Ánh nắng chiều tà hắt qua khung cửa sổ cũ kỹ, rọi thẳng vào gương mặt khắc khổ của ông Thành, bố tôi. Ông đứng lặng lẽ trước hiên nhà, đôi mắt nhìn xa xăm về phía con đường dẫn đến dinh thự xa hoa của dòng họ Trịnh, nơi mà ông nội tôi vừa trút hơi thở cuối cùng. Không khí tang thương bao trùm, nhưng trong căn nhà đó, sự tham lam và lòng đố kỵ còn nồng nặc hơn cả mùi nhang khói.
Mẹ tôi khẽ chạm vào vai ông, giọng nghẹn ngào bảo ông chuẩn bị để sang thắp cho nội một nén nhang cuối cùng. Ông Thành chỉ gật đầu, sự im lặng của ông chứa đựng một nỗi đau thâm trầm của một người con luôn bị gạt ra khỏi lề gia đình chỉ vì mang danh nghĩa "con cùng cha khác mẹ". Dù cùng chung dòng máu, nhưng đối với bà nội kế và chú Út, bố tôi chẳng khác nào một kẻ ăn người ở cần được bố thí.
Vừa bước chân vào sảnh chính của nhà họ Trịnh, tiếng gào khóc phô trương của chú Út – Trịnh Gia Minh – đã dội vào tai chúng tôi. Chú ta mặc bộ đồ tang bằng lụa đắt tiền, nhưng đôi mắt thì ráo hoảnh, đang bận rộn chỉ tay năm ngón bảo người làm sắp xếp lại những lẵng hoa chia buồn của các đối tác lớn. Thấy bố tôi bước vào, chú ta ngừng bặt tiếng khóc giả tạo, môi nhếch lên một nụ cười nửa miệng đầy vẻ giễu cợt.
"Ồ, anh cả tới đấy à? Tôi cứ tưởng anh bận đi giao hàng thuê nên không kịp về nhìn mặt bố lần cuối chứ?" Chú Út lên tiếng, giọng vang vọng khắp gian phòng để chắc chắn rằng tất cả khách khứa đều nghe thấy. Những lời mỉa mai ấy như những mũi kim đâm vào lòng tự trọng của bố tôi, nhưng ông vẫn lẳng lặng bước đến trước linh cữu, quỳ xuống và cúi đầu thật thấp.
Bà nội kế ngồi trên chiếc ghế gỗ trắc, tay vê chuỗi hạt, đôi mắt sắc lẹm nhìn bố con tôi như nhìn những sinh vật lạ
. Bà ta hắng giọng: "Thành này, dù sao ông ấy cũng đi rồi, nợ nần tình nghĩa gì cũng xóa bỏ hết. Từ nay cái nhà này do thằng Minh làm chủ, anh có muốn cầu xin điều gì thì cứ bảo nó một tiếng, đừng để người ngoài cười vào mặt họ Trịnh là không biết dạy bảo con cái."
Bố tôi đứng dậy sau khi thắp hương, đôi mắt ông đỏ hoe nhưng giọng nói vẫn rất mực ôn hòa: "Con đến đây chỉ để tiễn biệt bố, không cầu xin gì cả." Câu nói vừa dứt, một tràng cười sảng khoái từ chú Út vang lên, phá tan bầu không khí trang nghiêm của đám tang. Chú ta bước lại gần, vỗ vỗ vào vai bố tôi bằng vẻ hạ cố đầy kinh tởm.
"Đúng là anh cả, lúc nào cũng cao thượng đến phát bệnh! Bố để lại cho tôi căn biệt thự này và hai mảnh đất vàng ở trung tâm thành phố, còn anh... anh có biết bố để lại gì cho anh không?" Chú Út ra hiệu cho tên trợ lý đứng gần đó. Hắn ta mang ra một cái ba lô vải cũ kỹ, sờn rách, thậm chí còn bám đầy bụi đất từ trong kho.
Chú Út cầm lấy cái ba lô, ném thẳng vào người bố tôi, tiếng khóa kéo va chạm vào ngực ông nghe "bộp" một tiếng khô khốc. "Đây! Bố nói cái này 'xứng tầm' với anh nhất. Một cái ba lô nát, chứa toàn những thứ rác rưởi của quá khứ. Bố cho anh đấy! Cầm lấy mà giữ lấy kỷ niệm, từ nay đừng có vác mặt đến đây đòi chia chác gì nữa!"
