Ánh nắng chiều vàng vọt hắt qua khe cửa gỗ mục nát của căn nhà cấp bốn, nơi mùi thuốc bắc nồng nặc quyện chặt với mùi ẩm mốc của những mảng tường bong tróc. Trên chiếc giường tre ọp ẹp, ông Hòa nằm đó, gương mặt hốc hác, hơi thở khò khè đứt quãng như một ngọn đèn dầu sắp cạn, đôi mắt mờ đục nhìn trân trân lên trần nhà. Lan quỳ sụp dưới chân bà Hiền, đôi bàn tay gầy gò bám chặt lấy gấu áo dài sang trọng của người đàn bà đối diện, nước mắt chảy dài thành vệt trên khuôn mặt xanh xao vì thiếu ngủ.
Bà Hiền đứng đó, tách biệt hoàn toàn với không gian tồi tàn này bằng bộ áo dài lụa tơ tằm và chiếc vòng ngọc trai lấp lánh trên cổ, gương mặt bà đầy vẻ ghê tởm như thể không khí nơi đây đang làm bẩn lá phổi quý tộc của bà. Thay vì những tráp lễ rồng phượng hay cau trầu thắm thiết cho một buổi dạm ngõ, bà thong thả đặt lên chiếc bàn gỗ xỉn màu một bát cơm trắng ngắt, bên trên cắm vẻn vẹn một quả trứng luộc sơ sài.
Tiếng gốm chạm vào mặt bàn gỗ khô khốc vang lên một nhịp khô khốc, xé toạc sự im lặng đầy u uất trong căn nhà nhỏ. Bà Hiền nhếch mép, đôi môi tô son đỏ chót uốn cong thành một nụ cười nửa miệng đầy cay độc, ánh mắt bà rực lên vẻ đắc thắng của kẻ bề trên đang ban phát sự bố thí.
“Thắp nén hương cho tổ tiên nhà cô đi, để họ chứng giám xem cái phúc phần của cô lớn đến mức nào khi được tôi hạ mình sang đây,” bà Hiền cất giọng, âm thanh sắc lẻm như dao cạo cứa vào lòng người nghe.
“Bảo với họ là nhà họ Trần tôi đại xá thiên hạ nên mới rước cái ‘giống’ này về, chứ hạng con gái chưa cưới đã có bầu, chưa qua cửa đã ngửa tay xin danh phận như cô thì ở làng này người ta đem gọt đầu bôi vôi từ lâu rồi.”
Mẹ Lan run rẩy gượng dậy từ góc bếp, đôi bàn tay đầy vết chai sần bám vào cạnh bàn để giữ thăng bằng, giọng bà lạc đi vì uất nghẹn: “Bà thông gia… sao bà lại nói những lời cạn tình như thế? Các con nó lỡ dại, nhưng đứa trẻ là giọt máu nhà bà…”
Bà Hiền cười khẩy, tiếng cười chói tai vang vọng trong gian buồng hẹp, bà gạt phắt lời nói của mẹ Lan bằng một cái xua tay đầy miệt thị. “Thông gia? Ai là thông gia với nhà các người? Nhìn lại cái hang ổ này đi, các người định dùng cái thai để đào mỏ nhà tôi, để đổi đời đúng không? Đừng có mơ rước dâu linh đình, tiền trăm triệu sính lễ tôi thà mang đi cúng chùa còn hơn bố thí cho hạng người dễ dãi.”
Bà tiến lại gần chiếc giường nơi ông Hòa đang nằm, dùng ánh mắt đầy khinh bỉ nhìn người đàn ông đang thoi thóp, giọng mỉa mai đến tột cùng: “Ông Hòa ạ, ông nằm đấy mà xem con gái ông giỏi giang thế nào, nó dùng ‘vốn tự có’ để bẫy con trai tôi, giờ định bắt nhà tôi đổ vỏ hộ chắc? Thôi thì lá rách ít đùm lá rách nát, tôi ban cho cái đám cưới chui lủi này là để tích đức cho đời, có bát cơm quả trứng này là còn nể mặt đứa bé, chứ không tôi đã để nó tự sinh tự dưỡng rồi.”
Lan nghẹn đắng nơi cổ họng, nỗi đau đớn và nhục nhã dâng lên tận đỉnh điểm, cô ngước nhìn người phụ nữ mà cô từng kính trọng gọi là bác, giọng run rẩy nhưng đầy uất ức: “Bác… bác nói vậy mà nghe được sao? Cháu và anh Thành yêu nhau chân thành, đứa bé là kết quả của tình yêu, cháu chưa bao giờ màng đến một đồng tiền nào của nhà bác!”
