Anh cả đòi ở lại cúng cơm cho bố mỗi ngày, sự hiếu thảo đột ngột của anh làm tôi sinh nghi nên đã lắp camera giấu kín quanh nhà

Gió hanh hao của những ngày chớm đông thổi qua gian nhà ngói ba gian cũ kỹ, làm tiếng lá chuối khô ngoài vườn xào xạc. Bố mất vừa tròn ba tuần. Ngôi nhà vốn đầy ắp tiếng ho của ông nay chỉ còn lại sự im lìm, lạnh lẽo. Trưa hôm đó, sau buổi lễ cúng tuần, khi họ hàng đã về hết, anh Thành – anh cả của tôi – bất ngờ nán lại. Anh ngồi trầm ngâm bên phản gỗ, nhìn lên di ảnh bố rồi quay sang bảo tôi:

“Chú Toàn này, từ nay để anh ở lại đây. Anh muốn mỗi ngày tự tay thắp hương, cúng cơm cho bố chu đáo. Bản thân anh trước đây bôn ba, chưa làm tròn chữ hiếu, giờ muốn bù đắp.”

Lời đề nghị của anh Thành khiến tôi lặng người, nhưng thay vì cảm động, lòng tôi lại gợn lên một nỗi hoài nghi lớn. Anh Thành vốn là người thực tế, nếu không muốn nói là thực dụng. Từ ngày cưới vợ rồi dọn lên thành phố lập nghiệp, số lần anh về thăm bố đếm chưa hết đầu ngón tay. Ngay cả khi bố đổ bệnh nằm một chỗ, một tay tôi và vợ chăm sóc, anh cũng chỉ gửi chút tiền rồi viện cớ công việc bận rộn để vắng mặt. Sự hiếu thảo đột ngột và tha thiết này của anh làm tôi không khỏi sinh nghi. Liệu có phải anh đang nhắm đến mảnh đất hương hỏa này, hay ngôi nhà cổ có giá trị mà bố để lại?

Để tìm câu trả lời và tự bảo vệ mình trước những toan tính có thể xảy ra, ngay ngày hôm sau, tôi đã âm thầm mua ba chiếc camera giấu kín nhỏ bằng chiếc cúc áo. Nhân lúc anh Thành ra ngoài có việc, tôi khéo léo lắp một chiếc ẩn sau bức đại tự trên bàn thờ, một chiếc khuất sau kẽ tủ chè phòng khách và chiếc còn lại hướng thẳng ra khoảnh sân trước. Mọi dữ liệu đều được kết nối trực tiếp vào điện thoại của tôi. Tôi tự nhủ, nếu anh có ý đồ xấu với tài sản của bố, tôi sẽ có bằng chứng để nói chuyện phải quấy.

Những ngày đầu tiên, qua màn hình điện thoại, tôi thấy anh Thành thực hiện đúng như lời đã hứa. Sáng nào anh cũng dậy từ năm giờ, quét tước nhà cửa sạch sẽ, nấu một bát cơm trắng tinh tươm dâng lên bàn thờ bố. Anh đứng trước di ảnh rất lâu, khói hương nghi ngút, gương mặt anh trầm tư, đượm buồn.

Cao trào của sự nghi ngờ trong tôi lên đến đỉnh điểm vào đêm thứ mười. Khoảng một giờ sáng, điện thoại của tôi rung lên báo có chuyển động ở khu vực phòng khách. Tôi bật dậy, tim đập thình thịch, nhanh chóng mở ứng dụng camera. Trên màn hình điện thoại, dưới ánh đèn vàng mờ ảo của bàn thờ, bóng anh Thành lúi húi tìm kiếm cái gì đó. Anh quỳ thụp xuống bên cạnh chiếc rương gỗ cũ của bố – nơi ngày xưa ông vẫn dùng để đựng những cuốn sách chữ Nho và vài kỷ vật gia đình. Anh Thành run rẩy lôi từ đáy rương ra một chiếc hộp sắt hoen gỉ.

