Ánh sáng từ những ngọn nến trắng trên bàn thờ hắt lên gương mặt hốc hác của ông nội, tạo nên những mảng sáng tối nhập nhằng như chính cuộc đời đầy bí mật của ông. Không khí trong căn từ đường nhà họ Trịnh đặc quánh mùi nhang khói và cả mùi của sự toan tính, khi những kẻ mang danh máu mủ đang nhìn nhau bằng ánh mắt của những con thú săn mồi. Bố tôi đứng lặng lẽ ở một góc khuất, bộ quần áo công nhân sờn cũ của ông lạc lõng giữa những bộ vest đen đắt tiền và những chiếc váy lụa là của gia đình chú út.
Chú út – Trịnh Minh – bước tới trước ban thờ với dáng vẻ của một vị hoàng đế vừa đăng quang, tay cầm nén nhang nhưng mắt lại liếc xéo về phía bố tôi. Chú nở một nụ cười nửa miệng, vẻ đắc thắng không chút che giấu hiện rõ trên khuôn mặt bóng bẩy nhờ những năm tháng hưởng thụ trên mồ hôi nước mắt của người khác. Với chú, cái chết của ông nội không phải là một nỗi đau, mà là một thủ tục cuối cùng để hợp thức hóa khối tài sản khổng lồ mà chú đã sớm coi là vật trong túi.
"Kìa anh cả, sao cứ đứng chết trân ở đó như bức tượng thế kia, vào thắp cho ông già nén nhang đi chứ?" Chú út cất giọng lanh lảnh, đầy sự cợt nhả khiến những người họ hàng xung quanh bắt đầu xì xào bàn tán. Chú cố tình nhấn mạnh hai chữ "anh cả" như một lời nhắc nhở cay nghiệt về vị thế thấp kém của bố tôi trong dòng họ này. Một người con của vợ lẽ, một kẻ bị gạt ra khỏi lề của sự giàu sang, nay lại xuất hiện trong ngày phân chia lợi ích.
Bố tôi không đáp, ông lẳng lặng bước lên, đôi bàn tay thô ráp run rẩy cầm lấy nén nhang, cúi đầu thật thấp trước linh cữu của người cha đã cả đời lạnh nhạt với mình.
Ánh mắt ông trĩu nặng một nỗi buồn không tên, không phải vì tiếc của cải, mà vì sự bẽ bàng của tình thân bị đem ra cân đo đong đếm. Trong lúc đó, thím út đứng cạnh lại bồi thêm một câu mỉa mai bằng giọng mũi chua ngoa: "Anh cả đi viếng ông mà tay không thế kia à, ít ra cũng phải có vòng hoa cho nó ra dáng chứ, hay là nghèo đến mức tiền mua hoa cũng phải chắt bóp?"
Tiếng cười rộ lên khe khẽ từ phía những người họ hàng xu nịnh, những kẻ vốn luôn biết cách chọn phe để hưởng sái chút lộc lá từ nhà chú út. Bố tôi vẫn im lặng, sự nhẫn nhịn của ông như một bức tường đá cũ kỹ trước những con sóng dữ dội của sự khinh khi. Ông chỉ muốn làm tròn đạo hiếu, rồi rời khỏi nơi đầy rẫy những hơi thở nồng nặc mùi tiền bạc và sự giả tạo này càng sớm càng tốt.
Ngay khi bố tôi vừa quay lưng định bước ra cửa, chú út đột ngột gọi giật lại, giọng điệu chuyển sang sự ban phát lộ liễu: "Ấy chết, tôi quên mất, ông già trước khi đi có để lại cho anh một 'di sản' quý giá lắm đấy." Chú út vừa nói vừa cúi xuống gầm bàn thờ, lôi ra một chiếc ba lô vải màu xanh rêu cũ kỹ, bạc phếch và đầy bụi bặm. Chiếc ba lô ấy trông giống như rác rưởi giữa căn phòng rực rỡ ánh đèn chùm và đồ nội thất gỗ lim.
"Đây, bố bảo là anh vốn thích những thứ hoài niệm, nên cái đống đồng nát này là hợp với anh nhất!" Chú út ném mạnh chiếc ba lô về phía bố tôi, khiến nó rơi bịch xuống nền gạch đá hoa cương, bụi bay lên mù mịt. Chú cười lớn, tiếng cười sảng khoái và độc địa vang vọng khắp gian phòng, như thể vừa thực hiện được một cú hạ nhục ngoạn mục nhất cuộc đời mình. "Cầm lấy mà về làm kỷ niệm, coi như ông già cũng không quên đứa con rơi này!"
