Chiếc xe buýt vừa rời khỏi điểm đón thì một bóng người nhỏ bé bất ngờ lao ra giữa màn mưa trắng xóa.
— Dừng lại! Làm ơn dừng lại!
Tiếng hét non nớt bị tiếng mưa và tiếng động cơ nuốt chửng. Cậu bé vừa chạy vừa vẫy hai tay, chiếc cặp cũ đập mạnh vào lưng. Đôi dép nhựa trơn trượt khiến cậu ngã nhào xuống mặt đường ướt, nhưng cậu lập tức chống tay đứng dậy rồi tiếp tục chạy.
Trong khoang xe, vài hành khách quay đầu nhìn qua cửa kính.
— Có đứa trẻ đang đuổi theo xe kìa! — một người phụ nữ kêu lên.
Bác tài tên Hùng nhìn vào gương chiếu hậu. Vừa nhận ra cậu bé, ông lập tức giảm tốc độ rồi cho xe tấp vào lề.
Cửa trước vừa mở, cậu bé đã chạy tới, toàn thân ướt sũng. Nhưng thay vì bước lên, cậu đứng khựng lại, hai bàn tay nắm chặt quai cặp.
Ông Hùng sốt ruột hỏi:
— Sao không lên? Con chạy như thế nguy hiểm lắm, biết không?
Cậu bé cúi đầu, thở dốc:
— Con… con không có tiền vé.
Một người đàn ông ngồi gần cửa cau mày:
— Không có tiền thì đuổi theo xe làm gì? Làm cả xe phải chờ.
Cậu bé tái mặt, lùi lại một bước.
— Con xin lỗi. Con chỉ muốn hỏi… bác có thấy một túi vải màu nâu trên xe không ạ? Trong đó có thuốc của mẹ con.
Ông Hùng sững người.
Sáng hôm ấy, cậu bé từng đứng dưới mái hiên ở điểm đón. Khi xe tới, cậu định bước lên nhưng rồi lại quay đi. Ông Hùng cứ nghĩ cậu chỉ trú mưa. Không ngờ cậu đã chạy theo xe suốt một quãng dài vì túi thuốc đánh rơi.
Ông nhìn quanh ghế trước, rồi cúi xuống cạnh chân mình. Quả nhiên có một túi vải nhỏ nằm sát thành xe.
— Có phải cái này không?
Mắt cậu bé sáng lên.
— Dạ! Đúng rồi ạ!
Cậu ôm chặt túi thuốc vào ngực như vừa tìm lại được thứ quý giá nhất trên đời. Ông Hùng nhìn đầu gối cậu bị trầy, bùn đất bám đầy hai ống quần, lòng bỗng nhói lên.
— Lên xe đi. Bác đưa con về.
Cậu bé vội lắc đầu.
— Không được đâu ạ. Con không có tiền.
— Bác không hỏi tiền.
— Nhưng mẹ con dặn không được nhận của người lạ.
Ông Hùng im lặng vài giây rồi chậm rãi nói:
— Vậy con cứ coi như bác đang trả công vì con đã nhắc bác kiểm tra đồ thất lạc. Lên đi, mưa lớn thế này mà đi bộ thì thuốc cũng ướt hết.
Cậu bé vẫn do dự.
Người đàn ông lúc nãy bỗng lên tiếng:
— Lên đi cháu. Đừng đứng dưới mưa nữa.
Cậu bé cúi đầu thật thấp:
— Con cảm ơn bác.
Nó bước lên xe, nhưng chỉ đứng nép ngay cạnh cửa, không dám ngồi xuống ghế. Ông Hùng nhìn cậu qua gương.
— Con tên gì?
— Dạ, con tên Nam.
— Nhà con ở đâu?
Nam chỉ về phía con đường nhỏ phía trước.
— Qua cây cầu, đi thêm một đoạn nữa ạ.
— Sao sáng nào bác cũng thấy con đi bộ? Nhà xa trường lắm đúng không?
Nam mím môi, không trả lời.
Một bà cụ ngồi gần đó dịu dàng hỏi:
— Bố mẹ cháu đâu mà để cháu đi một mình dưới mưa thế này?
Nam ôm túi thuốc chặt hơn.
— Bố cháu đi làm xa. Mẹ cháu bị đau lưng, mấy hôm nay không đứng lâu được. Cháu đi lấy thuốc giúp mẹ rồi đến trường.