“Đúng rồi! Anh ta đang tìm gia sản hoặc giấy tờ nhà đất!” – Tôi siết chặt nắm tay, lòng cay đắng vì nghĩ dự cảm của mình đã đúng. Tôi định lao ngay sang nhà cũ để bắt quả tang, nhưng lý trí bảo tôi phải nhìn tiếp xem anh sẽ làm gì.

Anh Thành mở chiếc hộp sắt.

Mắt tôi dán chặt vào màn hình điện thoại, hơi thở dồn dập trong bóng tối gian buồng ngủ của hai vợ chồng. Trên màn hình, chiếc hộp sắt hoen gỉ đã được anh Thành mở ra. Trái với suy đoán của tôi về những xấp giấy tờ đất đai hay những chỉ vàng lấp lánh, thứ anh tôi lấy ra chỉ là một cuốn sổ tay bọc da sờn góc và một chiếc phong bì dày cộp màu nâu cũ kỹ.

Anh Thành nâng niu cuốn sổ như một báu vật, ngón tay thô ráp của anh khẽ vuốt dọc theo hàng chữ viết tay ngoài bìa. Từ góc độ của chiếc camera giấu sau kẽ tủ chè, tôi thấy rõ bả vai anh khẽ run lên. Anh run rẩy mở phong bì, rút ra một xấp tiền polymer còn khá mới, mệnh giá đều là những tờ hai trăm nghìn. Anh không đếm tiền, mà chỉ lặng lẽ lấy từ túi áo mình ra một xấp tiền khác, cẩn thận xếp chung vào rồi bỏ lại vào phong bì.

“Anh làm cái gì thế này?” – Tôi thầm thì trong cổ họng, lòng ngổn ngang hàng vạn câu hỏi.

Anh Thành ngồi bệt xuống nền gạch hoa sứt mẻ, tựa lưng vào chân phản gỗ. Anh lật từng trang của cuốn sổ tay. Qua làn khói hương mỏng manh chưa tan hết trên bàn thờ, tôi thấy những giọt nước mắt lăn dài trên gương mặt khắc khổ, đầy nếp nhăn của người anh cả vốn luôn tỏ ra cứng rắn, lạnh lùng. Anh khóc không thành tiếng, từng cái nấc nghẹn ngào khiến lồng ngực anh phập phồng.

Hơn nửa tiếng đồng hồ trôi qua, anh Thành cứ ngồi như thế, đọc đi đọc lại những trang giấy úa màu. Sau đó, anh cẩn thận gói ghém mọi thứ lại, đặt chiếc hộp sắt vào đúng vị trí cũ dưới đáy rương, phủ lên trên bằng những cuốn sách chữ Nho bụi bặm rồi khóa rương lại như chưa từng có chuyện gì xảy ra. Anh đứng dậy, bước đến trước bàn thờ bố, vái ba vái dài rồi mới tắt đèn, lẳng lặng đi về phía gian phản Tây để ngủ.

Đêm đó, tôi mất ngủ hoàn toàn. Tiếng thở đều của vợ bên cạnh càng làm cho không gian trở nên ngột ngạt. Đầu óc tôi quay cuồng với những suy đoán. Nếu anh Thành muốn chiếm đoạt tài sản, tại sao anh lại bỏ thêm tiền vào đó? Cuốn sổ tay kia chứa đựng điều gì mà có thể khiến một người đàn ông ngoài bốn mươi, vốn nổi tiếng khô khan và thực tế như anh, phải rơi lệ giữa đêm khuya?