*
“Yêu? Trên đời này chỉ có kẻ nghèo mới mang tình yêu ra làm bia đỡ đạn cho sự hư hỏng và tính toán,” bà Hiền quát lên, gương mặt bà trở nên méo mó vì sự kiêu ngạo. “Cô không có giá, nên lễ vật của cô cũng chỉ đáng giá một nghẻo cơm này thôi, ăn đi cho khỏe mà lo làm dâu, nhà tôi không nuôi loại rảnh rỗi, vào cửa rồi thì liệu mà làm lụng bù vào cái danh dự mà cô đã làm vấy bẩn nhà tôi.”
Cả căn nhà như chìm trong một bầu không khí đặc quánh sự thù hận và khinh rẻ, mẹ Lan chỉ biết ôm ngực khóc không thành tiếng, còn Lan nhìn bát cơm cắm quả trứng – biểu tượng của sự tang tóc và sỉ nhục – mà lòng lạnh giá như băng. Sự áp bức lên đến cao trào khi bà Hiền hất hàm ra lệnh cho Lan phải quỳ xuống lạy bát cơm đó để "tạ ơn", một hành động chà đạp lên nhân phẩm cuối cùng của một con người.
Đúng lúc bà Hiền đang tận hưởng cảm giác của một kẻ chiến thắng, đứng trên đỉnh cao của sự giàu sang để giày xéo những kẻ thấp kém, thì chiếc điện thoại đời mới trong túi xách bà đổ chuông liên hồi. Tiếng nhạc chuông vui nhộn vang lên lạc lõng giữa căn nhà u ám, bà Hiền thong thả lấy máy ra, nụ cười vẫn còn vương trên môi khi thấy số của con trai mình.
“Alo, Thành à? Mẹ đang ở nhà ‘vợ’ con đây, đang dạy cho chúng nó biết lễ độ và vị trí của mình ở đâu,” bà Hiền nói với giọng điệu ngọt ngào giả tạo. Tuy nhiên, đầu dây bên kia không phải tiếng Thành, mà là một giọng nói xa lạ, lạnh lùng và đầy khẩn trương khiến nụ cười trên mặt bà cứng đờ rồi tan biến trong tích tắc.
“Bà là người nhà của anh Trần Chí Thành? Chúng tôi gọi từ bệnh viện tỉnh, có một vụ tai nạn liên hoàn trên quốc lộ, con trai bà bị thương cực kỳ nghiêm trọng khi đang lái xe đón đoàn chuyên gia.” Tiếng người nhân viên y tế vang lên như một bản án tử hình, “Hiện tại bệnh nhân bị đa chấn thương, mất máu quá nhiều và cần phẫu thuật gấp, nhưng bệnh viện đang cháy nhóm máu hiếm Rh-, chúng tôi cần người hiến máu ngay lập tức!”
*
Bà Hiền khuỵu xuống sàn nhà đất ẩm thấp, chiếc điện thoại suýt rơi khỏi tay, gương mặt bà trắng bệch không còn một giọt máu, sự kiêu ngạo mới đây thôi đã biến mất, thay vào đó là sự hoảng loạn tột độ. “Cứu… cứu con tôi với! Bao nhiêu tiền tôi cũng trả! Một tỷ, mười tỷ tôi cũng chi, xin các ông hãy cứu lấy nó!” bà gào lên trong điện thoại, nước mắt dàn dụa làm nhòe cả lớp phấn đắt tiền.
“Đây không phải chuyện tiền bạc, thưa bà, tiền của bà không mua được nhóm máu này trong vòng 30 phút tới đâu,” giọng bên kia trở nên gắt gỏng vì sự cấp bách. “Nếu không có người hiến máu tương thích ngay bây giờ, tim bệnh nhân sẽ ngừng đập do sốc mất máu, bà hãy mau chóng tìm người thân có cùng nhóm máu đến đây ngay!”
Bà Hiền quay sang nhìn Lan và mẹ cô với ánh mắt van lơn, nhưng bà chợt nhớ ra cả dòng họ Trần chỉ có mình Thành mang nhóm máu quái ác ấy, bà tuyệt vọng đập đầu xuống đất. Lúc này, mẹ Lan bước lại gần, bà nhìn người đàn bà đang thảm hại dưới chân mình bằng một ánh mắt vừa xót thương vừa nghiêm nghị, giọng bà trầm xuống nhưng đầy sức nặng.