*
Tiếng cười của chú Út và đám tay chân thân cận vang lên lố lăng giữa tiếng nhạc đám ma buồn bã. Bố tôi cúi xuống, lẳng lặng nhặt cái ba lô lên, đôi bàn tay ông run rẩy vì xúc động chứ không phải vì sợ hãi. Ông không nhìn lại căn nhà lộng lẫy kia lấy một lần, chỉ lặng lẽ quay lưng bước đi trong bóng hoàng hôn đang dần tắt hẳn.
Về đến căn nhà cấp bốn chật hẹp của gia đình mình, bố tôi đặt cái ba lô lên bàn trà bằng gỗ ép đã mục cạnh. Cả nhà tôi vây quanh, không ai nói với ai lời nào, nỗi uất ức dâng lên đến tận cổ họng. Tôi nhìn cái ba lô rách nát kia mà lòng đau như cắt, chẳng lẽ cho đến lúc chết, ông nội vẫn nhẫn tâm với đứa con trai tội nghiệp này đến thế sao?
"Bố mở ra xem đi, dù là gì thì cũng là di vật của ông," tôi khẽ nói, dù trong lòng không hy vọng gì hơn ngoài vài bộ quần áo cũ. Bố tôi hít một hơi thật sâu, đôi tay thô ráp từ từ kéo sợi khóa đã rỉ sét. Một mùi giấy cũ và hơi ẩm mốc bốc lên, bên trong không có quần áo, chỉ có một xấp tài liệu được bọc kỹ trong nhiều lớp túi nilon chống thấm.
Khi lớp nilon cuối cùng được bóc ra, cả nhà tôi đều sững sờ đến nín thở. Đập vào mắt chúng tôi không phải là đống rác rưởi như lời chú Út nói, mà là một tập sổ đỏ cũ kỹ và một tờ giấy đại trà đã ngả vàng, nét mực vẫn còn rõ mồn một. Đó là di chúc viết tay của ông nội, có cả chữ ký chứng thực của luật sư riêng mà ông đã bí mật gặp trước khi lâm chung.
Mẹ tôi run rẩy đọc từng dòng chữ: "Toàn bộ tài sản gồm căn nhà chính và hai mảnh đất mà Trịnh Gia Minh đang đứng tên, thực chất chỉ là tài sản ủy thác đứng tên hộ trong thời gian Thành đi làm xa. Người thừa kế hợp pháp duy nhất tất cả bất động sản và cổ phần công ty họ Trịnh là con trai trưởng Trịnh Văn Thành." Bên dưới là một con dấu đỏ chói cùng những bằng chứng chứng minh chú Út đã âm mưu tẩu tán tài sản khi ông nội nằm trên giường bệnh.
*
Cảm giác kinh hoàng pha lẫn ngỡ ngàng bao trùm căn phòng nhỏ. Chúng tôi không thể tin được rằng ông nội đã sắp đặt một màn "kịch trung chi kịch" đầy ngoạn mục như thế này. Ông biết rõ tính cách tham lam của bà nội kế và chú Út, nên đã giả vờ chiều chuộng họ để bảo vệ bố tôi khỏi những âm mưu hãm hại trước khi ông qua đời, chờ đến phút cuối mới tung ra "đòn chí mạng".
Ngày hôm sau, tại buổi họp báo công bố di chúc chính thức của tập đoàn họ Trịnh, chú Út đang hớn hở chuẩn bị ký tên tiếp nhận chức chủ tịch điều hành. Chú ta ăn mặc bóng bẩy, miệng không ngớt lời ca ngợi sự sáng suốt của ông nội. "Bố tôi đã chọn đúng người để gửi gắm tương lai gia tộc, không như những kẻ chỉ biết làm thuê cuốc mướn..."
Cánh cửa phòng họp bật mở, bố tôi bước vào trong bộ vest đen lịch lãm mà tôi đã ép ông mua từ lâu. Theo sau ông là vị luật sư trung thành của ông nội. Sự xuất hiện của ông khiến cả khán phòng xôn xao. Chú Út đập bàn đứng phắt dậy, mặt đỏ gay: "Anh đến đây làm gì? Cái ba lô rác kia chưa đủ làm anh tỉnh ngộ à? Bảo vệ đâu, đuổi kẻ không có phận sự này ra ngoài!"