*
Thím út cũng che miệng cười khẩy, liếc nhìn chiếc ba lô như nhìn một túi rác: "Đúng đấy anh cả ạ, nhà em giữ căn biệt thự với mấy mẫu đất này cũng mệt lắm, trông nom vất vả cực kỳ. Anh cầm cái ba lô kia cho nhẹ người, vừa sức với cái nghèo của anh hơn." Sự sỉ nhục đã lên đến đỉnh điểm khi những người xung quanh bắt đầu chỉ trỏ vào chiếc ba lô cũ, coi đó là bằng chứng cho sự ghẻ lạnh của ông nội đối với bố tôi đến tận lúc lâm chung.
Bố tôi cúi xuống, chậm rãi nhặt chiếc ba lô lên, đôi mắt ông thoáng qua một tia dao động nhưng rồi lại lặn mất tăm trong sự điềm đĩnh thường nhật. Ông không một lời oán thán, không một cái liếc nhìn đáp trả, chỉ đơn giản khoác nó lên vai, dáng hình gầy gò của ông đổ dài dưới bóng hoàng hôn đang buông xuống ngoài sân. Ông bước đi, để lại sau lưng những tiếng cười mỉa mai và những ánh mắt đầy sự thỏa mãn của những kẻ tự cho mình là kẻ thắng cuộc.
Về đến căn nhà cấp bốn lụp xụp ở ngoại thành, bố tôi đặt chiếc ba lô lên chiếc bàn gỗ đã lung lay bốn chân, cả nhà tôi vây quanh trong sự im lặng nặng nề. Mẹ tôi thở dài, nhìn chiếc ba lô cũ kỹ mà lòng thắt lại vì xót thương cho chồng, bà định nói lời an ủi nhưng cổ họng đắng ngắt không thốt nên lời. Tôi nhìn bố, thấy đôi mắt ông trong bóng tối của căn nhà không có ánh đèn chùm lại sáng lên một cách lạ kỳ, như thể ông đang cảm nhận được một hơi ấm nào đó từ kỷ vật cuối cùng.
Khi bố kéo khóa chiếc ba lô, một mùi ẩm mốc xen lẫn mùi giấy cũ xộc vào mũi, nhưng sâu bên trong không phải là quần áo rách hay những thứ rác rưởi như chú út đã nói. Bố tôi lôi ra một bọc vải đỏ được gói ghém cực kỳ cẩn thận, tay ông run rẩy mở từng lớp vải, tiết lộ những tờ giấy khổ lớn đã ố vàng theo thời gian. Khi tờ giấy đầu tiên hiện ra với dòng chữ "Giấy chứng nhận quyền sở hữu", cả nhà tôi đều nín thở, bầu không khí trở nên đông đặc lại.
Đó không phải là một, mà là hàng loạt sổ đỏ cũ cùng một tờ di chúc viết tay bằng mực tàu đen thẫm, nét chữ cứng cỏi của ông nội hiện rõ trên nền giấy. Nội dung bên trong khiến mẹ tôi phải bám chặt vào thành bàn để khỏi ngã khuỵu vì bàng hoàng: Toàn bộ căn nhà và hai mảnh đất mà chú út đang huênh hoang nắm giữ, thực chất chỉ là đứng tên hộ dưới dạng quản lý tạm thời. Người thừa kế hợp pháp và duy nhất toàn bộ điền sản, kể cả những tài sản bí mật khác, chính là Trịnh Hải – bố tôi.
*
Trong tờ di chúc, ông nội viết với những lời lẽ đầy hối lỗi và sâu sắc: "Ta biết Minh nó tâm thuật bất chính, tham lam vô độ, nếu đưa ngay tài sản cho con, nó sẽ tìm cách hãm hại gia đình con để chiếm đoạt. Ta để nó đứng tên danh nghĩa để nó tự bộc lộ bản chất, và để con có thời gian sống bình yên. Khi ta nhắm mắt, chiếc ba lô này sẽ là câu trả lời cuối cùng cho lòng trung hậu của con." Những dòng chữ như những nhát dao đâm xuyên qua sự im lặng, hóa ra bấy lâu nay, sự ghẻ lạnh của ông nội lại là một lớp vỏ bọc bảo vệ tàn nhẫn nhưng đầy yêu thương.
