì đó dần sáng lên.
Nhưng chương trình vừa bắt đầu chưa đầy hai tuần, một sự cố mới đã xảy ra.
Một đoạn video bị đăng lên mạng, quay cảnh một nhân viên lao công đứng bên giường bệnh, hướng dẫn người nhà kê gối cho bệnh nhân.
Dòng mô tả viết:
“Bệnh viện lớn để lao công hướng dẫn chăm sóc bệnh nhân. Bác sĩ đi đâu hết rồi?”
Video nhanh chóng lan truyền.
Nhiều bình luận chỉ trích bệnh viện dùng người không có chuyên môn.
Một số tài khoản còn nhắc lại chuyện Tú Lan được nhận tiền thưởng, cho rằng bà đang được “thần thánh hóa”.
Ban giám đốc triệu tập cuộc họp khẩn.
Có người đề nghị dừng chương trình để tránh ảnh hưởng danh tiếng.
Phùng Đại Hải nói:
“Ngay từ đầu tôi đã lo việc này gây hiểu lầm.”
Lục Minh Hạo xem đi xem lại video.
“Đây không phải bà Trần.”
“Nhưng người trong video thuộc nhóm được bà ấy đào tạo.”
“Cần xem đầy đủ tình huống.”
Viện trưởng hỏi:
“Anh có đề xuất gì?”
Minh Hạo đáp:
“Không vội xin lỗi hay đình chỉ. Kiểm tra camera gốc trước.”
Một tháng trước, chính anh là người vội kết luận về Tú Lan.
Lần này, anh không muốn lặp lại.
Camera cho thấy bệnh nhân trong video đột nhiên ho dữ dội sau khi uống nước. Nhân viên lao công không chạm vào bệnh nhân mà gọi điều dưỡng, đồng thời bảo người nhà nâng đầu giường theo hướng dẫn được dán sẵn. Điều dưỡng đến sau chưa đầy một phút.
Đoạn video trên mạng đã bị cắt mất phần đầu và phần cuối.
Người đăng là em trai bệnh nhân, do mâu thuẫn với bệnh viện về chi phí phòng riêng nên cố tình tạo áp lực.
Lục Minh Hạo đề nghị công khai toàn bộ đoạn camera sau khi được gia đình đồng ý, đồng thời giải thích rõ phạm vi chương trình.
Tuy nhiên, trước khi bệnh viện kịp công bố, Tú Lan bất ngờ xin nhận trách nhiệm.
Trong cuộc họp, bà nói:
“Tôi đã dạy mọi người cách báo cáo nhưng chưa dạy họ cách tránh gây hiểu lầm khi nói chuyện trước mặt người nhà. Chương trình còn thiếu sót.”
Lục Minh Hạo phản đối:
“Đó không phải lỗi của bà.”
“Nhưng là việc tôi phải sửa.”
“Bà không thể nhận trách nhiệm cho một video bị cắt ghép.”
Tú Lan nhìn anh.
“Tôi không nhận lỗi vì video. Tôi nhận trách nhiệm hoàn thiện công việc.”
Giang Chính Nghiệp mỉm cười.
Minh Hạo chợt hiểu.
Nhận trách nhiệm không đồng nghĩa với nhận tội.
Đó là hai điều anh từng không phân biệt được.
Sau khi bệnh viện công bố toàn bộ sự việc, dư luận thay đổi. Nhiều người bắt đầu quan tâm đến chương trình quan sát hỗ trợ của nhân viên hậu cần.
Một tờ báo địa phương xin phỏng vấn Tú Lan.
Bà từ chối.
Phóng viên hỏi:
“Bà không muốn kể câu chuyện của mình sao?”
Tú Lan đáp:
“Đừng chỉ viết về tôi. Hãy viết về những người làm việc vào ban đêm, khi hành lang không còn ai nhìn thấy.”
Bài báo sau đó mang tiêu đề:
Những đôi mắt thầm lặng trong bệnh viện.
Chương trình được mở rộng sang ba khoa.
Tú Lan trở thành người mà nhiều nhân viên hậu cần tìm đến hỏi ý kiến.
Nhưng vào đúng lúc mọi thứ đang dần ổn định, Giang Chính Nghiệp bất ngờ ngã xuống trong một buổi hội chẩn.