— Đi bộ từ nhà đến trường mất bao lâu?
— Hơn một giờ ạ.
Cả khoang xe bỗng im xuống.
Ông Hùng nhớ lại nhiều ngày trước. Sáng nào ông cũng thấy Nam xuất hiện bên lề đường, lúc thì ôm cặp chạy vội, lúc thì dừng lại thở bên gốc cây. Có hôm trời nắng gắt, khuôn mặt cậu đỏ bừng. Có hôm trời lạnh, hai bàn tay cậu co lại trong tay áo.
Ông từng nghĩ cậu bé thích đi bộ.
Hóa ra không phải.
Đến gần cầu, Nam chỉ tay:
— Bác cho con xuống đây được rồi ạ.
Ông Hùng dừng xe. Nam vừa bước xuống thì ông gọi lại:
— Ngày mai con đi học lúc mấy giờ?
Nam ngập ngừng.
— Dạ… sáu giờ con đi khỏi nhà.
— Đúng sáu giờ hai mươi, đứng ở chỗ này.
Nam tròn mắt:
— Để làm gì ạ?
Ông Hùng mỉm cười:
— Để lên xe.
Cậu bé lập tức lắc đầu:
— Nhưng con không có tiền.
— Bác đã bảo bác không hỏi tiền.
— Con không thể đi miễn phí mãi được.
Ông Hùng nhìn thẳng vào đôi mắt vừa cứng cỏi vừa lo lắng của cậu.
— Khi nào lớn, con gặp một người cần giúp thì giúp họ. Coi như hôm nay bác cho con mượn một tấm vé. Sau này con trả lại cho người khác.
Nam đứng im dưới mưa, môi run run.
— Con… có thể thật sự lên xe không ạ?
— Có. Nhưng phải hứa không được chạy giữa đường như hôm nay nữa.
Nam gật đầu thật mạnh.
— Con hứa!
Sáng hôm sau, sáu giờ hai mươi, ông Hùng cho xe dừng gần cây cầu. Nam đã đứng chờ ở đó từ bao giờ, mái tóc được chải gọn, bộ đồng phục cũ nhưng sạch sẽ.
Cửa xe mở.
Nam không bước lên ngay. Cậu giơ trong tay một túi nhỏ đựng hai củ khoai luộc.
— Mẹ con gửi bác. Nhà con không có gì hơn.
Ông Hùng nhìn túi khoai, cổ họng nghẹn lại.
— Bác nhận một củ thôi. Củ còn lại con ăn sáng.
Nam nghiêm túc đáp:
— Con ăn rồi ạ.
Đúng lúc đó, phía sau có tiếng còi thúc giục. Một vài hành khách tỏ vẻ sốt ruột.
Ông Hùng mở rộng cửa, vẫn với nụ cười quen thuộc:
— Lên xe đi con.
Nam bước lên, lựa chọn chiếc ghế gần cửa rồi ngồi sát vào thành xe. Suốt quãng đường, cậu không ngừng nhìn ra ngoài, bàn tay giữ chặt chiếc cặp trên đùi.
Khi xe gần tới trường, Nam bất ngờ hỏi:
— Bác Hùng, sao bác lại giúp con?
Ông Hùng trả lời mà mắt vẫn nhìn thẳng phía trước:
— Vì ngày xưa bác cũng từng đi bộ rất xa để đến lớp.
— Có ai cho bác đi nhờ không?
— Có một người.
— Bây giờ người đó ở đâu ạ?
Ông Hùng im lặng hồi lâu.
— Bác không biết. Hồi ấy bác còn nhỏ, chưa kịp hỏi tên.
Nam suy nghĩ rồi nói:
— Vậy bác đang trả lại tấm vé cho người đó phải không?
Ông Hùng bật cười:
— Có lẽ vậy.
Xe dừng. Nam bước xuống, quay lại cúi đầu:
— Con cảm ơn bác. Chiều con sẽ tự đi bộ về, bác không cần chờ đâu ạ.
— Sao lại tự đi?
— Vì một ngày đi miễn phí hai lần thì nhiều quá.
Ông Hùng định nói thêm, nhưng Nam đã chạy vào cổng trường.
Buổi chiều, khi xe quay lại, ông cố ý chạy chậm hơn. Từ xa, ông thấy Nam đang đi bộ ven đường, chiếc cặp nặng trĩu kéo lệch vai.