Sáng hôm sau, tôi cố tình sang nhà cũ sớm hơn thường lệ. Tiết trời chớm đông mù mịt sương, từng đợt gió lạnh luồn qua kẽ áo. Khi tôi bước vào sân, anh Thành đã dậy từ bao giờ. Anh đang đứng quét sân, tiếng chổi tre loẹt xoẹt trên nền gạch đỏ nghe quen thuộc đến lạ kỳ. Thấy tôi, anh dừng tay, quệt mồ hôi trên trán rồi cười hiền:

“Toàn sang sớm thế chú? Anh vừa nấu xong nồi cơm, định tí nữa thắp hương cho bố xong thì gọi vợ chồng chú sang ăn sáng cùng luôn.”

Tôi nhìn sâu vào mắt anh, cố tìm kiếm một dấu vết của sự gian dối hay lén lút, nhưng ánh mắt anh Thành chỉ có sự mệt mỏi và một nỗi buồn sâu thẳm. Hai quầng thâm dưới mắt chứng tỏ anh cũng đã có một đêm không ngủ.

“Vâng, em tiện đường ghé qua xem anh ở một mình có thiếu thốn gì không.” – Tôi hờ hững đáp, giọng nói không giấu nổi sự xa cách.

“Không thiếu gì đâu chú. Ở đây yên tĩnh, anh thấy lòng mình thanh thản hơn trên phố nhiều.” – Anh Thành vừa nói vừa quay người bước vào trong nhà, chuẩn bị mâm cơm cúng.

Nhìn bóng lưng có phần còng xuống của anh, lòng tôi thắt lại. Tôi quyết định giữ im lặng, tiếp tục theo dõi qua camera để tìm hiểu xem rốt cuộc bí mật mà anh đang che giấu là gì. Sự tò mò trộn lẫn với lòng nghi kị khiến tôi không thể ngồi yên.

Ba ngày tiếp theo trôi qua trong sự yên bình giả tạo. Anh Thành vẫn chu đáo cơm nước, hương khói cho bố không sót bữa nào. Tôi thì như một kẻ rình rập, chốc chốc lại mở điện thoại ra kiểm tra ứng dụng camera, nhưng anh không hề chạm vào chiếc rương gỗ thêm một lần nào nữa.

Đến chiều ngày thứ mười bốn kể từ khi bố mất, bước ngoặt câu chuyện xảy ra khi vợ tôi từ chợ về, nét mặt hớt hải, gọi giật giọng tôi vào buồng trong:

“Anh Toàn ơi, em nghe mấy bà ở đầu ngõ kháo nhau, dạo này thấy có mấy người lạ mặt, trông như chủ nợ cứ lảng vảng ở đại lý phân bón trên phố của anh Thành. Có khi nào anh ấy vỡ nợ rồi về đây tính kế bán đất của bố không anh?”

Lời vợ như mồi lửa đốt cháy đống củi khô nghi ngờ trong lòng tôi. Tôi lập tức liên kết sự việc này với chiếc hộp sắt đêm hôm trước. Đúng rồi, chắc chắn anh ta đang túng quẫn nên mới tìm đến những kỷ vật của bố, hoặc có thể trong chiếc rương đó có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mà bố giấu kỹ!

Không thể chịu đựng thêm được nữa, tôi đợi đến tối muộn, khi anh Thành nhắn tin bảo rằng anh ra ngoài có chút việc gặp người bạn cũ ở làng bên. Nhận được tin, tôi lập tức lao sang ngôi nhà cổ. Khóa cửa gian chính không khóa, anh Thành chỉ khép hờ. Tôi đẩy cửa bước vào, tim đập liên hồi như trống trận.

Tôi đi thẳng đến chiếc rương gỗ ở góc phòng khách. Đôi bàn tay tôi run rẩy khi chạm vào ổ khóa cũ. Bố tôi lúc sinh thời không bao giờ khóa chặt chiếc rương này, ông chỉ móc hờ chiếc khóa đồng như một thói quen. Tôi nhấc khóa ra, mở nắp rương, mùi gỗ mục và mùi giấy cũ xộc thẳng vào mũi. Tôi lục tìm dưới đáy rương, dưới những cuốn sách chữ Nho, và lôi chiếc hộp sắt hoen gỉ ra ngoài.