Người phát hiện đầu tiên lại chính là Trần Tú Lan.
Ông đang đứng trước bảng, tay cầm bút, bỗng dừng lại giữa câu nói.
Tú Lan đang mang nước vào, nhìn thấy bàn tay ông khẽ run.
“Giáo sư Giang?”
Ông quay sang, môi mấp máy nhưng không phát ra tiếng.
Tú Lan lập tức nhận ra nửa bên mặt ông không cân xứng.
Bà không chạy đến đỡ.
Không tự ý cho ông uống nước.
Bà quay ra cửa, hét rõ ràng:
“Bác sĩ Lục! Giáo sư Giang đột ngột nói khó, tay phải run, mặt lệch!”
Lục Minh Hạo lao vào.
Chỉ trong vài phút, quy trình cấp cứu được kích hoạt.
Khi cánh cửa phòng can thiệp đóng lại, Tú Lan đứng ngoài hành lang, hai chân mềm nhũn.
Tôn Ninh nắm vai bà.
“Dì Trần, dì đã báo rất nhanh.”
Tú Lan nhìn ánh đèn đỏ phía trên cửa.
Bà nhớ chiếc đèn pin cũ.
Nhớ cậu bé từng nói: “Dì ơi, cháu sợ.”
Lần này, người nằm sau cánh cửa là cha của cậu bé ấy.
Tú Lan chắp hai bàn tay vào nhau.
Bà không cầu mong phép màu.
Bà chỉ thì thầm:
“Giáo sư Giang, ông đã nói bệnh viện còn cần tôi dạy nhiều bài học.”
“Ông không thể thất hứa.”
CHƯƠNG 3 – KHOẢNH KHẮC MỘT CON NGƯỜI ĐƯỢC NHÌN THẤY
Giang Chính Nghiệp được cứu kịp thời.
Sau hơn hai giờ can thiệp, ông qua cơn nguy hiểm nhưng cần nằm theo dõi trong phòng chăm sóc đặc biệt.
Lục Minh Hạo bước ra khỏi cửa, tháo khẩu trang.
Tú Lan lập tức tiến lên.
“Giáo sư thế nào?”
“Đã ổn định.”
Hai chân bà mềm đi.
Tôn Ninh vội đỡ lấy.
Minh Hạo nhìn bà.
“Nếu bà báo chậm thêm vài phút, hậu quả có thể rất khác.”
Tú Lan lắc đầu.
“Là các anh cứu ông ấy.”
“Chúng tôi xử lý. Nhưng bà là người nhìn thấy.”
Câu nói ấy giống hệt điều Giang Chính Nghiệp từng nói với bà.
Tú Lan ngồi xuống ghế.
Bà cúi đầu, nước mắt rơi lên mu bàn tay.
Không ai an ủi.
Tất cả đều hiểu đó không phải nước mắt yếu đuối.
Đó là sự giải thoát sau nhiều giờ sợ hãi.
Ba ngày sau, Giang Chính Nghiệp tỉnh táo hoàn toàn.
Ông chưa nói rõ được, nhưng có thể viết.
Tờ giấy đầu tiên ông yêu cầu là một cuốn sổ nhỏ.
Ông viết bốn chữ bằng tay trái:
Bà Trần đâu rồi?
Lục Minh Hạo cầm tờ giấy ra ngoài.
Tú Lan đang đứng cuối hành lang, dặn một nhân viên mới không được dùng chất tẩy có mùi quá nồng gần phòng hô hấp.
“Bà Trần,” Minh Hạo gọi, “thầy Giang muốn gặp bà.”
Tú Lan bước vào phòng.
Giang Chính Nghiệp nằm trên giường, tóc rối, sắc mặt nhợt nhạt. Trông ông không còn là vị giáo sư uy nghiêm thường ngày mà chỉ là một người già vừa đi qua lằn ranh mong manh.
Thấy bà, ông giơ tay trái.
Tú Lan đến gần.
“Ông làm chúng tôi sợ chết khiếp.”
Giang Chính Nghiệp mỉm cười yếu ớt.
Ông viết:
Bà làm đúng quy trình.
Tú Lan bật cười trong nước mắt.
