Ánh nắng chiều vàng vọt, hanh hao hắt qua ô cửa sổ mục nát của căn nhà cấp bốn cũ kỹ, nơi mùi thuốc bắc nồng nặc quyện chặt lấy không gian u uất. Trên chiếc giường gỗ ọp ẹp, ông Hòa nằm đó, gương mặt hốc hác, hơi thở đứt quãng như một ngọn đèn trước gió, chỉ còn chút sức tàn để chứng kiến cảnh con gái mình bị người ta chà đạp. Lan quỳ sụp dưới chân bà Hiền, đôi vai gầy run lên bần bật theo từng nhịp nấc nghẹn, nước mắt cô thấm đẫm vạt áo cũ sờn. Bà Hiền, người mẹ chồng tương lai, đứng sừng sững giữa gian nhà tồi tàn như một pháo đài của sự giàu sang và lòng dạ hẹp hòi.
Bà Hiền không mang theo lễ tráp rồng phượng, chẳng có đôi trà thơm hay cặp rượu đỏ khởi đầu cho một mối lương duyên, mà thay vào đó là một sự sỉ nhục lạnh lùng đến tàn nhẫn. Bà đặt mạnh lên chiếc bàn gỗ xỉn màu một bát cơm trắng ngần, bên trên cắm một quả trứng luộc vụng về – hình ảnh của một sự bố thí dành cho kẻ thấp kém hoặc một nghi thức đưa tiễn người quá cố. Đôi môi tô son đỏ chót của bà nhếch lên thành một đường cong khinh bỉ, đôi mắt sắc lẹm như dao cạo quét qua khắp lượt căn phòng rách nát.
“Thắp nén hương cho tổ tiên nhà cô đi, để họ biết đường mà phù hộ cho cái giống ‘mèo mả gà đồng’ như cô có nơi nương tựa,” bà Hiền rít qua kẽ răng, giọng nói lanh lảnh như tiếng kim loại va vào nhau. “Bảo với họ là nhà họ Trần tôi đại xá thiên hạ nên mới rước cái loại này về, chứ ở cái đất này, ngữ như cô chỉ đáng đem đi trôi sông cho sạch nước. Cưới xin gì tầm này? Có bầu trước khi đặt chân qua cửa nhà tôi thì chỉ xứng đáng nhận bấy nhiêu đây lễ vật thôi, đừng có mà mơ mộng hão huyền.”
Mẹ Lan, một người đàn bà lam lũ cả đời vì chồng con, run rẩy định tiến lên để bảo vệ danh dự cho con gái nhưng bà Hiền đã gạt phắt đi bằng một cái phẩy tay đầy ghê tởm.
Bà ta chỉnh lại chiếc vòng ngọc trai sáng loáng trên cổ, thứ trang sức dường như càng làm tôn lên sự kệch cỡm của một linh hồn đã khô héo tình người. “Bà thông gia định nói gì? Định đòi sính lễ tiền trăm triệu, vàng đeo trĩu cổ à? Nhìn lại con gái bà đi, chưa cưới đã ‘ngửa tay’ xin danh phận, chưa về làm dâu đã bôi tro trát trấu vào mặt cha mẹ.”
“Cái loại con gái dễ dãi như nó, thấy con trai tôi giàu có là lập tức ‘bẫy’ bằng cái bụng, nhà tôi rước về là để tích đức cho đời, để con tôi không mang tiếng ác thôi,” bà Hiền tiếp tục tuôn ra những lời độc địa, mỗi câu chữ như một nhát roi quất vào lòng tự trọng của hai mẹ con Lan. “Có bát cơm quả trứng này là còn nể mặt cái thai đang hành hạ con trai tôi, chứ không tôi đã để nó tự sinh tự dưỡng ngoài vỉa hè rồi. Nhìn cái nhà này xem, chuột chạy không có lỗ chui mà còn bày đặt đòi cao sang.”
Bà Hiền tiến lại gần giường ông Hòa, nhìn cái người đàn ông đang thoi thóp ấy bằng một ánh mắt không chút xót thương, chỉ có sự mỉa mai cay nghiệt. “Ông Hòa ạ, ông nằm đấy mà mở mắt ra xem con gái ông giỏi giang thế nào, nó mang cả cái nghèo cái hèn sang làm ô uế dòng họ Trần nhà tôi đấy. Thôi thì lá rách ít đùm lá rách nát, tôi ban cho nó một cái đám cưới chui lủi, coi như làm phúc. Ông chết đi cũng nên ngậm cười vì con gái ông tìm được cái 'chỗ dựa' to như núi, dù nó phải bò bằng đầu gối mà vào cửa.”