Ông dừng xe bên cạnh.
Cửa mở ra.
— Lên xe đi con.
Nam đứng yên, ánh mắt đầy bối rối:
— Nhưng buổi sáng bác đã cho con đi rồi.
— Tấm vé bác cho mượn có giá trị cả ngày.
Nam bật cười. Đó là lần đầu tiên ông Hùng thấy cậu cười thoải mái.
Từ hôm ấy, mỗi sáng và mỗi chiều, chiếc xe đều dừng gần cây cầu. Cửa trước mở ra, ông Hùng lại nói cùng một câu:
— Lên xe đi con.
Không ai biết rằng chuyến xe tưởng như bình thường ấy sắp làm thay đổi cuộc đời của cả hai người.
Và cũng không ai ngờ, chỉ vài tuần sau, chính việc ông Hùng cho Nam lên xe miễn phí lại khiến ông đứng trước nguy cơ không còn được cầm lái nữa.
CHƯƠNG 2 – TẤM VÉ KHÔNG CÓ TRONG SỔ
Nam dần trở thành hành khách quen thuộc nhất trên chuyến xe của ông Hùng.
Mỗi sáng, cậu đều đứng chờ đúng giờ. Hôm nào có khoai, Nam mang khoai. Hôm nào mẹ nấu xôi, cậu gói một phần nhỏ trong lá sạch rồi đặt cạnh ghế lái.
Ông Hùng thường giả vờ nghiêm giọng:
— Bác cho con đi xe chứ có mở quán ăn đâu mà ngày nào cũng mang đồ tới?
Nam cười:
— Mẹ con bảo nhận sự giúp đỡ thì phải biết cảm ơn.
— Một lời cảm ơn là đủ rồi.
— Nhưng mẹ con còn bảo lời cảm ơn phải đi cùng tấm lòng.
Ông Hùng không biết nói gì hơn, đành nhận phần đồ ăn nhỏ bé ấy.
Trên xe, Nam luôn ngồi ngay ngắn. Khi gặp người lớn tuổi, cậu chủ động nhường ghế. Thấy ai làm rơi đồ, cậu cúi xuống nhặt. Có lần một em nhỏ khóc, Nam lấy trong cặp ra chiếc chong chóng giấy tự gấp để dỗ.
Mọi người dần quen với cậu.
Bà cụ thường đi chợ hỏi:
— Hôm nay học bài gì rồi?
Nam lễ phép đáp:
— Dạ, hôm nay cháu được điểm tốt môn toán.
Người đàn ông từng khó chịu với cậu hôm mưa cũng dần thay đổi. Một sáng, ông đưa Nam hộp sữa.
— Cháu cầm lấy.
Nam lắc đầu:
— Cháu cảm ơn, nhưng cháu ăn sáng rồi ạ.
— Chú mua dư.
— Vậy chú uống đi ạ. Đi làm cũng cần sức khỏe.
Câu trả lời khiến cả xe bật cười.
Ông Hùng nhìn qua gương, trong lòng dâng lên cảm giác ấm áp. Ông bắt đầu để ý thấy Nam thông minh nhưng ít nói về gia đình. Cậu luôn né tránh khi người khác hỏi về bố.
Một chiều, xe gần tới cây cầu thì Nam bỗng nói:
— Bác cho con xuống sớm hơn một chút được không ạ?
— Sao thế?
— Con muốn ghé mua ít rau.
— Bác chờ con.
Nam vội xua tay:
— Không cần đâu ạ. Con đi bộ về được.
Ông Hùng nhìn trời đang tối dần.
— Lên xe của bác thì phải nghe bác. Đi mua rau rồi quay lại.
Nam xuống xe, chạy vào một khu chợ nhỏ. Chỉ vài phút sau, cậu quay ra với bó rau và túi gạo bé xíu.
Ông Hùng hỏi:
— Sao mua ít gạo vậy?
Nam cúi đầu:
— Nhà con chỉ còn từng này tiền.
— Bố con chưa gửi tiền về à?
Cậu bé im lặng.
Một lát sau, Nam mới nói:
— Bố con không đi làm xa đâu ạ.
Ông Hùng khẽ giật mình nhưng không thúc ép.
Nam nhìn ra cửa kính.