Vị luật sư nhẹ nhàng đẩy gọng kính, đặt tập hồ sơ từ cái ba lô cũ lên bàn chủ tọa. "Thưa ông Gia Minh, người không có phận sự ở đây có lẽ là ông. Theo di chúc hợp pháp và các chứng từ ủy thác tài sản được ông nội quá cố ký kết, ông chỉ là người trông coi hộ. Hiện tại, ông Trịnh Văn Thành mới là chủ nhân thực sự của 100% tài sản này. Và đây là lệnh thu hồi quyền đứng tên hộ đã được tòa án phê duyệt."
Mặt chú Út từ đỏ chuyển sang trắng bệch, rồi tím tái như người không còn giọt máu. Chú ta lắp bắp: "Không... không thể nào! Lão già đó đã lú lẫn rồi! Cái ba lô đó... cái ba lô đó chỉ toàn rác thôi mà!" Chú ta điên cuồng lao đến định giằng lấy xấp giấy tờ, nhưng đã bị các nhân viên an ninh ngăn lại. Sự thật phũ phàng phơi bày trước mắt bao nhiêu ống kính máy quay.
Bố tôi bước lại gần, nhìn thẳng vào mắt đứa em cùng cha khác mẹ đã luôn khinh rẻ mình. Giọng ông trầm và đanh thép: "Gia Minh, rác rưởi hay là kho báu, không nằm ở vẻ bề ngoài của cái túi, mà nằm ở nhân cách của người cầm nó. Bố đã cho chú cơ hội cuối cùng để sống tử tế trong đám tang của ông, nhưng chú đã chọn cách ném đi lòng tự trọng của mình."
Bà nội kế từ phía sau chạy tới, quỳ sụp xuống chân bố tôi, khóc lóc thảm thiết: "Thành ơi, mẹ lạy con, con thương lấy em nó, dù sao cũng là anh em một nhà..." Bố tôi nhẹ nhàng lùi lại một bước, ánh mắt ông không còn sự oán hận, chỉ còn là một nỗi thất vọng sâu thẳm. "Bà không cần quỳ. Căn nhà này tôi sẽ không đuổi bà đi ngay, nhưng từ nay về sau, hãy sống bằng đúng những gì bà thực sự làm ra."
Sóng gió cuối cùng cũng qua đi. Bố tôi tiếp quản tập đoàn nhưng không chọn lối sống xa hoa. Ông dùng phần lớn lợi nhuận từ hai mảnh đất vàng để thành lập quỹ từ thiện mang tên ông nội, giúp đỡ những trẻ em nghèo hiếu học. Chú Út sau khi trắng tay đã phải đi làm thuê để trả nợ cho những khoản ăn chơi trác táng trước đó, nếm trải chính cái vị đắng mà bố tôi đã chịu đựng suốt mấy chục năm.
Một buổi chiều cuối tuần, gia đình tôi quây quần bên mâm cơm giản dị trong căn biệt thự cũ của ông nội đã được sửa sang lại cho ấm cúng. Bố tôi vẫn giữ cái ba lô cũ kia ở một góc trang trọng trong phòng làm việc. Ông bảo đó là bài học lớn nhất mà ông nội để lại: Công lý có thể đến muộn, sự thật có thể bị che mờ bởi lớp bụi thời gian, nhưng những gì thuộc về chân tâm thì sẽ mãi mãi trường tồn.
Chúng tôi nhìn nhau mỉm cười, cảm nhận được hơi ấm của sự đoàn viên và sự thanh thản trong tâm hồn. Kết thúc này không chỉ là một khối tài sản khổng lồ, mà là sự trở lại của lẽ phải. Câu chuyện về cái ba lô cũ đã trở thành một giai thoại trong gia đình, nhắc nhở chúng tôi rằng: Giá trị của một con người không bao giờ nằm ở những gì họ sở hữu, mà ở cách họ đối đãi với những người xung quanh khi họ đang ở đỉnh cao của quyền lực.
LƯU Ý: Tất cả nội dung câu chuyện trên chỉ mang tính chất giải trí, hư cấu. Không khuyến khích và cổ xúy bất cứ hành vi nào. Mọi sự trùng hợp chỉ là ngẫu nhiên và không mang tính chất xúc phạm cá nhân, hay tập thể nào.