Lan nghẹn đắng nơi cổ họng, uất ức lên đến đỉnh điểm khiến cô không thể im lặng thêm được nữa, cô ngước đôi mắt đỏ hoe nhìn người đàn bà trước mặt. “Bác… bác nói vậy mà nghe được sao? Cháu và anh Thành yêu nhau chân thành, đứa bé này là kết quả của tình yêu, không phải là công cụ để cháu đánh đổi bất cứ điều gì.” Giọng cô run rẩy nhưng chứa đựng một nỗi đau thấu trời xanh, một sự phản kháng yếu ớt trước cường quyền của đồng tiền và định kiến xã hội.
“Yêu?” Bà Hiền bật cười khanh khách, tiếng cười vang lên chói tai trong căn nhà u tối, đầy sự giễu cợt. “Trên đời này chỉ có kẻ nghèo, kẻ rách nát mới mang tình yêu ra làm bia đỡ đạn cho sự hư hỏng và tham lam. Cô không có giá trị, nhân phẩm của cô đã mất từ lúc cô cởi áo trước mặt con trai tôi, nên lễ vật của cô cũng chỉ đáng giá một nghẻo cơm này thôi. Ăn đi cho khỏe mà lo về làm dâu, nhà tôi không nuôi loại rảnh rỗi chỉ biết nằm chờ sung rụng đâu!”
*
Sự xung đột đẩy cao trào lên tột độ khi bà Hiền hất hàm ra hiệu cho Lan phải ăn bát cơm sỉ nhục đó ngay trước mặt người cha đang hấp hối của mình. Đó không phải là sự quan tâm, đó là sự nô dịch hóa tâm hồn, là cách bà ta khẳng định vị thế chủ tớ ngay từ trước khi hôn lễ diễn ra. Không gian như đặc quánh lại bởi sự độc địa, bởi những lời mỉa mai châm biếm sâu cay khiến người ta nghẹt thở.
Đúng lúc bà Hiền đang đắc ý nhất, đang say sưa trong cái cảm giác quyền lực của kẻ có tiền thì chiếc điện thoại trong túi xách Hermes đắt tiền của bà đổ chuông liên hồi, phá tan bầu không khí u uất. Là số của Thành – đứa con trai duy nhất, niềm tự hào và cũng là điểm yếu duy nhất của bà. Bà Hiền vội vàng nghe máy, gương mặt vẫn còn nét hung ác chưa kịp tan: “Alo, Thành à? Mẹ đang ở nhà ‘vợ’ con đây, đang dạy cho chúng nó biết lễ độ và vị trí của mình…”
Nhưng đầu dây bên kia không phải tiếng Thành, mà là một giọng nói xa lạ, lạnh lùng và đầy sát khí của định mệnh. “Bà là người nhà chủ nhân số điện thoại này? Chúng tôi gọi từ bệnh viện tỉnh. Con trai bà gặp tai nạn liên hoàn trên đường cao tốc khi đang đi đón một đoàn chuyên gia quan trọng cho dự án bất động sản của tập đoàn. Hiện tình trạng cực kỳ nguy kịch, mất máu quá nhiều nhưng kho máu của bệnh viện đang cạn kiệt, nhất là nhóm máu hiếm Rh-.”
Bà Hiền như bị sét đánh ngang tai, toàn thân nhũn ra, chiếc điện thoại suýt rơi khỏi đôi bàn tay đang run rẩy. Thành có nhóm máu cực hiếm, cả dòng họ Trần chỉ có mình nó thừa hưởng gen lặn đó, một đặc điểm sinh học mà bà từng tự hào là "dòng máu quý tộc" giờ đây lại trở thành án tử hình treo lơ lửng. “Cứu… cứu con tôi với! Bao nhiêu tiền tôi cũng trả! Một tỷ, mười tỷ tôi cũng chi ra ngay lập tức!” Bà gào lên trong điện thoại, sự kiêu ngạo biến mất, chỉ còn lại bản năng của một con thú bị dồn vào đường cùng.
“Đây không phải chuyện tiền bạc, thưa bà. Máu hiếm không thể mua bằng tiền khi không có người hiến ngay lập tức,” giọng bác sĩ vang lên đầy thực tế và tàn nhẫn. “Chúng tôi cần người hiến máu có cùng nhóm máu Rh- ngay lập tức trong vòng 30 phút tới. Nếu không có nguồn máu bổ sung để phẫu thuật khẩn cấp, tim bệnh nhân sẽ ngừng đập do sốc mất máu. Bà hãy mau chóng tìm người thân có cùng nhóm máu đến đây!”