— Bố con bỏ đi từ lâu rồi. Mẹ sợ người ta thương hại nên dặn con nói bố đi làm xa.
Giọng cậu bình thản, nhưng bàn tay đang nắm bó rau run nhẹ.
— Mẹ con làm việc gì? — ông Hùng hỏi.
— Mẹ nhận may quần áo và sửa đồ cho người ta. Trước đây mẹ làm được nhiều, nhưng mấy tháng nay đau lưng nên ngồi lâu cũng khó.
— Vì vậy con mới tự đi lấy thuốc?
Nam gật đầu.
— Mẹ định cho con nghỉ học một thời gian. Nhưng con không muốn.
— Sao mẹ con lại muốn con nghỉ?
— Vì tiền học, tiền sách, rồi còn tiền ăn. Mẹ bảo học chậm một năm cũng không sao.
Ông Hùng siết nhẹ vô lăng.
— Còn con nghĩ sao?
— Con sợ nghỉ rồi sẽ không quay lại được.
Câu nói ấy khiến ông nhớ đến chính mình.
Ngày nhỏ, ông cũng từng đứng trước ngưỡng cửa bỏ học vì gia đình khó khăn. Một người lái xe chở hàng đã cho ông đi nhờ mỗi ngày, còn dúi vào tay ông mấy cuốn sách cũ. Nhờ những chuyến xe ấy, ông không nghỉ học.
Nhưng sau này, ông chuyển đi nơi khác và không bao giờ gặp lại người ấy nữa.
Ông Hùng nói chậm rãi:
— Con cứ học. Chuyện khác rồi sẽ có cách.
Nam lắc đầu:
— Con không muốn mẹ khổ thêm.
— Học không phải làm mẹ con khổ. Bỏ học mới khiến mẹ buồn lâu dài.
Nam quay sang nhìn ông:
— Bác nghĩ con có thể học tiếp thật không?
— Bác không biết tương lai thế nào. Nhưng bác biết con không được tự đóng cánh cửa của mình khi còn chưa thử hết sức.
Tối hôm ấy, ông Hùng đem câu chuyện kể với vợ. Vợ ông, bà Lan, ngồi lặng rất lâu.
— Ông định giúp thằng bé thế nào?
— Tôi chưa biết. Cho nó đi xe thì được, nhưng chuyện học hành còn nhiều khoản khác.
Bà Lan suy nghĩ rồi mở chiếc tủ gỗ, lấy ra một chồng vở mới.
— Đây là số vở tôi mua cho mấy đứa cháu nhưng chúng vẫn còn. Ông đem cho thằng bé.
— Nó tự trọng lắm, chưa chắc chịu nhận.
— Vậy đừng bảo là cho. Nói là quà vì nó đi học đều.
Ngày hôm sau, ông Hùng đưa túi vở cho Nam.
Cậu lập tức từ chối:
— Con không thể nhận nhiều thế này.
— Đây là phần thưởng.
— Phần thưởng gì ạ?
— Vì con chưa bỏ buổi học nào dù phải đi bộ xa.
Nam vẫn do dự.
Ông Hùng nói:
— Nếu con không nhận, bác phải mang về. Bác lớn rồi, đâu còn dùng vở ô ly.
Cậu bật cười rồi nhận lấy.
— Con cảm ơn bác. Con sẽ dùng thật cẩn thận.
Mọi chuyện tưởng như đang tốt đẹp thì một buổi sáng, một người đàn ông lên xe và chú ý thấy ông Hùng không đưa vé cho Nam.
Ông ta hỏi:
— Cậu bé kia sao không mua vé?
Ông Hùng đáp:
— Cháu đi cùng tôi.
— Đi cùng thì cũng phải có vé chứ?
Nam nghe vậy lập tức đứng dậy, mặt đỏ bừng.
— Bác cho cháu xuống ạ.
Ông Hùng quay lại:
— Con ngồi yên.
Người đàn ông tiếp tục:
— Ai cũng viện lý do như vậy thì xe này chở miễn phí hết sao?
Một hành khách lên tiếng:
— Cậu bé hoàn cảnh khó khăn, bác tài giúp một chút có sao đâu.
— Quy định là quy định. Nếu muốn giúp thì bác tài tự bỏ tiền mua vé.
Cả xe im lặng.
Ông Hùng lấy tiền trong túi, đặt vào hộp vé.