“Bà Hiền, bà có biết vì sao ông nhà tôi đổ bệnh nặng thế này, nằm thoi thóp chờ ngày ra đi không?” Mẹ Lan chỉ tay về phía người chồng đang nằm trên giường, “Ba tháng trước, có một người gặp nạn cần máu hiếm để cứu mạng, ông nhà tôi đã bất chấp tuổi già và sức yếu để hiến máu cứu người ta, chính vì thế mà cơ thể ông ấy suy kiệt hoàn toàn, không thể gượng dậy được nữa.”
Bà Hiền ngước lên, đôi mắt mờ đi vì nước mắt, chưa kịp hiểu ý nghĩa của câu nói thì mẹ Lan đã bồi thêm một đòn chí mạng vào sự định kiến của bà: “Và con Lan nhà tôi… nó mang hoàn toàn nhóm máu của bố nó. Nhóm máu Rh- mà bà đang coi là rác rưởi, là 'loại con gái không có giá' đó, lại chính là người duy nhất trên đời này có thể cứu được con trai bà lúc này đấy.”
Lời nói của mẹ Lan như một luồng điện chạy dọc sống lưng bà Hiền, khiến bà chết trân tại chỗ, sự mỉa mai của số phận thật quá tàn nhẫn khi đặt mạng sống của báu vật nhà bà vào tay kẻ mà bà vừa dẫm đạp không thương tiếc. Người mà bà bảo là "không có giá", người mà bà ban cho bát cơm quả trứng để nhục mạ, giờ đây lại chính là chiếc phao cứu sinh duy nhất cho dòng dõi nhà họ Trần.
Bà Hiền lao đến ôm lấy chân Lan, không còn chút liêm sỉ nào của một phu nhân giàu có, bà khóc lóc van xin: “Lan ơi, bác lạy con, bác sai rồi! Con cứu anh Thành đi, bác sẽ cho con tất cả, nhà cửa, xe cộ, bác sẽ tổ chức đám cưới lớn nhất tỉnh này cho con! Xin con đừng chấp nhặt lời người già, cứu lấy chồng con đi!”
Lan đứng dậy, cô nhìn bát cơm quả trứng trên bàn lần cuối, rồi nhìn người đàn bà đang quỳ dưới chân mình với một sự bình thản đến lạ lùng. Cô không còn khóc, nỗi đau đã tôi luyện thành một sự kiên định cứng cỏi trong ánh mắt, cô gạt tay bà Hiền ra một cách dứt khoát nhưng không hề thô lỗ.
“Bát cơm quả trứng này, bác hãy cầm về đi, nhà cháu nghèo nhưng không đến mức phải ăn sự sỉ nhục của người khác để sống,” Lan nói, giọng cô vang lên thanh thoát và mạnh mẽ. “Con đi cứu anh Thành không phải vì cái danh phận hão huyền hay khối tài sản kết xù của nhà bác, con đi vì đứa bé trong bụng con cần có bố, và vì bố con luôn dạy rằng: mạng người là quan trọng nhất, dù người đó có là kẻ thù đi chăng nữa.”
Trên chiếc xe cấp cứu lao vun vút về phía bệnh viện, Lan ngồi im lặng, gương mặt cô tái nhợt nhưng đôi môi mím chặt, trong khi bà Hiền ngồi bên cạnh cứ liên tục lẩm bẩm những lời cầu nguyện và hối lỗi trong vô vọng. Cô cảm nhận được sự chuyển động nhỏ bé trong bụng, như một lời nhắc nhở rằng cô phải sống, phải mạnh mẽ để bảo vệ mầm sống này khỏi những tư tưởng hẹp hòi và độc ác đã bủa vây mẹ nó bấy lâu nay.
Tại bệnh viện, cuộc chạy đua với tử thần diễn ra vô cùng căng thẳng trong ánh đèn hành lang lạnh lẽo, Lan nằm trên giường bệnh cạnh phòng phẫu thuật, nhìn những giọt máu đỏ thẫm của mình chảy qua ống dẫn để đi vào cơ thể Thành. Mỗi giọt máu đi đi là một phần sức lực của cô mất đi, nhưng cô thấy lòng mình thanh thản vô cùng, bởi cô đang dùng sự bao dung để đối đãi với sự ích kỷ, dùng sự sống để hồi đáp lại sự khinh miệt.