Đặt chiếc hộp lên bàn thờ dưới ánh đèn dầu leo lắt, tôi mở nắp. Cuốn sổ tay bọc da và chiếc phong bì nâu nằm im lìm ở đó. Tôi run rẩy rút cuốn sổ ra trước. Trang đầu tiên đập vào mắt tôi là nét chữ viết tay nắn nót, quen thuộc của bố: “Nhật ký gia đình – Để lại cho các con của bố.”

Tôi lật vội ra những trang gần cuối, trang viết vào khoảng thời gian ba năm trước, khi tôi bắt đầu gom tiền mua đất xây nhà riêng trên thị trấn. Dòng chữ của bố hiện rõ:

“Ngày... tháng... năm...

Thằng Toàn bảo nó muốn mua mảnh đất trên thị trấn để ra ở riêng cho thuận tiện công việc. Nhìn con xoay xở vất vả, lòng tôi đau như cắt mà lực bất tòng tâm, tiền dưỡng già chẳng có bao nhiêu. Hôm nay, thằng Thành trên thành phố về. Nó lén dúi vào tay tôi một bọc tiền lớn, bảo là tiền nó để dành được, nhờ tôi đứng tên cho thằng Toàn mượn để mua đất. Nó dặn đi dặn lại: ‘Bố tuyệt đối đừng nói là tiền của con. Tính chú Toàn tự ái cao, lại hay nghĩ ngợi, nếu biết tiền của anh cả thì chú ấy thà đi vay lãi chứ không nhận đâu. Bố cứ bảo là tiền tiết kiệm của bố mẹ ngày xưa để lại’. Thằng Thành là anh cả, lúc nào cũng nghĩ cho em như thế, tôi vừa mừng vừa thương…”

Nước mắt tôi đột ngột trào ra, nhòe đi cả dòng chữ của bố. Tôi bàng hoàng lật tiếp sang những trang sau.

“Ngày... tháng... năm...

Thằng Thành dạo này bàn công việc làm ăn gặp khó khăn, đại lý phân bón bị người ta nợ tiền không trả được. Thế mà tháng nào nó cũng gửi về cho tôi một khoản, bảo là tiền thuốc men cho tôi và tiền phụ thêm cho vợ chồng thằng Toàn chăm sóc tôi. Nó bảo nó là trai trưởng, không về kề cận chăm nom được thì phải lo phần kinh tế, không để em trai phải chịu thiệt thòi một mình. Tôi biết nó đang gồng gánh nhiều lắm, tóc nó bạc đi nhiều rồi…”

Tôi rụng rời tay chân, cuốn sổ suýt nữa rơi khỏi tay. Hóa ra, số tiền lớn mà bố đưa cho vợ chồng tôi ngày trước để mua đất, số tiền giúp chúng tôi có được cơ ngơi như ngày hôm nay, không phải là tài sản tích cóp của bố, mà chính là những giọt mồ hôi nước mắt của anh Thành! Vậy mà suốt bấy lâu nay, tôi luôn nghĩ anh ích kỷ, chỉ biết vun vén cho bản thân trên thành phố, bỏ mặc bố cho vợ chồng tôi chăm sóc.

Tôi mở chiếc phong bì màu nâu ra. Bên trong là xấp tiền polymer và một tờ giấy có nét chữ thô kệch của anh Thành mới viết gần đây: “Tiền gửi trả nợ cho đại lý phân bón tháng này. Còn thiếu một ít nữa, cố gắng thắt lưng buộc bụng là đủ. Tuyệt đối không được đụng vào ngôi nhà của bố mẹ, đây là nơi chú Toàn và các cháu lưu giữ kỷ niệm.”