*
Bà Hiền khuỵu xuống sàn nhà đầy cát bụi của căn nhà mà bà vừa chê bai là rách nát, đôi mắt vô hồn nhìn vào khoảng không. Lúc này, mẹ Lan nhìn vào Lan, rồi nhìn bà Hiền đang run lẩy bẩy như một con chó nhỏ dưới cơn mưa lạnh. Bà mẹ của Lan tiến lại gần, giọng bà nhẹ nhàng nhưng đanh thép, mỗi lời nói như một cái tát ngược lại vào sự phù phiếm của bà Hiền: “Bà Hiền, bà có biết vì sao ông nhà tôi đổ bệnh nặng thế này, đến mức nằm thoi thóp không thể gượng dậy được không?”
“Vì cách đây 3 tháng, có một vụ tai nạn xe khách ở đầu làng, ông ấy đã hiến máu cứu một người qua cơn nguy kịch mặc dù sức khỏe vốn dĩ đã rất yếu. Và con Lan nhà tôi… nó mang hoàn toàn nhóm máu của bố nó. Nhóm máu hiếm Rh- mà bà đang tuyệt vọng tìm kiếm để cứu con trai quý báu của mình đấy.” Câu nói của mẹ Lan như một gáo nước lạnh tạt thẳng vào linh hồn đang chao đảo của bà Hiền, khiến bà ta chết trân tại chỗ.
Kẻ mà bà vừa sỉ nhục là "rẻ rách", là "không có giá", là "loại con gái dễ dãi", giờ đây lại chính là chiếc phao cứu sinh duy nhất, là vị thần hộ mệnh nắm giữ sợi dây sinh mệnh của đứa con trai mà bà yêu hơn cả mạng sống. Sự trớ trêu của định mệnh đã đảo ngược hoàn toàn thế cờ, đặt kẻ bề trên vào vị trí của một kẻ cầu xin hèn mọn. Bà Hiền ngước nhìn Lan, đôi môi run rẩy không nói nên lời, sự kiêu ngạo đã bị thực tế nghiền nát thành tro bụi.
Lan không một chút do dự, không một chút tính toán thiệt hơn hay để thù riêng che mờ lý trí. Cô đứng dậy, dùng ống tay áo lau khô những giọt nước mắt uất ức, nhìn thẳng vào người đàn bà vừa lăng mạ mình bằng một ánh mắt trong trẻo nhưng đầy sức mạnh. “Bát cơm này, bác hãy cầm về đi. Con đi cứu anh Thành không phải vì cái danh phận hào nhoáng hay đống tài sản nhà bác, mà vì đứa con trong bụng con cần bố, và vì bố con dạy rằng: mạng người là quan trọng nhất, oán thù nên cởi không nên buộc.”
Cô quay sang hôn nhẹ lên trán người cha đang nằm đó, như một lời hứa rằng cô sẽ sống tốt, rồi cùng mẹ nhanh chóng hướng ra cửa. Bà Hiền lảo đảo chạy theo sau, trông bà ta lúc này thật thảm hại với bộ quần áo đắt tiền dính đầy bụi bẩn và gương mặt nhòe nhoẹt phấn son. Tại bệnh viện, cuộc chạy đua với tử thần diễn ra trong không khí căng thẳng đến nghẹt thở. Lan nằm trên giường bệnh, từng giọt máu đỏ tươi từ cánh tay xanh xao của cô chảy vào túi lọc, để rồi được truyền thẳng vào cơ thể đang lịm đi của Thành.
Gương mặt Lan ngày càng tái nhợt vì cô vốn dĩ đang mang thai và sức khỏe không được tốt, nhưng ánh mắt cô vẫn kiên định lạ thường. Bà Hiền đứng bên ngoài phòng cấp cứu, nhìn qua ô cửa kính, lần đầu tiên trong đời bà thấy sợ hãi một điều gì đó hơn cả việc mất tiền – đó là sự cắn rứt lương tâm. Bà nhìn thấy sự bao dung vĩ đại của một người con gái mà bà đã coi khinh, thấy được giá trị của một con người không nằm ở kim cương đeo trên cổ mà nằm ở dòng máu ấm áp đang chảy để cứu lấy người khác.