“Lúc này ông vẫn kiểm tra tôi sao?”
Ông viết tiếp:
Bài học đạt điểm tối đa.
Tú Lan quay mặt lau mắt.
“Giáo sư, tôi không cần điểm.”
Ông nhìn bà.
“Ông phải khỏe lại,” bà nói. “Còn nhiều người đang chờ ông.”
Giang Chính Nghiệp viết:
Bệnh viện cũng cần bà.
Tú Lan ngồi xuống.
“Trước đây tôi không tin.”
Ông chờ bà nói tiếp.
“Tôi nghĩ chỉ người có bằng cấp mới có tiếng nói. Người như tôi làm tốt thì người ta bảo chăm chỉ, làm sai thì bị thay ngay.”
Bà nhìn đôi tay chai sần của mình.
“Nhưng bây giờ tôi hiểu, giá trị không phải do chức danh quyết định. Chỉ là có lúc ta cần một người khác chỉ cho mình nhìn thấy.”
Giang Chính Nghiệp khẽ gật đầu.
Ông lại viết:
Không. Giá trị luôn có sẵn. Tôi chỉ gọi đúng tên.
Tú Lan đọc dòng chữ ấy rất lâu.
Trong thời gian Giang Chính Nghiệp điều trị, Lục Minh Hạo thay ông phụ trách nhóm chương trình.
Đó là nhiệm vụ khiến nhiều người bất ngờ.
Trước đây Minh Hạo luôn cho rằng chăm sóc nhân văn chỉ là phần bổ trợ. Nhưng sau những biến cố liên tiếp, anh bắt đầu thay đổi.
Anh yêu cầu mỗi ca trực sáng dành năm phút để điều dưỡng và nhân viên hậu cần cùng trao đổi về những bệnh nhân có biểu hiện bất thường.
Không phải chẩn đoán.
Chỉ là những quan sát đời thường.
“Bệnh nhân phòng 1211 không mở rèm như mọi ngày.”
“Bà cụ 1203 để nguyên bữa tối.”
“Ông Lưu hôm nay nói ít hơn.”
Ban đầu, nhiều bác sĩ thấy việc này mất thời gian.
Minh Hạo nói:
“Năm phút có thể giúp chúng ta biết điều bệnh án không ghi.”
Một bác sĩ trêu:
“Bác sĩ Lục bây giờ nói giống giáo sư Giang rồi.”
Minh Hạo đáp:
“Không. Tôi chỉ đang sửa một bài học mình từng hiểu sai.”
Anh cũng công khai xin lỗi Tú Lan trong cuộc họp khoa.
Không vòng vo.
Không đổ lỗi cho áp lực.
“Tôi đã đánh giá bà Trần dựa trên vị trí công việc thay vì hành động thực tế. Tôi cũng để sự tự ái khiến mình nghi ngờ động cơ của bà. Điều đó không phù hợp với trách nhiệm của một bác sĩ và một người quản lý.”
Cả phòng im lặng.
Tú Lan ngồi cuối bàn, không tỏ vẻ thắng lợi.
Sau cuộc họp, bà nói với anh:
“Anh không cần xin lỗi nhiều lần.”
“Nhưng tôi cần nhớ.”
“Nhớ để làm gì?”
“Để lần sau không khiến một người khác phải tháo thẻ nhân viên rồi rời đi.”
Tú Lan nhìn anh vài giây, sau đó mỉm cười.
“Vậy thì anh đã học được.”
Một tháng sau, Giang Chính Nghiệp xuất viện.
Ông cần chống gậy và nói chậm hơn trước, nhưng trí nhớ, khả năng suy nghĩ vẫn minh mẫn.
Ngày ông trở lại bệnh viện, mọi người tổ chức một buổi chào đón nhỏ.
Không hoa lớn.
Không băng rôn.
Chỉ có một chiếc bánh và tấm thiệp với hàng chục chữ ký.
Tú Lan đứng phía sau.
Giang Chính Nghiệp nhìn thấy bà, vẫy tay.
“Lại đây.”
“Tôi đứng đây được rồi.”
“Bà là người phát hiện tôi ngã, sao lại đứng cuối?”
Tú Lan bước lên.
Một bác sĩ trẻ đưa micro cho giáo sư.