“Tôi đã làm cái gì thế này?” – Tôi tự tát mạnh vào mặt mình, nỗi ân hận dâng lên nghẹn đắng nơi cổ họng. Tôi đã nghi ngờ người anh ruột thịt của mình, người đã âm thầm hy sinh, bảo bọc cho tôi từ phía sau mà không hề nửa lời kể công. Tôi nhìn lên ba chiếc camera giấu kín trong nhà, cảm thấy chúng như những con mắt quái dị đang giễu cợt sự ích kỷ, nhỏ nhen của chính mình.

Tôi vội vàng cất mọi thứ trở lại vị trí cũ, đóng chiếc rương gỗ lại mà lòng nặng trĩu. Tôi bước ra hiên nhà, ngồi thụp xuống bậc thềm gạch, gục đầu vào hai đầu gối. Gió đêm sương muối lạnh buốt nhưng không lạnh bằng nỗi hổ thẹn đang cào xé tâm can tôi.

Khoảng mười một giờ đêm, tiếng bước chân mệt mỏi vang lên từ cổng. Anh Thành đi bộ vào, chiếc áo khoác gió đã sờn cũ, gương mặt hốc hác dưới ánh trăng muộn. Thấy tôi ngồi ở hiên, anh giật mình, rồi nhanh chóng bước tới, giọng lo lắng:

“Toàn? Sao muộn thế này chú chưa về ngủ với vợ con? Ngồi đây sương xuống ốm ra thì sao?”

Tôi ngước nhìn anh, đôi mắt đỏ hoe, nước mắt lại chực trào ra. Anh Thành thấy tôi khóc thì cuống quýt, ngồi thụp xuống cạnh tôi, nắm lấy vai tôi:

“Có chuyện gì thế chú? Vợ chồng lục đục à? Hay công việc có vấn đề gì? Nói anh nghe xem nào!”

Sự quan tâm chân thành, mộc mạc của anh như một cú hích đánh sập chút tự trọng cuối cùng trong tôi. Tôi nghẹn ngào, giọng run rẩy:

“Anh... Em xin lỗi anh... Em là một thằng khốn nạn, một thằng em tồi tệ!”

Anh Thành ngơ ngác, nhíu mày: “Chú nói cái gì thế? Tự nhiên lại mắng mình như vậy?”

Tôi rút điện thoại ra, mở ứng dụng camera rồi đưa cho anh xem. Tôi chỉ tay lên bức đại tự, sau kẽ tủ chè:

“Em đã lắp camera giấu kín để theo dõi anh. Vì em nghĩ... em nghĩ anh đột ngột đòi ở lại cúng cơm cho bố là để tìm giấy tờ nhà đất, để chiếm đoạt ngôi nhà này. Em đã thấy anh mở chiếc rương của bố vào đêm hôm nọ. Và tối nay, em đã lén mở chiếc hộp sắt ra... Em đã đọc cuốn nhật ký của bố rồi, anh cả ơi!”

Không gian rơi vào một khoảng lặng tờ mờ. Anh Thành nhìn màn hình điện thoại, rồi nhìn lên những vị trí tôi chỉ. Gương mặt anh thoáng qua một chút ngỡ ngàng, rồi một nụ cười khổ, bao dung hiện lên trên môi. Anh không hề tức giận, không hề mắng chửi tôi. Anh chỉ thở dài một tiếng, vỗ mạnh vào vai tôi:

“Cái thằng này... Chú lớn đùng ra rồi, làm bố trẻ con rồi mà sao vẫn suy nghĩ bồng bột thế?”

“Anh... Sao anh không nói gì với em? Số tiền mua đất ngày trước, rồi tiền thuốc men cho bố hằng tháng... Sao anh lại gánh vác một mình rồi để em hiểu lầm anh?” – Tôi khóc nấc lên, bấu chặt lấy tay áo anh.