Sáng hôm sau, khi chú út còn đang say sưa trong bữa tiệc mừng "thừa kế" tại căn biệt thự lớn, bố tôi xuất hiện với bộ quần áo chỉnh tề nhất mà ông có, cùng vị luật sư già vốn là bạn thân lâu năm của ông nội. Sự xuất hiện của bố tôi khiến chú út suýt sặc rượu, chú ta đứng phắt dậy, định tuôn ra những lời lăng mạ như mọi khi: "Anh lại đến đây xin xỏ gì à? Cái ba lô hôm qua chưa đủ cho anh bán đồng nát sao?"
Nhưng lần này, bố tôi không im lặng, ông nhìn thẳng vào mắt chú út, một ánh nhìn uy nghiêm mà chưa bao giờ chú thấy trước đây. Vị luật sư chậm rãi mở cặp táp, rút ra bản di chúc gốc và các giấy tờ liên quan, giọng ông vang lên đanh thép giữa sảnh đường: "Thưa ông Trịnh Minh, theo di chúc và các văn bản xác nhận quyền sở hữu thực tế, toàn bộ tài sản này thuộc về ông Trịnh Hải. Ông chỉ là người đứng tên hộ và nghĩa vụ của ông là bàn giao lại toàn bộ trong vòng 24 giờ."
Gương mặt chú út từ đỏ gay vì rượu bỗng chốc tái mét như xác không hồn, ly rượu vang trên tay rơi xuống sàn nhà, vỡ tan tành thành từng mảnh nhỏ, màu đỏ của rượu loang lổ như máu. Thím út đứng bên cạnh rú lên một tiếng thất thanh, đôi môi run rẩy không thốt nên lời, sự kiêu ngạo mới hôm qua giờ chỉ còn là một đống đổ nát của sự sợ hãi. "Không thể nào! Ông già lẩm cẩm rồi! Cái này là giả mạo!" Chú út gào lên trong tuyệt vọng, nhưng những con dấu đỏ chót trên giấy tờ là thứ thực tế không thể chối cãi.
Bố tôi bước tới, nhặt mảnh vỡ của ly rượu lên, đặt lên bàn rồi nhìn chú út với sự bao dung đầy cay đắng: "Chú nói đúng, chiếc ba lô đó nặng lắm, nặng vì tình thương của bố và nặng vì cái tội lỗi mà chú đã mang bấy lâu nay. Tôi không cần tiền để giàu sang, tôi chỉ cần sự công bằng cho mẹ tôi và cho những năm tháng tôi bị chú coi thường." Những lời nói đó như những gáo nước lạnh tạt thẳng vào mặt kẻ tham lam, khiến chú út khuỵu xuống sàn nhà, sự thảm hại hiện rõ trong từng hơi thở gấp gáp.
Sau sự kiện đó, gia đình tôi không chuyển hẳn vào căn biệt thự lộng lẫy kia để sống một cuộc đời xa hoa, mà bố tôi quyết định bán bớt một phần đất để làm từ thiện và sửa sang lại ngôi nhà cũ cho mẹ. Chú út sau một thời gian dài sống trong ảo tưởng giàu sang, giờ phải đối mặt với thực tế trắng tay và sự ghẻ lạnh của những kẻ từng xu nịnh mình. Tuy nhiên, bố tôi vẫn để lại cho chú một căn nhà nhỏ ở quê, không phải vì nghĩa vụ, mà vì ông muốn giữ lại chút tình người cuối cùng cho người em trai cùng cha khác mẹ đã lầm đường lạc lối.
Câu chuyện về chiếc ba lô cũ trở thành một giai thoại trong vùng, một bài học về lòng kiên nhẫn và giá trị đích thực của con người. Gia đình tôi sống những ngày tháng bình yên, không còn phải cúi đầu trước những lời mỉa mai, bởi chúng tôi hiểu rằng tài sản lớn nhất không phải là đất đai sổ đỏ, mà là lương tâm thanh thản. Ánh nắng ban mai của một ngày mới tràn vào căn nhà, ấm áp và rạng rỡ, như nụ cười hiền hậu của bố tôi khi nhìn thấy con cháu quây quần, một kết thúc thực sự có hậu cho những trái tim biết nhẫn nhịn và yêu thương.
LƯU Ý: Tất cả nội dung câu chuyện trên chỉ mang tính chất giải trí, hư cấu. Không khuyến khích và cổ xúy bất cứ hành vi nào. Mọi sự trùng hợp chỉ là ngẫu nhiên và không mang tính chất xúc phạm cá nhân, hay tập thể nào.