Ông nói hơi chậm:
“Sau lần này, tôi càng tin một điều. Trong bệnh viện, không có công việc nào là vô hình. Chỉ có những người chưa chịu nhìn.”
Ông quay sang Tú Lan.
“Bà Trần từng nói mình chỉ làm những việc nhỏ.”
Tú Lan ngượng ngùng.
“Giáo sư…”
“Nhưng bệnh viện được giữ vững bằng rất nhiều việc nhỏ.”
Ông lấy ra chiếc hộp giấy màu nâu.
Bên trong vẫn là chiếc đèn pin cũ.
“Tôi muốn tặng nó lại cho bà.”
“Đây là kỷ vật của gia đình ông.”
“Vợ tôi giữ nó vì nhớ người đã ở bên con trai chúng tôi trong lúc cuối cùng. Bây giờ tôi muốn bà giữ để nhớ rằng một ánh sáng nhỏ đôi khi đủ giúp người ta đi qua khoảnh khắc sợ hãi nhất.”
Tú Lan không nhận ngay.
Giang Chính Nghiệp nói:
“Không phải món quà trả ơn.”
“Tôi biết.”
“Vậy nhận đi.”
Bà đưa hai tay đón chiếc đèn pin.
Cả hội trường vỗ tay.
Tú Lan cúi đầu, nhưng lần này không phải vì tự ti.
Bà cúi đầu để che đôi mắt đã đỏ.
Chương trình “Đôi mắt thầm lặng” sau đó được áp dụng toàn bệnh viện.
Mỗi nhân viên hậu cần mới đều được học ba nguyên tắc:
Không tự ý điều trị.
Không bỏ qua điều bất thường.
Không coi cảm xúc của bệnh nhân là chuyện phiền phức.
Trần Tú Lan trở thành giảng viên nội bộ bán thời gian.
Ngày đầu tiên nhận thẻ tên mới, bà đứng trước gương rất lâu.
Trên thẻ ghi:
Trần Tú Lan – Điều phối viên hỗ trợ chăm sóc nhân văn.
Bà không tháo chiếc thẻ cũ của lao công.
Bà cất nó trong ngăn kéo, ngay cạnh bài văn lớp bốn của con trai.
Một ngày cuối thu, bệnh viện tiếp nhận một bệnh nhân đặc biệt.
Đó là bà Hứa Mạn Chi, bảy mươi ba tuổi, cựu giáo viên trung học. Bà mắc bệnh tim nhưng liên tục từ chối phẫu thuật.
Bà không quát tháo như ông Tề.
Bà chỉ im lặng.
Bác sĩ hỏi gì bà cũng đáp:
“Tôi biết rồi.”
Con gái khuyên nhủ, bà nói:
“Các con cứ về làm việc.”
Điều dưỡng đưa giấy đồng ý, bà không ký cũng không từ chối.
Lục Minh Hạo giải thích nguy cơ nhiều lần nhưng không có kết quả.
Anh tìm Tú Lan.
“Bà có thể nói chuyện với bà Hứa không?”
Tú Lan vào phòng.
Bà Hứa đang nhìn ra cửa sổ.
“Bà là bác sĩ tâm lý?” bà hỏi.
“Không. Tôi từng là lao công.”
Bà Hứa quay lại, có vẻ bất ngờ.
“Vậy bà đến thuyết phục tôi phẫu thuật?”
“Không.”
“Thế đến làm gì?”
“Dọn chiếc cốc này. Nước nguội rồi.”
Tú Lan thay nước nóng, lau bàn rồi định đi.
Bà Hứa hỏi:
“Bà không khuyên gì sao?”
“Bà đã nghe đủ lời khuyên.”
“Vậy bà nghĩ tôi nên làm gì?”
“Tôi không biết.”
Bà Hứa cười nhạt.
“Người bệnh viện các bà cũng có lúc nói không biết à?”
“Tôi thường xuyên không biết.”
Tú Lan kéo ghế ngồi xuống.
“Nhưng tôi có thể nghe.”
Bà Hứa im lặng rất lâu.
Cuối cùng bà hỏi:
“Bà từng sợ chết chưa?”
“Từng.”
“Lúc nào?”