Anh Thành ngẩng đầu nhìn lên bầu trời đêm xa xăm, giọng anh trầm xuống, ấm áp:

“Nói ra để làm gì hả chú? Anh là anh cả. Ngày mẹ mất sớm, bố một mình nuôi hai anh em ăn học. Lúc anh lập nghiệp trên phố, bố đã dồn hết những đồng tiền cuối cùng cho anh. Anh đi xa, không thể ngày ngày bế ẵm, sắc thuốc cho bố lúc ông đổ bệnh, tất cả đều đổ lên vai vợ chồng chú. So với sự vất vả, thức khuya dậy sớm của chú thím hằng ngày, thì chút tiền bạc của anh có thấm thía gì đâu? Anh chỉ nghĩ, anh có chút sức mọn thì đỡ đần chú phần kinh tế. Anh giấu vì anh biết chú tự trọng cao, nếu biết tiền của anh, chú sẽ không nhận, rồi lại đi vay mượn người ngoài, gánh thêm nợ nần thì khổ cả gia đình.”

Anh dừng lại một chút, quay sang nhìn tôi, ánh mắt rưng rưng:

“Còn về chuyện đại lý phân bón trên phố, đúng là dạo này anh gặp khó khăn thật. Người ta mua chịu nhiều quá chưa đòi được. Nhưng anh xoay xở được, anh vừa sang gặp người bạn cũ để gia hạn thêm thời gian giao hàng, mọi chuyện ổn thỏa cả rồi. Anh muốn ở lại đây cúng cơm cho bố một phần vì muốn tìm lại sự thanh thản, phần vì anh muốn tự mình thắp hương tạ lỗi với bố vì những năm tháng qua anh mải mê kiếm tiền mà ít về bên ông... Chứ anh cần gì cái nhà, mảnh đất này hả Toàn? Anh em mình là khúc ruột trên khúc ruột dưới, bố mất rồi, anh chỉ còn có chú là người thân ruột thịt thôi.”

Lời nói của anh Thành như dòng nước ấm áp dội vào lòng tôi, gột rửa đi mọi sự ích kỷ, nhỏ nhen và đố kỵ bấy lâu nay. Tôi ôm chầm lấy anh, hai anh em ôm nhau khóc giữa sân nhà cổ, giống như những ngày thơ ấu khi chúng tôi còn là những đứa trẻ được bố che chở dưới mái nhà tranh.

Ngày hôm sau, tôi tự tay tháo dỡ hết ba chiếc camera giấu kín, ném chúng đi như một cách vứt bỏ sự hoài nghi ích kỷ trong lòng. Tôi bàn với vợ, rút một phần tiền tiết kiệm của hai vợ chồng, đem sang đưa cho anh Thành để anh kịp xoay vòng vốn cho đại lý phân bón. Ban đầu anh nhất quyết không nhận, nhưng khi tôi kiên quyết: “Ngày trước anh giúp em không quản ngại, giờ anh gặp khó khăn, anh không cho em giúp thì anh không coi em là em trai nữa!”, anh mới mỉm cười, rơm rớm nước mắt gật đầu đồng ý.

Mùa đông năm ấy tuy lạnh, nhưng ngôi nhà ba gian của bố lúc nào cũng ấm áp khói hương và rộn rã tiếng cười. Vợ chồng tôi hằng ngày nấu cơm đem sang ăn cùng anh cả. Sự hiểu lầm tai hại đã khép lại, nhưng nó lại mở ra một bài học vô giá về tình thâm cốt nhục. Sự hy sinh thầm lặng và lòng vị tha của anh Thành đã dạy cho tôi hiểu rằng: Trong cuộc sống, đôi khi những gì mắt thấy tai nghe chưa chắc đã là toàn bộ sự thật, chỉ có lòng tốt thuần túy và tình yêu thương chân thành mới là sợi dây bền chặt nhất để gắn kết con người, giữ vững đạo lý gia đình truyền thống của người Việt Nam.