Sau nhiều giờ đồng hồ nghẹt thở, bác sĩ bước ra khỏi phòng mổ, tháo chiếc khẩu trang đẫm mồ hôi và thông báo Thành đã qua cơn nguy kịch nhờ lượng máu kịp thời. Bà Hiền quỵ xuống hành lang bệnh viện, lần này là vì nhẹ nhõm, nhưng khi bà nhìn sang phía Lan – lúc này đang được mẹ dìu ra với gương mặt xanh xao như tờ giấy – bà không dám ngẩng đầu lên nhìn thẳng vào mắt cô.
Một tuần sau, một đoàn xe sang trọng đỗ kín đầu ngõ nhỏ dẫn vào nhà Lan, bà Hiền dẫn đầu với những tráp lễ thượng hạng nhất, tiền vàng, trang sức và trầu cau được bày biện vô cùng trang trọng. Bà bước vào căn nhà cấp bốn, nơi ông Hòa đã tỉnh táo hơn đôi chút sau khi được bệnh viện hỗ trợ điều trị theo lệnh của Thành, bà quỳ sụp trước cửa, đầu cúi sát đất trước mặt gia đình Lan.
Mẹ Lan đứng ở cửa, bà không ngăn cản hành động đó của bà Hiền, bà nhìn bát cơm quả trứng hôm nọ vẫn còn nằm im lìm trên bàn thờ, rồi bình thản lên tiếng: “Bà Hiền ạ, bát cơm này chúng tôi vẫn giữ, không phải để thù hận, mà để nhắc nhở chúng tôi rằng: danh dự của con người không nằm ở số tiền trong ngân hàng, mà ở cách họ đối xử với nhau khi hoạn nạn. Bà mang lễ vật đến đây, chúng tôi nhận cho các con, nhưng bà hãy nhớ một điều.”
“Lan nó sẽ về nhà bà làm dâu, nhưng nó không phải là người của nhà bà, nó là người của gia đình chúng tôi gửi gắm qua đó để mang lại chút hơi ấm tình người cho cái dinh thự lạnh lẽo ấy,” mẹ Lan nói, ánh mắt bà rực sáng sự tự tôn. “Nó bước vào nhà bà không phải vì bà 'ban ơn', mà vì nó là người duy nhất đủ bao dung để chấp nhận một người mẹ chồng đã từng định tước đoạt cả nhân phẩm của nó.”
Bà Hiền chỉ biết cúi gục đầu, bài học về sự kiêu ngạo và định kiến đã khiến bà phải trả giá bằng một nỗi hổ thẹn sẽ đeo bám bà suốt cả cuộc đời, mỗi khi nhìn thấy con dâu, bà sẽ lại nhớ về bát cơm quả trứng của ngày hôm ấy. Lan từ trong buồng bước ra, cô nắm chặt tay mẹ mình, nhìn về phía Thành đang đứng chờ ngoài xe với ánh mắt yêu thương và hối lỗi, cô biết hành trình phía trước sẽ còn nhiều khó khăn để thay đổi tư duy của một gia đình hào môn.
Nhưng Lan không còn sợ hãi nữa, cô bước đi hiên ngang trên con đường làng quen thuộc, lòng tự nhủ rằng sự tôn trọng không bao giờ có được bằng cách cầu xin, mà phải được xác lập bằng giá trị của chính bản thân mình. Đứa trẻ trong bụng cô sẽ được sinh ra trong một thế giới mà mẹ nó đã tự tay đập tan những xiềng xích của định kiến, để nó hiểu rằng: chỉ có tình thương và lòng vị tha mới là thứ tài sản thực sự bền vững qua thời gian.
Kết thúc câu chuyện là hình ảnh ngôi nhà cũ của ông Hòa được sửa sang lại khang trang, nhưng bát cơm và quả trứng ngày ấy vẫn được Lan giữ lại trong một góc nhỏ như một lời nhắc nhở về quá khứ. Thành bây giờ đã hoàn toàn bình phục, anh yêu thương và trân trọng vợ hơn bao giờ hết, còn bà Hiền đã trở thành một người bà hiền hậu, luôn cố gắng bù đắp cho những lỗi lầm xưa cũ bằng sự thành tâm hối cải. Chân lý cuối cùng vẫn luôn đúng: gieo nhân nào thì gặt quả nấy, và lòng bao dung chính là phương thuốc thần kỳ nhất để chữa lành mọi vết thương tâm hồn.
LƯU Ý: Tất cả nội dung câu chuyện trên chỉ mang tính chất giải trí, hư cấu. Không khuyến khích và cổ xúy bất cứ hành vi nào. Mọi sự trùng hợp chỉ là ngẫu nhiên và không mang tính chất xúc phạm cá nhân, hay tập thể nào.