“Khi chồng tôi mất, tôi nghĩ nếu mình cũng xảy ra chuyện thì con trai sẽ không còn ai.”
“Còn bây giờ?”
“Bây giờ tôi sợ sống mà trở thành gánh nặng hơn.”
Bà Hứa nhìn bà.
“Vậy bà hiểu tôi.”
“Có thể hiểu một phần.”
Bà Hứa siết chặt chăn.
“Tôi không sợ phẫu thuật. Tôi sợ tỉnh lại rồi không đi được, không tự chăm sóc được. Con gái tôi đang nuôi hai đứa trẻ, con rể làm xa. Nếu tôi nằm một chỗ, cuộc sống của chúng sẽ bị kéo xuống theo.”
Tú Lan gật đầu.
“Bà đã nói chuyện này với con gái chưa?”
“Không cần. Nó sẽ bảo không sao.”
“Có thể bà ấy thật sự nghĩ không sao.”
“Con cái luôn nói vậy.”
Tú Lan nhìn bà.
“Bà là giáo viên, đúng không?”
“Dạy Ngữ văn ba mươi bảy năm.”
“Vậy bà từng dạy học sinh làm bài thay vì để chúng tự quyết định chưa?”
“Không.”
“Tại sao?”
“Vì đó là cuộc đời của chúng.”
“Con gái bà cũng vậy.”
Bà Hứa lặng người.
Tú Lan nói tiếp:
“Bà sợ trở thành gánh nặng nên tự quyết định thay con. Nhưng bà có từng nghĩ nếu bà từ chối điều trị rồi xảy ra chuyện, con gái bà sẽ sống với câu hỏi tại sao mẹ không cho mình cơ hội chăm sóc?”
Mắt bà Hứa đỏ lên.
“Bà đang thuyết phục tôi.”
“Không.”
Tú Lan đứng dậy.
“Tôi chỉ nghĩ bà nên nói thật điều mình sợ. Sau đó cả gia đình cùng quyết định.”
Chiều hôm ấy, bà Hứa gọi con gái vào phòng.
Hai mẹ con nói chuyện gần hai giờ.
Ngày hôm sau, bà ký giấy đồng ý phẫu thuật.
Ca mổ thành công.
Khi xuất viện, bà Hứa nắm tay Tú Lan.
“Bài học của bà đáng giá hơn một cuốn giáo trình.”
Tú Lan bật cười.
“Câu này tôi từng được nghe rồi.”
“Vậy người nói câu đó rất hiểu bà.”
Tú Lan nhìn về phía Giang Chính Nghiệp đang chống gậy đứng cuối hành lang.
“Ông ấy hiểu giá trị của rất nhiều người.”
Cuối năm, bệnh viện tổ chức lễ tổng kết.
Viện trưởng Lương đề nghị trao giải “Đóng góp đặc biệt” cho Trần Tú Lan.
Ban tổ chức chuẩn bị một bài giới thiệu dài về những việc bà đã làm.
Tú Lan đọc xong rồi yêu cầu sửa.
“Đừng viết tôi cứu người.”
“Nhưng bà đã giúp phát hiện nhiều trường hợp.”
“Tôi chỉ báo lại.”
“Đừng viết tôi là biểu tượng của sự tận tụy.”
“Tại sao?”
“Vì nghe quá lớn.”
Người phụ trách truyền thông bất lực.
“Vậy bà muốn viết thế nào?”
Tú Lan nghĩ một lúc.
“Hãy viết: Trần Tú Lan, làm việc tại bệnh viện hai mươi ba năm, từng là lao công. Bà tin rằng mỗi công việc đều có điều đáng học, nếu người làm chịu quan sát.”
Người phụ trách hỏi:
“Chỉ vậy thôi?”
“Chỉ vậy.”
Trong buổi lễ, khi tên bà được gọi, cả hội trường đứng dậy vỗ tay.
Trần Vũ đưa hai con đến dự.
Đứa cháu trai nhỏ kéo tay bố:
“Bà nội làm bác sĩ à?”
Trần Vũ lắc đầu.
“Không.”
“Vậy sao mọi người vỗ tay?”
Anh cúi xuống, chỉ về phía mẹ mình.
“Vì bà nội làm rất tốt công việc của bà.”