— Được. Tôi trả.
Nam vội bước lên phía trước:
— Không! Bác không được trả cho con.
— Về chỗ ngồi đi.
— Con sẽ đi bộ.
— Nam!
Giọng ông Hùng nghiêm hơn thường ngày khiến cậu đứng sững.
Người đàn ông kia lắc đầu:
— Làm việc cảm tính như vậy rồi có ngày gặp rắc rối.
Câu nói ấy không sai.
Cuối buổi, ông Hùng bị gọi tới để giải trình. Có người phản ánh ông thường xuyên cho một hành khách đi xe không vé.
Người phụ trách hỏi:
— Anh đã làm việc này bao lâu?
— Gần một tháng.
— Tại sao không báo trước?
— Vì đó chỉ là một đứa trẻ đi học.
— Dù là ai thì cũng phải tuân theo quy định.
Ông Hùng đặt số tiền vé tương ứng lên bàn.
— Tôi xin tự trả toàn bộ.
— Vấn đề không chỉ là tiền. Anh đã tự ý làm khác với nguyên tắc chung. Nếu ai cũng tự quyết, việc quản lý sẽ rối.
Ông Hùng hiểu họ có lý. Nhưng nghĩ đến cảnh Nam lại phải đi bộ hơn một giờ mỗi sáng, ông không thể im lặng.
— Tôi xin nhận trách nhiệm. Nhưng tôi mong có cách nào đó để cháu vẫn được đi học.
Người phụ trách thở dài:
— Chuyện của cháu bé đáng thương, nhưng anh không thể lấy lòng tốt thay cho quy định.
Ngày hôm sau, ông Hùng vẫn lái xe. Nhưng khi đến gần cây cầu, ông không được phép dừng ngoài điểm quy định.
Nam đang đứng chờ ở chỗ cũ, tay ôm cặp, khuôn mặt đầy hy vọng.
Chiếc xe chậm lại.
Ánh mắt hai người gặp nhau qua cửa kính.
Ông Hùng siết chặt vô lăng, nhưng cuối cùng buộc phải lái tiếp.
Nam đứng bất động nhìn chiếc xe rời xa.
Lần đầu tiên, cánh cửa trước không mở.
Ông Hùng nhìn qua gương, thấy bóng cậu bé nhỏ dần giữa con đường dài. Lòng ông nặng trĩu như vừa bỏ lại chính tuổi thơ của mình.
Đến điểm tiếp theo, ông dừng xe. Khi cửa mở, bà cụ đi chợ không bước xuống mà hỏi:
— Sao hôm nay không đón thằng bé?
Ông Hùng khẽ đáp:
— Tôi không được phép nữa.
Người đàn ông từng cho Nam hộp sữa cau mày:
— Vậy nó lại phải đi bộ sao?
— Tôi không còn cách nào khác.
Một phụ nữ ngồi cuối xe đứng lên:
— Ai bảo bác không còn cách?
Mọi người đồng loạt quay lại.
Bà lấy trong túi ra một tờ tiền nhỏ, đặt vào hộp vé.
— Tôi mua vé tháng cho thằng bé.
Người bên cạnh cũng nói:
— Tôi góp một phần.
— Tôi nữa.
— Tôi cũng góp.
Chỉ trong vài phút, một khoản tiền nhỏ đã được gom lại. Không nhiều, nhưng đủ để Nam có vé hợp lệ trong thời gian dài.
Ông Hùng nhìn những bàn tay đang chuyền tiền lên phía trước, mắt đỏ hoe.
Người đàn ông từng phản đối Nam đi xe miễn phí hôm trước cũng đang ngồi ở cuối xe. Ông ta im lặng rất lâu rồi bước lên.
— Tôi góp phần còn thiếu.
Ông Hùng ngạc nhiên nhìn ông.
Người đàn ông khẽ nói:
— Hôm qua tôi chỉ nghĩ đến nguyên tắc. Tôi không biết hoàn cảnh của thằng bé. Nguyên tắc cần được giữ, nhưng lòng người cũng không thể bỏ quên.
Chiều hôm ấy, ông Hùng tìm đến nhà Nam. Căn nhà nhỏ, mái đã cũ. Mẹ Nam ngồi bên chiếc máy may, lưng dựa vào ghế, vẻ mặt mệt mỏi.