Ca phẫu thuật thành công rực rỡ, Thành qua cơn nguy kịch nhờ lượng máu kịp thời của Lan. Một tuần sau, khi nắng sớm đã dịu dàng hơn, một cảnh tượng lạ lùng diễn ra tại cổng căn nhà cấp bốn ngoại ô. Bà Hiền, người đàn bà chưa từng cúi đầu trước ai, giờ đây quỳ sụp xuống giữa nền đất, phía sau bà là những người giúp việc mang theo trầu cau têm cánh phượng, những lễ vật trang trọng nhất, quý giá nhất cùng những xấp tiền được đặt ngay ngắn trong khay đồng.
Bà không còn rít qua kẽ răng, không còn mỉa mai châm biếm, mà thay vào đó là tiếng nấc nghẹn của sự hối lỗi chân thành. “Chị thông gia… con Lan… cho tôi xin lỗi. Tôi là kẻ mù quáng, là kẻ ác đức. Xin hãy cho tôi được đón Lan về bằng sự tôn trọng cao nhất, xin hãy cho tôi cơ hội được bù đắp những lỗi lầm mà tôi đã gây ra.” Bà dập đầu xuống đất, những hạt ngọc trai trên cổ va vào đá vỡ vụn, như biểu tượng cho sự sụp đổ của những giá trị phù phiếm mà bà từng tôn thờ.
Mẹ Lan đứng ở cửa, bình thản nhìn người đàn bà đang phủ phục dưới chân mình. Bà không đắc thắng, cũng không vội vàng tha thứ, giọng bà vang lên đều đều nhưng thấm thía: “Bà Hiền ạ, bát cơm quả trứng hôm nọ chúng tôi vẫn để nguyên trên bàn thờ tổ tiên. Nó sẽ mãi ở đó như một lời nhắc nhở rằng danh dự của một con người không bao giờ nằm ở số dư tài khoản ngân hàng, mà ở cách họ đối xử với nhau khi một người đang đứng bên bờ vực thẳm.”
“Con Lan nó sẽ về nhà bà làm dâu, nhưng không phải vì nó ham giàu hay vì bà ‘ban ơn’ cho nó một danh phận. Nó về đó vì nó là người duy nhất đủ bao dung, đủ nhân hậu để bước vào cái gia đình vốn dĩ đã khô héo tình người từ lâu của bà. Nó sẽ là người thắp lại ngọn lửa ấm áp cho nhà họ Trần, nhưng bà phải nhớ, chỉ cần một lần nữa bà coi thường nó, tôi sẽ là người dắt nó đi, dù có phải nghèo khổ cả đời.” Mẹ Lan dứt lời, quay lưng vào trong, để lại bà Hiền trong sự im lặng của sự hối hận muộn màng.
Thành hồi phục thần tốc và ngay khi có thể đi lại, anh đã quỳ bên giường ông Hòa để xin lỗi và cảm ơn. Đám cưới của họ diễn ra sau đó không lâu, không phải là một "đám cưới chui lủi" như bà Hiền từng đe dọa, mà là một buổi lễ trang trọng và ấm cúng nhất vùng. Lan bước đi trong bộ váy cưới trắng tinh khôi, tay cầm bó hoa hồng trắng, gương mặt rạng rỡ hạnh phúc. Cô không nhìn vào những sính lễ tiền tỷ mà nhìn vào ánh mắt của Thành – một ánh mắt đầy sự biết ơn và yêu thương sâu sắc.
Bà Hiền đứng đó, lặng lẽ nhìn con dâu, trong lòng bà hiểu rằng bài học về sự kiêu ngạo và định kiến đã khiến bà phải trả giá bằng sự hổ thẹn suốt đời. Từ đó về sau, bà thay đổi hoàn toàn, trở thành một người mẹ chồng hiền hậu, luôn chăm sóc và bảo vệ Lan trước mọi lời ra tiếng vào của xã hội thượng lưu. Lan đã dùng sự bao dung của mình để thay đổi cả một gia tộc, bắt đầu bằng việc yêu cầu sự tôn trọng tuyệt đối và xây dựng một tổ ấm dựa trên tình người thực sự.
Câu chuyện về bát cơm quả trứng và dòng máu hiếm trở thành một giai thoại trong vùng, nhắc nhở mọi người về luật nhân quả và giá trị thực sự của con người. Hạnh phúc cuối cùng đã mỉm cười với Lan, khi cô thấy cha mình dần bình phục, thấy chồng mình khỏe mạnh và đứa con sắp chào đời trong một môi trường đầy ắp sự trân trọng. Kết thúc có hậu không chỉ là một đám cưới linh đình, mà là sự thức tỉnh của những linh hồn đã từng lầm đường lạc lối trong bóng tối của đồng tiền và lòng kiêu hãnh cực đoan.