Đứa trẻ suy nghĩ rồi hỏi:
“Công việc gì?”
Trần Vũ mỉm cười.
“Nhìn thấy những người khác cần gì.”
Trên sân khấu, Tú Lan nhận tấm giấy chứng nhận.
Người dẫn chương trình hỏi:
“Bà có muốn nói điều gì không?”
Bà cầm micro, nhìn xuống hàng ghế.
Bà thấy những bác sĩ mặc áo blouse trắng.
Những điều dưỡng trẻ.
Những nhân viên bảo vệ.
Những người vận chuyển bệnh nhân.
Và cả nhóm lao công đang ngồi sát nhau ở cuối hội trường.
Tú Lan hít sâu.
“Hai mươi ba năm trước, tôi vào bệnh viện vì cần một công việc nuôi con. Tôi nghĩ việc của mình chỉ là làm sạch những nơi người khác đi qua.”
Bà dừng lại.
“Sau này tôi nhận ra, khi lau một căn phòng, tôi cũng nhìn thấy những người đang nằm trong đó. Có người đau nên nổi giận. Có người sợ nên im lặng. Có người nói không cần ai, nhưng mắt cứ nhìn ra cửa.”
Cả hội trường yên lặng.
“Có thời gian rất dài, tôi cho rằng những điều mình biết không đáng kể. Vì tôi không có bằng cấp, không đọc được bệnh án, không hiểu những máy móc phức tạp.”
Bà nhìn về phía Giang Chính Nghiệp.
“Cho đến khi có một người hỏi tôi cách chăm sóc một bệnh nhân khó tính.”
Giáo sư Giang mỉm cười.
“Tôi trả lời bằng những điều mình đã thấy trong hơn hai mươi năm. Ông ấy không cho tôi tiền vì thương hại. Ông ấy gọi những gì tôi biết là kinh nghiệm.”
Giọng Tú Lan hơi run.
“Khoảnh khắc ấy, tôi hiểu sự tử tế không phải lúc nào cũng là đưa tay kéo một người lên. Đôi khi, sự tử tế là khiến họ nhận ra họ chưa từng thấp kém.”
Ở hàng ghế cuối, một nữ lao công lau nước mắt.
Tú Lan nói tiếp:
“Tôi nhận giải thưởng này, nhưng nó không chỉ dành cho tôi. Nó dành cho tất cả những người làm việc mà ít ai nhớ tên.”
“Người đẩy xe trong đêm.”
“Người thay ga giường sau mỗi ca bệnh.”
“Người giữ cửa, chuyển đồ, lau hành lang, đưa một cốc nước.”
“Có thể công việc của chúng tôi không nằm trong những cuốn giáo trình. Nhưng chúng tôi vẫn có thể học, vẫn có thể quan sát, vẫn có thể làm cho nơi này tốt hơn.”
Bà cúi đầu.
Tiếng vỗ tay vang lên, ban đầu rải rác rồi dần dần phủ kín hội trường.
Lục Minh Hạo đứng dậy trước.
Sau đó là Tôn Ninh.
Rồi toàn bộ bác sĩ khoa Nội tim mạch.
Cuối cùng, tất cả mọi người đều đứng lên.
Tú Lan nhìn xuống đôi bàn tay mình.
Vẫn là đôi bàn tay thô ráp từng cầm cây lau nhà, từng bê những xô nước nặng, từng bị chất tẩy làm nứt da vào mùa đông.
Đôi tay ấy không hề thay đổi.
Chỉ có cách bà nhìn chúng đã khác.
Sau buổi lễ, Giang Chính Nghiệp và Tú Lan đi chậm dọc hành lang tầng mười hai.
Ông chống gậy.
Bà cầm chiếc đèn pin cũ trong túi áo.
Qua cửa kính, ánh hoàng hôn phủ lên thành phố Hàng Châu. Xa xa, mặt Tây Hồ ánh lên một dải vàng nhạt.
Giang Chính Nghiệp hỏi:
“Bà còn giữ khoản tiền thưởng không?”
Tú Lan cười.
“Tôi dùng một phần mua thuốc cho mẹ.”
“Phần còn lại?”
“Tôi mua sách.”
Ông ngạc nhiên.