Khi nghe câu chuyện, bà vội lắc đầu:
— Tôi không thể nhận nhiều sự giúp đỡ như vậy.
Nam đứng bên cạnh, mắt đỏ lên.
— Mẹ, con sẽ học thật tốt. Sau này con trả lại.
Ông Hùng đặt tấm vé vào tay Nam.
— Đây không phải bố thí. Đây là một lời gửi gắm. Nhiều người tin con sẽ không bỏ cuộc.
Mẹ Nam nhìn con trai thật lâu rồi bật khóc.
— Mẹ xin lỗi. Mẹ đã nghĩ bắt con nghỉ học là cách đỡ khổ nhất.
Nam quỳ xuống bên mẹ:
— Con không sợ khổ. Con chỉ sợ mẹ không tin con.
Bà ôm lấy con.
— Mẹ tin. Mẹ sẽ không bắt con nghỉ nữa.
Ông Hùng quay mặt đi để giấu đôi mắt đã cay.
Nhưng ông không biết rằng thử thách lớn nhất vẫn còn phía trước.
Vài tháng sau, sức khỏe của mẹ Nam trở nặng. Và lần này, cậu bé không chỉ đứng trước nguy cơ bỏ học, mà còn chuẩn bị làm một việc khiến ông Hùng phải chạy đi tìm cậu suốt cả đêm.
CHƯƠNG 3 – NGƯỜI TRẢ LẠI CHUYẾN XE
Đêm ấy, ông Hùng vừa ăn cơm xong thì nghe tiếng gõ cửa dồn dập.
Mở cửa ra, ông thấy Nam đứng trước hiên. Cậu không mặc đồng phục, trên vai đeo chiếc cặp cũ, tay kéo một túi quần áo nhỏ.
— Nam? Sao giờ này con còn tới đây?
Cậu cúi đầu:
— Con đến chào bác.
— Chào bác là sao?
Nam siết chặt quai túi.
— Ngày mai con không đi học nữa.
Bà Lan từ trong nhà bước ra, hốt hoảng hỏi:
— Có chuyện gì vậy con?
Nam cố giữ giọng bình tĩnh:
— Mẹ con phải điều trị lâu hơn. Tiền trong nhà hết rồi. Con đã xin được việc phụ ở một quán ăn. Họ cho con chỗ ngủ và trả tiền theo tháng.
Ông Hùng sững sờ:
— Con mới từng này tuổi, sao có thể bỏ nhà đi làm?
— Con không còn cách nào khác.
— Còn việc học?
— Con sẽ học lại sau.
Ông Hùng lập tức nhớ tới câu nói trước đây của Nam: “Con sợ nghỉ rồi sẽ không quay lại được.”
Ông nghiêm giọng:
— Con đã nói với mẹ chưa?
Nam quay mặt đi.
— Mẹ không đồng ý. Nhưng sáng mai con sẽ đi trước khi mẹ thức dậy.
— Thế nên con tới chào bác?
— Con muốn cảm ơn bác vì đã cho con đi xe suốt thời gian qua.
Ông Hùng bước tới, cầm lấy túi quần áo trong tay Nam.
— Con không đi đâu hết.
Nam giật lại:
— Bác trả cho con!
— Con đang nghĩ gì vậy? Bỏ mẹ đang bệnh một mình rồi đi làm xa là giúp mẹ sao?
Nam bật khóc:
— Vậy con phải làm gì? Ngồi nhìn mẹ đau à? Con đã thấy mẹ giấu tiền thuốc để đóng tiền học cho con. Con không muốn học bằng tiền thuốc của mẹ!
Căn nhà bỗng chìm vào im lặng.
Bà Lan nhẹ nhàng đặt tay lên vai Nam.
— Con thương mẹ là đúng. Nhưng con không thể tự gánh hết mọi việc.
— Không ai gánh thay con được.
Ông Hùng nhìn cậu bé đang cố tỏ ra mạnh mẽ, lòng đau như bị bóp chặt.
— Có. Bác có thể giúp.
Nam lắc đầu liên tục.
— Bác đã giúp con quá nhiều rồi. Con không muốn cả đời sống nhờ người khác.
Ông Hùng chậm rãi ngồi xuống ngang tầm mắt cậu.