“Sách gì?”
“Sách giao tiếp với người cao tuổi, sách hướng dẫn sơ cứu cơ bản, còn có một cuốn về tâm lý người bệnh.”
“Đọc hiểu không?”
“Có chỗ không hiểu thì hỏi bác sĩ Lục.”
“Cậu ấy có kiên nhẫn không?”
“Bây giờ khá hơn trước.”
Đúng lúc đó, Lục Minh Hạo từ phòng bệnh bước ra.
Anh nghe được câu cuối, bất mãn:
“Chỉ khá hơn thôi sao?”
Tú Lan nghiêm túc suy nghĩ.
“Khá hơn rất nhiều.”
Minh Hạo bật cười.
Từ trong phòng, ông Tề gọi lớn:
“Bà Trần! Hôm nay lại cho tôi viên màu vàng trước à?”
Tú Lan bước vào.
“Thuốc do bác sĩ sắp xếp, tôi không quyết định.”
“Vậy bà hỏi giúp tôi xem có được uống viên trắng trước không.”
Lục Minh Hạo theo vào.
“Hôm nay chỉ có viên màu vàng.”
Ông Tề lập tức nhăn mặt.
Minh Hạo đặt cốc nước xuống.
“Ông chọn uống với nước ấm hay nước hơi nóng?”
Ông Tề suy nghĩ.
“Nước hơi nóng.”
“Được.”
Ông cụ cầm thuốc lên, vẫn lầm bầm nhưng cuối cùng chịu uống.
Giang Chính Nghiệp đứng ngoài cửa, mỉm cười.
Tú Lan quay lại.
“Giáo sư nhìn gì vậy?”
“Tôi đang nhìn một bài học được truyền lại.”
“Bài học nào?”
“Rằng trước khi chữa một căn bệnh, đôi khi phải nhìn thấy con người đang mang căn bệnh ấy.”
Tú Lan gật đầu.
“Đúng là đáng giá hơn một cuốn giáo trình.”
Hai người nhìn nhau rồi cùng bật cười.
Ngoài hành lang, chiếc xe lau sàn chậm rãi đi qua.
Một nữ lao công mới cúi đầu chào Tú Lan.
“Cô Trần, phòng 1215 có một bà cụ từ sáng không nói chuyện với ai. Cháu đã báo điều dưỡng, nhưng cháu nghĩ bà ấy đang chờ con.”
“Cháu thấy gì?”
“Bà ấy cứ vuốt tấm ảnh trong tay rồi nhìn đồng hồ.”
“Cháu đã làm đúng.”
Tú Lan đi cùng cô về phía phòng 1215.
Bóng hai người kéo dài trên nền gạch sáng bóng.
Một người đã làm việc hơn hai mươi năm.
Một người mới vào chưa đầy hai tháng.
Họ không cầm ống nghe.
Không mặc áo blouse trắng.
Không có quyền kê đơn.
Nhưng họ có đôi mắt biết quan sát và một trái tim không coi nỗi buồn của người khác là chuyện không liên quan.
Trước cửa phòng, Tú Lan dừng lại.
Bà sửa lại tấm thẻ tên trên ngực người lao công trẻ.
“Đừng nghĩ việc của cháu chỉ là lau căn phòng.”
Cô gái nhìn bà.
“Vậy còn gì nữa ạ?”
Tú Lan mỉm cười.
“Là để người nằm trong căn phòng ấy biết rằng vẫn có người nhìn thấy họ.”
Rồi bà gõ cửa.
Một tiếng rất nhẹ.
Nhưng đủ để người phụ nữ lớn tuổi đang ngồi cô độc bên cửa sổ quay đầu lại.
Và trong khoảnh khắc ấy, giữa bệnh viện rộng lớn có hàng nghìn người qua lại mỗi ngày, thêm một con người không còn cảm thấy mình vô hình.
‼️‼️‼️Lưu ý cuối cùng dành cho người đọc: Nội dung truyện ngắn trên chỉ mang tính giải trí, hư cấu. Tất cả tình tiết, cốt truyện không chỉ trích, xúc phạm bất cứ cá nhân, tổ chức nào. Đây chỉ là truyện ngắn và không phải là một sự kiện, tin tức báo chí.
.