— Nghe bác nói. Nhận sự giúp đỡ không có nghĩa là yếu đuối. Có những lúc con phải nắm lấy bàn tay người khác để đứng dậy. Sau này, khi đủ sức, con lại đưa tay cho người phía sau.
Nam nức nở:
— Nhưng bao giờ con mới trả hết được?
— Lòng tốt không phải món nợ để tính từng đồng.
— Con vẫn thấy mình mắc nợ.
— Vậy hãy trả bằng cách sống tử tế.
Nam ngẩng lên.
Ông Hùng tiếp tục:
— Con từng hỏi vì sao bác giúp con. Bác nói ngày trước cũng có người cho bác đi nhờ. Bác chưa từng trả được cho người đó. Nhưng bác đã trả lại bằng cách mở cửa xe cho con. Rồi một ngày, con sẽ mở một cánh cửa khác cho ai đó.
Nam lặng người.
Đêm đó, ông Hùng đưa Nam về nhà. Mẹ cậu vẫn thức, nước mắt giàn giụa vì không thấy con đâu.
Vừa nhìn thấy Nam, bà lao tới ôm chặt lấy cậu.
— Con định bỏ mẹ đi thật sao?
Nam bật khóc:
— Con chỉ muốn kiếm tiền chữa bệnh cho mẹ.
— Mẹ thà đau còn hơn mất con!
Hai mẹ con ôm nhau giữa căn phòng nhỏ. Ông Hùng và bà Lan đứng ngoài cửa, không ai nói gì.
Những ngày sau, mọi người trên chuyến xe lại cùng nhau giúp đỡ. Người góp ít gạo, người gửi vài cuốn sách, người giới thiệu việc sửa quần áo nhẹ hơn để mẹ Nam có thể làm tại nhà.
Không ai cho quá nhiều để gia đình cảm thấy áp lực. Mỗi người chỉ góp một chút, vừa đủ để hai mẹ con vượt qua giai đoạn khó khăn.
Nam tiếp tục đến trường.
Cậu học chăm hơn trước. Mỗi sáng lên xe, cậu không còn ngồi nép ở góc mà thường lấy sách ra đọc. Những hành khách quen dần trở thành những người thân thuộc.
— Hôm nay kiểm tra phải không? — bà cụ hỏi.
— Dạ.
— Có lo không?
— Cháu có lo, nhưng cháu đã học kỹ rồi ạ.
Người đàn ông từng phản đối cậu đi xe miễn phí nói:
— Làm bài cẩn thận. Đừng vội như hôm chạy đuổi theo xe.
Cả xe bật cười.
Nhiều năm trôi qua.
Nam lớn lên, dáng người cao hơn, giọng nói trầm hơn. Chiếc cặp cũ được thay bằng chiếc ba lô do cậu tự mua từ tiền dạy kèm. Mẹ cậu đã khỏe hơn và có thể làm việc đều đặn.
Còn ông Hùng, mái tóc ngày càng bạc.
Ngày Nam hoàn thành kỳ thi cuối cùng, cậu lên xe với một bó hoa nhỏ.
— Bác Hùng, con tặng bác.
Ông Hùng cười:
— Hôm nay có chuyện gì mà trang trọng thế?
— Con đã hoàn thành việc học rồi.
Cả xe vỗ tay. Bà cụ lau nước mắt:
— Thằng bé ngày nào chạy dưới mưa giờ lớn thật rồi.
Nam đứng trước ông Hùng, nghẹn ngào:
— Con chưa bao giờ quên câu bác nói. Khi nào lớn, gặp người cần giúp thì hãy giúp họ.
Ông Hùng nhận bó hoa.
— Vậy con đã nghĩ sẽ làm gì chưa?
Nam mỉm cười:
— Con muốn học thêm để làm thầy giáo.
— Vì sao?
— Vì có những đứa trẻ không cần ai cho tiền. Chúng chỉ cần một người tin rằng chúng có thể bước tiếp.
Ông Hùng gật đầu, mắt đỏ hoe.
— Tốt lắm.
Vài năm sau nữa, ông Hùng nghỉ lái xe. Ngày cuối cùng, nhiều hành khách quen đến chào ông. Nam cũng có mặt, lúc này đã là một người thầy trẻ.
Ông Hùng ngồi sau vô lăng, bàn tay vuốt nhẹ lên thành xe.
— Bác cứ thấy trống trải thế nào ấy — ông nói.
Nam cười:
— Vì ngày mai bác không còn ai để gọi “lên xe đi con” nữa.
Ông Hùng nhìn cậu:
— Còn con? Dạo này dạy học thế nào?
— Vui lắm bác ạ. Nhưng có một học sinh làm con nhớ tới mình ngày trước.
— Hoàn cảnh khó khăn à?
Nam gật đầu.
— Em ấy thường nghỉ học vì phải phụ người thân bán hàng. Nhà cách lớp khá xa.
Ông Hùng hỏi:
— Con định làm gì?
Nam lấy trong túi ra một chiếc vé xe tháng.
— Con đã mua cho em ấy rồi.
Ông Hùng nhìn chiếc vé, đôi mắt bỗng nhòe đi.
Nam đặt nó vào tay ông.
— Bác xem giúp con, tấm vé này có giống tấm vé năm xưa không?
Ông Hùng cười, giọng run run:
— Giống. Nhưng tấm vé năm xưa chỉ đưa một cậu bé đến trường. Tấm vé này có thể đưa nhiều thế hệ đi xa hơn.
Sáng hôm sau, Nam đứng chờ gần cây cầu cũ.
Một cậu học sinh nhỏ bé xuất hiện, trên vai đeo chiếc cặp sờn. Khi nhìn thấy Nam, cậu rụt rè hỏi:
— Thầy gọi em ra đây có việc gì ạ?
Nam đưa chiếc vé cho cậu.
— Từ hôm nay em không cần đi bộ đến lớp nữa.
Cậu bé nhìn chiếc vé rồi lập tức lắc đầu:
— Nhà em không có tiền trả đâu ạ.
Nam mỉm cười.
Trong khoảnh khắc ấy, cậu như nhìn thấy chính mình của nhiều năm trước, toàn thân ướt sũng, đứng nép ngoài cửa xe, vừa hy vọng vừa sợ hãi.
Nam cúi xuống, dịu dàng nói:
— Thầy không hỏi tiền.
Cậu bé vẫn do dự:
— Nhưng em không thể nhận miễn phí mãi được.
Nam nhìn về phía con đường dài trước mặt.
— Khi nào lớn, em gặp một người cần giúp thì hãy giúp họ. Coi như hôm nay thầy cho em mượn một tấm vé. Sau này em trả lại cho người khác.
Chiếc xe dừng trước mặt hai thầy trò.
Cửa trước từ từ mở ra.
Nam đặt tay lên vai cậu bé, nói bằng giọng ấm áp:
— Lên xe đi em.
Cậu bé bước lên.
Nam đứng dưới đường, nhìn chiếc xe lăn bánh về phía trước. Qua ô cửa kính, cậu thấy đứa trẻ quay lại vẫy tay, đôi mắt sáng lên niềm hy vọng.
Ở phía bên kia cầu, ông Hùng đang đứng lặng lẽ quan sát. Ông không gọi Nam, cũng không bước tới. Ông chỉ mỉm cười khi hiểu rằng tấm vé của mình cuối cùng đã được trả lại.
Không phải bằng tiền.
Không phải bằng những món quà đắt giá.
Mà bằng một cánh cửa khác vừa được mở ra cho một đứa trẻ đang cần cơ hội.
Cuộc đời đôi khi giống như một chuyến xe dài. Có người may mắn bước lên bằng tấm vé đã chuẩn bị sẵn. Có người phải chạy theo trong mưa, vừa chạy vừa sợ mình bị bỏ lại.
Nhưng chỉ cần một người chịu dừng lại, mở cửa và nói: “Lên xe đi”, con đường phía trước của một con người có thể thay đổi mãi mãi.
Lòng tốt chân thành không khiến người nhận trở nên nhỏ bé. Nó trao cho họ sức mạnh để đứng dậy, trưởng thành và tiếp tục trao đi.
Bởi một tấm vé có thể kết thúc sau một chuyến xe.
Nhưng tình người có thể đi qua nhiều thế hệ.
‼️‼️‼️Lưu ý cuối cùng dành cho người đọc: Nội dung truyện ngắn trên chỉ mang tính giải trí, hư cấu. Tất cả tình tiết, cốt truyện không chỉ trích, xúc phạm bất cứ cá nhân, tổ chức nào. Đây chỉ là truyện ngắn và không phải là một sự kiện, tin tức báo chí.